«Η Κύπρος κείται μακράν»: Γιατί η Ελλάδα δεν έστειλε στρατό στην Κύπρο το 1974

Η αποστολή στρατιωτικής δύναμης από τη χώρα μας στην Κύπρο, επανέφερε στο προσκήνιο μία φράση που αν και στην πραγματικότητα δεν ειπώθηκε ποτέ, έχει χαρακτηρίσει μια ολόκληρη περίοδο. Πρόκειται για τη φράση «Η Κύπρος κείται μακράν» που μέσα της περικλείει την ατολμία της ελληνικής κυβέρνησης, τις πρώτες ημέρες από την πτώση της Χούντας, να στείλει ενίσχυση στην Κύπρο μετά από την εκδήλωση της δεύτερης τουρκικής εισβολής, με τον Ατίλλα 2.

Τη συγκεκριμένη έκφραση, προσθέτοντας το στερητικό «δεν» την ακούσαμε τόσο από κυβερνητικά όσο και αντιπολιτευτικά χείλη, θέλοντας άπαντες να δείξουν πως η Ελλάδα βρίσκεται στο πλευρό της Κύπρου, σε αντίθεση με το 1974 όταν η στρατιωτική και πολτική ηγεσία δεν κατάφερε να ενισχύσει το νησί.

Η ιστορία είναι λίγο πολύ γνωστή, μετά από το ναυάγιο στις διαπραγματεύσεις στη Γενεύη. Πολλοί αποδίδουν την άρνηση σε «συμφέροντα» και σε πιέσεις των Αμερικανών. Άλλοι στέκονται στις διαλυμένες Ένοπλες Δυνάμεις μετά από την επταετία στη χώρα μας. Στη συνέχεια του κειμένου δεν θα επιχειρήσουμε να αναλύσουμε την τελική απόφαση, αλλά θα σταθούμε στο δραματικό πολεμικό συμβούλιο που συγκλήθηκε τα ξημερώματα της 14ης Αυγούστου 1974, λίγες ώρες αφότου ξεκίνησε η δεύτερη φάση της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο.

Διαβάστε ακόμη: Ο ρόλος των δύο ελληνικών φρεγατών στην Κύπρο: Τα συστήματα που διαθέτουν και η αποστολή τους

Το πολεμικό συμβούλιο στο Πεντάγωνο

Αναζητώντας τα γεγονότα εκείνης της βραδιάς, θα πάρουμε ως αφετηρία το βιβλίου του Σταύρου Ψυχάρη «Οι εβδομήντα κρίσιμες ημέρες» που εκδόθηκε το 1975 και επανεκδόθηκε το 2010 από την εφημερίδα Το Βήμα. Το βιβλίο στηρίζεται σε έγγραφα, ντοκουμέντα και μαρτυρίες και στην αρχή του στέκεται στο συγκεκριμένο πολεμικό συμβούλιο και στη (μη) αποστολή στρατιωτικής δύναμης.

Τα ξημερώματα της 14ης Αυγούστου έφτασε στην Αθήνα η πληροφορία ότι η Τουρκία είχε ξεκινήσει νέα μεγάλη επίθεση στην Κύπρο. Η είδηση έφτασε περίπου στις 5 το πρωί και λίγο αργότερα ο τότε αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων, στρατηγός Γρηγόριος Μπονάνος, ενημέρωσε τηλεφωνικά τον πρωθυπουργό ότι οι τουρκικές δυνάμεις προχωρούσαν σε νέα προέλαση στο νησί. Αμέσως δόθηκε εντολή να συγκληθεί πολεμικό συμβούλιο στο Πεντάγωνο, στο οποίο θα συμμετείχε η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία της χώρας.

Στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας συγκεντρώθηκαν οι κορυφαίοι στρατιωτικοί διοικητές της εποχής: καθώς εκτός από τν στρατηγοί Μπονάνο, παραβρέθηκαν ο αρχηγός του Στρατού Ανδρέας Γαλατσάνος, ο αρχηγός του Ναυτικού Πέτρος Αραπάκης και ο αρχηγός της Αεροπορίας Αλέξανδρος Παπανικολάου. Στο συμβούλιο συμμετείχε επίσης ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Ευάγγελος Αβέρωφ ενώ προήδρευσε ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής.

Οι πληροφορίες που έφταναν εκείνη τη στιγμή από το πεδίο των επιχειρήσεων έδειχναν ότι η τουρκική επίθεση είχε πολύ μεγαλύτερη έκταση από την πρώτη φάση της εισβολής. Οι τουρκικές δυνάμεις είχαν ήδη καταλάβει σημαντικά τμήματα του νησιού και προχωρούσαν σε νέα επιχείρηση μεγάλης κλίμακας.

Η ατμόσφαιρα στο συμβούλιο ήταν βαριά. Σύμφωνα με μεταγενέστερες μαρτυρίες, οι στρατιωτικοί αρχηγοί παρουσίασαν την κατάσταση ως ιδιαίτερα δυσμενή για την Ελλάδα. Ο τότε υπουργός Άμυνας Ευάγγελος Αβέρωφ θα πει αργότερα ότι εκείνες τις ώρες είχε σχηματίσει την εντύπωση πως «η κατάσταση ήταν απελπιστική».

Πόλεμος ή όχι;

Στο τραπέζι τέθηκε το ερώτημα αν η Ελλάδα θα μπορούσε να εμπλακεί στρατιωτικά στον πόλεμο στέλνοντας δυνάμεις στην Κύπρο. Οι στρατιωτικές εκτιμήσεις ήταν ιδιαίτερα επιφυλακτικές. Οι αρχηγοί των επιτελείων επισήμαναν τα επιχειρησιακά προβλήματα μιας τέτοιας κίνησης: την απόσταση του νησιού από την Ελλάδα, την υπεροχή της τουρκικής αεροπορίας στην περιοχή και την περιορισμένη δυνατότητα άμεσης μεταφοράς στρατευμάτων. Παράλληλα επισημάνθηκε ότι μια ελληνική στρατιωτική εμπλοκή θα μπορούσε να οδηγήσει σε γενικευμένο ελληνοτουρκικό πόλεμο στο Αιγαίο, με απρόβλεπτες συνέπειες για τη χώρα.

Σημειώνεται σρτο βιβλίο πως μετά από την αρχική ενημέρωση ο Καραμανλής έδωσε δύο εντολές:

«Πρώτο: Τρία υποβρύχια του πολεμικού ναυτικού, που έπλεαν ήδη ανάμεσα στην Κρήτη και τη Δωδεκάνησο, να σπεύσουν με τη μεγαλύτερη δυνατή ταχύτητα στην Κύπρο και να επιδοθούν σε τορπιλισμούς των τουρκικων πλοίων που συμμετέχουν στη νέα εισβολή.
Δεύτερο: Σμήνος αεριωθούμενων πολεμικών αεροσκαφών, που στάθμευε στο αεροδρόμιο της Κρήτης, να απογειωθεί "εντός της πρωίας" για την Κύπρο και να βομβαρδίσει εκεί τους κυριότερους στόχους, με προτίμηση τα τουρκικά πλοία που μετέφεραν στρατεύματα ή οπωσδήποτε συμμετείχαν στην επίθεση.

Αμήχανοι φάνηκαν οι τότε επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων όταν άκουσαν τις διαταγές του Κωνσταντίνου Καραμανλή. Και άρχισαν να διατυπώνουν αμφιβολίες τόσο για τη σκοπιμότητα όσο και για τη δυνατότητα της διπλής αυτής επιχείρησης».

Σε άλλο σημείο του βιβλίου αναφέρεται: «Πόσες ημέρες θα χρειασθούν για τον σχηματισμό και τη μεταφορά της μεραρχίας στην Ανατολική Κρήτη; ρώτησε ο Κ. Καραμανλής. Η απάντηση της στρατιωτικής ηγεσίας ήταν ότι θα χρειασθούν τουλάχιστον 6 με 7 ημέρες, ίσως και περισσότερες. Διότι, όπως είπαν, η μεραρχία θα σχηματιζόταν από διάφορα τμήματα, που θα βρίσκονταν διασπασμένα σε απομακρυσμένα σημεία ολόκληρης της χώρας. Η συγκέντρωση των τμημάτων αυτών, προσέθεσαν, η μεταφορά τους σε λιμάνια και από εκεί στην Κρήτη θα απαιτούσε αρκετό χρόνο». Παράλληλα υπήρχαν ανησυχίες για την ασφάλεια της νηοπομπής προς την Κύπρο καθώς θα γινόταν στόχος της αεροπορίας της Τουρκίας με κίνδυνο να μην φθάσει ποτέ.

Εν τέλει δόθηκε η εντολή να μαζευτούν οι δυνάμεις στην Κρήτη καθώς ακόμη και αν δεν πήγαιναν στην Κύπρο θα ήταν εκεί για την προστασία των νησιών του Αιγαίου.

Το μήνυμα Καραμανλή και το «Η Κύπρος κείται μακράν»

Στο διάγγελμα που εξέδωσε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής μετά τη νέα εισβολή, σημειώνει μεταξύ άλλων για τη μη αποστολή στρατιωτικής δύναμης πως: «Η ένοπλος αντιμετώπισις των Τούρκων εις την Κύπρον καθίστατο αδύνατος και λόγω αποστάσεων και λόγω των γνωστών τετελεσμένων γεγονότων. Και δεν ήτο δυνατόν να επιχειρηθή χωρίς τον κίνδυνον εξασθενίσεως της αμύνης αυτής ταύτης της Ελλάδος». Κάπως έτσι, λοιπόν, προέκυψε και το «Η Κύπρος κείται μακράν».

Μετά τη σύσκεψη, η ελληνική κυβέρνηση στράφηκε κυρίως στη διπλωματική διαχείριση της κρίσης και στην προσπάθεια διεθνούς παρέμβασης, ενώ στο πεδίο των επιχειρήσεων οι τουρκικές δυνάμεις συνέχισαν την προέλασή τους, καταλαμβάνοντας τελικά περίπου το 37% του νησιού.
 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.