Η τραγωδία με τη βύθιση του ΤΠΚ Κωστάκος από το Σάμαινα στο Αιγαίο - Οι προπέλες του έγιναν καμπάνες για τους νεκρούς

Το 1996 ήτα μία «μαύρη» χρονιά για το Πολεμικό Ναυτικό. Η χρονιά άρχισε με την Κρίση των Ιμίων που είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο, στις 31 Ιανουαρίου, τριών στελεχών του ΠΝ καθώς ο υποπλοίαρχος Χριστόδουλος Καραθανάσης, ο υποπλοίαρχος Παναγιώτης Βλαχάκος και ο αρχικελευστής Έκτορας Γιαλοψός, σκοτώθηκαν. 

Διαβάστε ακόμη: Ο πρώτος Έλληνας ΟΥΚάς: Ο άνθρωπος που έστησε τις Υποβρύχιες Καταστροφές

Τελείωσε όμως τον ίδιο δραματικό τρόπο, καθώς τον Νοέμβριο «αποχαιρέτησε» ακόμη τέσσερα στελέχη του που βρήκαν τον θάνατο, όταν βυθίστηκε Πυραυλάκατος ΤΠΚ Κωστάκος, έξω από τη Σάμο, μετά από σύγκρουση με το επιβατηγό ΣΑΜΑΙΝΑ. Το βυθισμένο σκαρί του πλοίου πήρε μαζί του τον Ανθυπασπιστή Κανέλλο Κοκκίνη και τους Κελευστές Γιώργο Αναδρανιστάκη, Απόστολο Ασπρογέρακα και Βασίλη Μαυρογιώργο.

Το μοιραίο χτύπημα στο ΤΠΚ Κωστάκος

Τον Νοέμβριο του 1996 η πυραυλάκατος Κωστάκος συμμετείχε στη διακλαδική άσκηση Παρμενίων και σύμφωνα με το σενάριο, εκείνη την ημέρα, στις 4 Νοεμβρίου, βρισκόταν αγκυροβολημένο κοντά στην στεριά, στα ανοιχτά του ακρωτηρίου του Αγ. Κωνσταντίνου, στη θαλάσσια περιοχή «Αυλάκια».

Η πυραυλάκατος ήταν σχεδόν ακίνητη, με όλα τα φώτα σβηστά, σε πλήρη «συσκότιση», ακολουθώντας τις οδηγίες της άσκησης. Το απόγευμα εκείνης της ημέρας κινούταν στην περιοχή το επιβατικό - οχηματαγωγό πλοίο (Ε/Γ-Ο/Γ) «ΣΑΜΑΙΝΑ», εκτελώντας δρομολόγιο από Βαθύ Σάμου προς Καρλόβασι.

Στις 18:35 (σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του ΠΝ) το ΣΑΜΑΙΝΑ εμβόλισε στην δεξιά πρυμναία πλευρά του ΤΠΚ (ταχύ περιπολικό κατευθυνόμενων πυραύλων) ΚΩΣΤΑΚΟΣ προκαλώντας του ρήγμα που είχε ως αποτέλεσμα να το βυθίσει. Από τα 38 μέλη του πληρώματος, τα 34 περισυνελέγησαν από πλοία που έφτασαν στο σημείο. Τα 4 όμως, έμειναν εγκλωβισμένα στις λαμαρίνες του πρυμναίου υποφράγματος. Θα έμεναν εκεί τους επόμενους μήνες μέχρι να ανασυρθούν τα σώματά τους από βυθισμένο πλοίο.

Η ανέλκυση και η αναγνώριση των νεκρών

Ο Αντιναύαρχος (Μ) ε.α. Ιωάννης Νάνος Π.Ν., είχε αναλάβει τότε τον συντονισμό των ενεργειών της ναυαγιαιρέσεως του ΤΠΚ Κωστάκος. Το 2023 είχε μοιραστεί με μία ανάρτησή του στα social media τα όσα συνέβησαν κατά την προσπάθεια ανελκύσεως του πλοίου, αλλά και τις συγκηνιτικές, ανθρώπινες στιγμές, με τους συγγενείς των τεσσάρων ναυτικών που χάθηκαν.

«Υπηρετούσα τότε ως Διευθυντής ΓΕΝ/Δ2 και μου ανατέθηκε παράλληλα με τα καθήκοντά μου, ο συντονισμός των ενεργειών της ναυαγιαιρέσεως» είχε γράψει ανακλύοντας όλα τα δεδομένα και τις διαδικασίες ώστε να πραγματοποιηθεί η ανέλκυση του πλοίου.

Και συνεχίζει: «Στις 15 Μαρτίου του 1997 ολοκληρώθηκαν οι εργασίες ανελκύσεως σύμφωνα με τις προδιαγραφές της σύμβασης. Την 28 Μαρτίου 1997 το πλοίο μεταφέρθηκε με φορτηγίδα σε προβλήτα στον Ναύσταθμο Σαλαμίνος όπου την επομένη ημέρα άρχισαν οι εργασίες απεγκλωβισμού των σορών των τεσσάρων μελών του πληρώματος από προσωπικό Συνεργείων και Νοσοκομείου του Ναυστάθμου Σαλαμίνος, υπό την παρουσία ιατροδικαστή και συγγενών των θυμάτων για την αναγνώρισή των. Οι εργασίες κοπής των λαμαρινών και ελασμάτων εγένοντο προσεκτικά με φλόγα οξυγονοκολλήσεως και τροχό κοπής και κάθε τόσο απομακρύνοντο διάφορα αντικείμενα όπως σωλήνες, καλώδια, ξύλα από τραπέζια καρέκλες κρεβάτια και στρώματα. Όλα αυτά ήσαν τσαλακωμένα πιεσμένα σε μια συμπαγή μάζα και μεταξύ αυτών οι 4 τέσσερις σοροί». 

«Αμίλητοι, έντρομοι και με ένα κόμπο στο στομάχι και στο στήθος παρακολουθούσαμε την όλη διαδικασία. Όλα εγένοντο αυτόματα και ευλαβικά χωρίς κανείς να κατευθύνει η να δίνει εντολές, σαν να επρόκειτο περί εργασίας ρουτίνας. Ο ιατροδικαστής όρθιος και αυτός καθ όλη την διαδικασία σοβαρός αμίλητος χρειάστηκε τέσσερις φορές να ανέβει στα συντρίμμια του πλοίου για τις αντίστοιχες πρώτες  τυπικές επιβεβαιώσεις θανάτου. Μου έμεινε η απορία γιατί κρατούσε, μύριζε και έβαζε κάθε τόσο στο στόμα του ένα κομμένο λεμόνι. Παρέμεινε και αυτή η ανάμνηση σαν απορία εκείνης της Στιγμής, που δεν θέλησα τότε να ρωτήσω ούτε μετά να διερευνήσω για να μην χαλάσει η αυθεντικότητα της στιγμής.

Το πλοίο τελικά θεωρήθηκε Total Lost ενώ διασώθηκαν και χρησιμοποιήθηκαν οι Κύριες Μηχανές και πολλά μηχανήματα συσκευές και εξαρτήματα με ανάλογο οικονομικό όφελος για το ΠΝ. Η όλη επιχείρηση ναυαγιαιρέσεως διήρκησε 40 ημέρες με κόστος το προβλεπόμενο από την σύμβαση 850 εκ. Δρχ.  ψηφώντας κόστος και προσπάθειες το ΠΝ αποφάσισε σωστά και δεν άφησε στο βυθό τα σώματα των τεσσάρων μελών της οικογένειάς του. Ήταν μια μεγάλη επιχείρηση που χαράχθηκε ανεξίτηλα στην μνήμη μου κυρίως από την έκφραση του προσώπου του πατέρα που αναγνωρίζει το γιό του έστω και από ένα προσωπικό του αντικείμενο, το ρολόι» επισημαίνει.

Καμπάνες από τις προπέλες του ΤΠΚ Κωστάκος

Στην ίδια ανάρτηση ο Ναύαρχος, αποκαλύπτει και μία άλλη ανθρώπινη στιγμή, με την οποία «έκλεισε» ο κύκλος. Αναφερόμενος στη συνάντηση με τους συγγενείς των αδικοχαμενων στελεχών του ΠΝ, σημειώνει: «Τότε αστραπιαία μου ήρθε η ιδέα. "Έχετε υπ όψη σας ότι από τις προπέλες του πλοίου που θα τις λιώσουμε στο χυτήριο θα κατασκευάσουμε και τέσσερις καμπάνες μία για το κάθε παιδί που θα γράφει το όνομά του καθώς και το όνομα του πλοίου. Να τις βάλετε εκεί που τώρα είναι τα παιδιά στην στεριά. Θα ακούγεται ο πιο μελωδικός ήχος που βγάζει καμπάνα χυτευμένη από κράμα μπρούτζου προπέλας. Αφήστε μας τις διευθύνσεις και θα σας τις στείλουμε". Πρώτη φορά νομίζω θα φάνηκε το χαμόγελο στα χείλη τους μετά από δύο χρόνια.

Πράγματι μετά από δυο μήνες τέσσερις μικρές καμπάνες ήταν έτοιμες και πήγαν στο προορισμό τους. Μία πέμπτη μικρή καμπάνα με το όνομα του πλοίου μού δόθηκε, ως αναμνηστικό δώρο έκπληξη, από τον προϊστάμενο του χυτηρίου, όπως η φωτογραφία στο παρόν. Δεν έχω ακούσει να βγαίνει τόσο μελωδικός και τόσο μακρόσυρτος ήχος από καμιά άλλη καμπάνα. Ας είναι αιωνία η μνήμη των τεσσάρων απολεσθέντων εν ώρα καθήκοντος μελών του Πολεμικού Ναυτικού».

Οι ευθύνες και η δίκη

Το πόρισμα της Επιτροπής Πραγματογνωμόνων του Πολεμικού Ναυτικού έριξε ευθύνες και στις δύο πλευρές για τη μοιραία σύγκρουση της πυραυλακάτου με το επιβατηγό πλοίο. Σε γενικές γραμμές οι ευθύνες στο μεν εμπορικό πλοίο είναι κυρίως ευθύνες για την πρόκληση της σύγκρουσης, στο δε πολεμικό πλοίο είναι ευθύνες για τη μη αποφυγή του. Όμως οι ευθύνες του πολεμικού πλοίου όπως περιγράφονται είναι σαφέστερες και σοβαρότερες.

Σύμφωνα με το βούλευμα με το οποίο παραπέμφθηκε στο Ναυτοδικείο ο σημαιοφόρος της πυραυλακάτου ΤΠΚ Κωστάκος Μ.Δ., παραπεμπόταν επειδή «σε περίοδο παρατεταμένης γενικής επιστράτευσης χωρίς να είναι κυβερνήτης από αμέλεια και έλλειψη προσοχής δεν προέβλεψε το αξιόποινο αποτέλεσμα που προκάλεσε η πράξη του». Σε άλλο σημείο αναφερόταν πως  «δεν ειδοποίησε τον εκτός γέφυρας ευρισκόμενο κυβερνήτη του πλοίου. Αυτή η συμπεριφορά του τού στέρησε τη δυνατότητα να αντιληφθεί ότι η πορεία πλεύσης του “Σάμαινα” έλαβε τέτοια τροπή, ώστε να συμπίπτει με το στίγμα της θέσης του “Κωστάκος”».

Όπως ανέφεραν οι ενδείξεις της εποχής, το επιβατηγό «Σάμαινα» δεν είχε ειδοποιηθεί σχετικά ότι υπήρχε πιθανότητα να διασταυρωθεί κάποιο πλοίο του πολεμικού ναυτικού που συμμετείχε στην άσκηση. Μαρτυρίες ανέφεραν ότι τότε δεν ειδοποιούνταν τα πλοία ακτοπλοΐας για τις ασκήσεις του ΠΝ εκτός κι αν έριχναν με πραγματικά πυρά.

Τον Σεπτέμβριο του 1997, το Πρωτοδικείο Πειραιά έκρινε υπεύθυνους για τη βύθιση της ΤΠΚ Κωστάκος τους πλοιάρχους της πυραυλακάτου και του «Σάμαινα». Το δικαστήριο όρισε επίσης ότι η εταιρεία Αρκάντια, πλοιοκτήτρια του επιβατηγού πλοίου, έπρεπε να καταβάλει στο Πολεμικό Ναυτικό αποζημίωση 7 δισεκατομμυρίων δραχμών, το οποίο είχε αρχικά ζητήσει 20 δισεκατομμύρια δραχμές.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.