Ithaca Laundry: Όταν οι άστεγοι συνάνθρωποί μας βρίσκουν την Ιθάκη τους

Ήταν κάπου στο 2016 όταν συνάντησα για πρώτη φορά το κινητό πλυντήριο να είναι παρκαρισμένο απέναντι από τη Βαρβάκειο αγορά και μπροστά του ουρές άστεγων συμπολιτών μας, οι οποίοι περιμέναν υπομονετικά να πλύνουν τα ρούχα τους. Οι άνθρωποι της Ithaca Laundry βρίσκονταν εκεί και τους καθοδηγούσαν υπομονετικά.

Αργότερα, θα πήγαιναν με το βανάκι σε άλλα σημεία για να βοηθήσουν εκείνους που είναι ξεχασμένοι από την πολιτεία, παρατημένοι και αόρατοι, να ζήσουν με αξιοπρέπεια. Το εγχείρημα είχε μόλις ξεκινήσει και, πλέον, οκτώ χρόνια μετά, έχει καταφέρει να παρέχει ένα ολιστικό μοντέλο κοινωνικής επανένταξης, που ξεκινά με την βελτίωση της προσωπικής υγιεινής και συνεχίζεται με την επαγγελματική υποστήριξη και ενθάρρυνση, καλύπτοντας με πολυεπίπεδο τρόπο την εκκωφαντική απουσία του κράτους και δείχνοντας για μία ακόμα φορά ότι η αλληλεγγύη είναι η μοναδική σανίδα σωτηρίας.

«Τα πράγματα έχουν αλλάξει αρκετά, αλλά το κλίμα μιας συνεχιζόμενης κρίσης παραμένει. Το 2016, οι δράσεις μας ήταν ανοιχτές και πιο ορατές, όμως σήμερα, οι συνθήκες έχουν διαφοροποιηθεί. Νιώθουμε από την πλευρά της πολιτείας, των δήμων, πως υπάρχει μια αίσθηση απόκρυψης των δράσεων, προκειμένου να μην είναι τόσο ορατό το θέμα της ευαλωτότητας, να μην φαίνονται αυτοί οι πληθυσμοί συγκεντρωμένοι σε ένα σημείο», λέει μιλώντας στο Reader η Δήμητρα Κουντουριώτη, Διευθύντρια της Ithaca.

Παράλληλα, όπως επισημαίνει, «οι κρίσεις διαδέχονται η μία την άλλη: από την προσφυγική και οικονομική κρίση περάσαμε στον COVID-19 και πλέον στη στεγαστική και ενεργειακή κρίση του 2024. Η αστεγία δεν βρίσκεται μόνο στο δρόμο. Ο επίσημος όρος συμπεριλαμβάνει και την “κρυφή” αστεγία, δηλαδή, τους ανθρώπους που μπορεί να ζουν σε ακατάλληλες συνθήκες - όπως σε σπίτια χωρίς νερό ή ρεύμα, σε εγκαταλελειμμένα κτίρια-, ανθρώπους που ζουν υπο την απειλή έξωσης ή και υπό καθεστώς βίας στο σπίτι τους.

Πλέον, είναι φανερό ότι πλήττει πολλά νοικοκυριά σε όλη την επικράτεια, ακόμα και ολόκληρες οικογένειες, ενώ οι ανάγκες είναι πιο σύνθετες. Η υγιεινή εξακολουθεί να αποτελεί μια βασική προτεραιότητα στους ανθρώπους που βιώνουν αστεγία, αλλά πλέον, βλέπουμε και από τον κόσμο, ότι εστιάζει και στην επανένταξη και την ενίσχυση της αυτονομίας τους».

Μέχρι σήμερα, η Ithaca, έχει εξυπηρετήσει περισσότερους από 11.000 ανθρώπους, ενώ έχει υποστηρίξει 80 άτομα τα οποία έχουν καταφέρει να βρουν εργασία.

«Αυτή η διαδρομή μάς έχει μάθει πάρα πολλά για την αστεγία, για στερεότυπα που μπορεί να διατηρεί οποιοσδήποτε αν δεν έχει καλή γνώση του φαινομένου και των δυσκολιών που αντιμετωπίζουν. Πρσωπικά, έχω “ανοίξει” το μυαλό μου να μην λειτουργεί επικριτικά γνωρίζοντας ότι όσοι εξυπηρετούμε μπορεί να έχουν ανάγκη από υποστήριξη, αλλά δεν μειονεκτούν σαν άνθρωποι και σαν συνολική ύπαρξη.

Κοινώς, δεν πρέπει να θεωρούμε οτι είμαστε ανώτεροι απο κανέναν άλλο άνθρωπο, οπότε φροντίζουμε να τα προσφέρουμε με τον ίδιο τρόπο που θα το κάναμε αν παρείχαμε ιδιωτικές υπηρεσίες. Επιπλέον δεν εξετάζω αν έχει ευθύνη κάποιος που βρέθηκε σε αυτή την συνθήκη, έχουμε δει πολλές και διαφορετικές περιπτώσεις και συνήθως δεν υπάρχει μόνο μια αιτία, αλλά πολλαπλές και έχουν την ρίζα τους σε μια γενικότερη έλλειψη δομημένων πλαισίων και πολιτικών υποστήριξης των ευάλωτων», λέει η κ. Κουντουριώτη.

Τι σας προσφέρει ψυχολογικά η ενασχόληση με τον άστεγο πληθυσμό και τους ανθρώπους που ανήκουν σε μια από τις πιο ευάλωτες κοινωνικά ομάδες; Έχει επαναπροσδιορίσει όσα έχουν πραγματικά αξία;

Δ. Κουντουριώτη: Είναι μια αρκετά απαιτητική εργασία, και ψυχολογικά. Ακούς ιστορίες ανθρώπων που βρίσκονται σε πολύ δύσκολες συνθήκες, ακόμα και σε απόγνωση πολλές φορές. Υπάρχουν στιγμές που αισθάνεσαι το βάρος της ευθύνης να προσφέρεις λίγη ανακούφιση, έστω και προσωρινά. Όμως, ακόμα και ένα χαμόγελο ή ένα “ευχαριστώ”, μας δίνει κίνητρο να συνεχίσουμε. Είναι αυτές οι μικρές στιγμές που μας υπενθυμίζουν πόσο “τυχεροί” είμαστε που δεν χρειάστηκε να ανησυχούμε για τα βασικά, όπως το φαγητό ή τη στέγη.

Μέσω της δουλειάς αυτής, έχουμε επαναπροσδιορίσει αξίες όπως η αλληλεγγύη, η σημασία του να βοηθάς χωρίς κριτική διάθεση και η βαθιά κατανόηση ότι όλοι οι άνθρωποι αξίζουν σεβασμό. Κάθε μικρή πρόοδος που βλέπουμε στους ωφελούμενούς μας -από ένα ιατρικό ραντεβού μέχρι την ανεύρεση εργασίας- είναι για εμάς μια μεγάλη νίκη. Είναι σαν να συμμετέχουμε σε ένα ταξίδι αποκατάστασης της αξιοπρέπειας αυτών των ανθρώπων.

Μέσα στα τόσα χρόνια λειτουργίας σας, υπάρχει κάποια έντονη στιγμή ή κάποια εικόνα από τις δράσεις σας, που σας έχει μείνει αποτυπωμένη στο μυαλό;

Υπάρχουν πολλές στιγμές που έχουν μείνει ανεξίτηλες στη μνήμη μας. Ο κύριος Γιώργος για παράδειγμα, ένας άνθρωπος που έμενε σε ένα υπόγειο χωρίς ρεύμα. Κυκλοφορούσε με ένα τεράστιο καρότσι όλη μέρα, μοιράζοντας ψωμιά που έβρισκε στους φούρνους στους υπόλοιπους άστεγους, δείχνοντάς μας ότι το πιο σημαντικό στοιχείο στην υποστήριξη, είναι η διάθεση και η όρεξη, όχι το να έχεις τα απαραίτητα εργαλεία.

Επίσης θυμόμαστε πολύ έντονα έναν άλλο εξυπηρετούμενό μας, που ερχόταν καθημερινά στην Κινητή Μονάδα και με τον όποιο είχαμε αναπτύξει πολύ όμορφη σχέση, καθώς γελούσαμε μαζί, μιλούσαμε και μας συχνά μας έφερνε δώρο κάποιες πολύ ωραίες ζωγραφιές του. Σε μια επίσκεψή του, μου είπε ότι ένα βράδυ με είδε με την παρέα μου, αλλά ντράπηκε να μου μιλήσει επειδή κοιμόταν στον δρόμο. Αυτό το σκέφτομαι πολλές φορές και με κάνει να καταλαβαίνω πόσο οδυνηρό - σωματικά αλλά και ψυχολογικά- είναι να ζεις στον δρόμο.

Τέτοιες στιγμές μας θυμίζουν γιατί είμαστε εδώ: για να μπορούμε να βοηθήσουμε στη γεφύρωση του κοινωνικού χάσματος που υπάρχει στους ανθρώπους που βιώνουν αστεγία.

Αναπτύσσετε και προσωπικές σχέσεις με τους ανθρώπους που ωφελούνται από εσάς; Υπάρχει κάποια ενθαρρυντική ιστορία που θα θέλατε να μοιραστείτε ή κάτι που σας έχουν εκμυστηρευτεί;

Μια από τις ιστορίες που ξεχωρίζουν για εμάς είναι αυτή του Σωτήρη. Ο Σωτήρης, ένας άνθρωπος σε μεγάλη ηλικία, βρέθηκε στο δρόμο και τώρα έχει ξαναβρεί τη ζωή του. Τον γνωρίσαμε μέσα από το πρόγραμμα Εργασιακής Απασχόλησης, όπου ξεκίνησε ως εργαζόμενος στην Κινητή Μονάδα της Ithaca και έμεινε σε εμάς για ένα χρόνο.

Για ένα χρόνο ήταν δίπλα μας και ήμασταν δίπλα του, προσφέροντάς του υποστήριξη τόσο με κοινωνική λειτουργό, όσο και με εργασιακή σύμβουλο, ώστε να καταφέρει να επανακτήσει όσα έχασε ξαφνικά και βρέθηκε άστεγος. Πολύ γρήγορα, ένας άνθρωπος κλειστός, μας ανοίχτηκε, ένιωσε ασφάλεια και εμπιστοσύνη, ξεκινώντας έτσι ένα ταξίδι επανένταξης που πλέον τον έχει οδηγήσει στο να αποκτήσει στέγη και μια σταθερή εργασία, όπου τον εκτιμούν βαθιά.

Επιπλέον, βλέπει τα παιδιά του να δημιουργούν τις δικές τους οικογένειες και να προοδεύουν. Κάθε φορά που συναντιόμαστε, μας υπενθυμίζει ότι οι δεύτερες ευκαιρίες μπορούν να αλλάξουν τη ζωή κάποιου προς το καλύτερο.

Από την έναρξη της λειτουργίας σας μέχρι σήμερα, πέρα από τις υπηρεσίες υγιεινής, έχετε εξελιχθεί και παρέχετε πια ένα ολιστικό μοντέλο κοινωνικής επανένταξης. Θέλετε να μας πείτε λίγα λόγια γι' αυτό- τι είναι και τι περιλαμβάνει;

Στην Ithaca, είχαμε εξ αρχής στο μυαλό μας, ότι η προσφορά που θέλουμε να παρέχουμε, δεν είναι μόνο στο πλαίσιο της βελτίωσης των καθημερινών συνθηκών διαβίωσης του άστεγου πληθυσμού, αλλά μιας ολιστικής επανένταξης.

Έτσι από το 2017, ξεκίνησαν οι Υπηρεσίες Ένταξης, με το πρόγραμμα Εργασιακής Απασχόλησης, όπου άτομα από ευαλωτότητα, όπως η αστεγία και η μακροχρόνια ανεργία, αναλαμβάνουν θέσεις μέσα στην Ithaca, όπως αυτή της εξυπηρέτησης της Κινητής Μονάδας.

Η υποστήριξη που λάμβαναν αυτοί οι άνθρωποι στο πλαίσιο της εργασίας τους, με κοινωνική υποστήριξη και εργασιακή συμβουλευτική συνδυαστικά με τις αυξανόμενες ανάγκες των ανθρώπων που εξυπηρετούσαμε, μας ώθησαν ώστε να αναπτύξουμε το 2021 την Κοινωνική Υπηρεσία στο πεδίο δράσης και την Εργασιακή Συμβουλευτική σε όσους ανθρώπους έχουν ανάγκες, ακόμα και εκτός της ομάδας.

Με αυτόν τον τρόπο, προσεγγίζουμε ολιστικά την ευαλωτότητα κάθε ανθρώπου, με εξατομικευμένες συναντήσεις, όπου τους υποστηρίζουμε σε πράγματα που θεωρούνται δεδομένα, αλλά δεν είναι, όπως τα ιατρικά ραντεβού ή τα δημόσια έγγραφα, μέχρι τη δημιουργία βιογραφικού, την αναζήτηση εργασίας και την προετοιμασία για αυτήν.

Παράλληλα, προσπαθούμε να ευαισθητοποιήσουμε και να ενημερώσουμε τον κόσμο για το φαινόμενο και τις αιτίες της αστεγίας, καθώς και για τις πραγματικές ανάγκες αυτού του πληθυσμού. Είναι σημαντικό να καταλάβουμε πως η αστεγία και η επισφάλεια στέγης δεν είναι επιλογή, μπορεί να συμβεί στον καθένα και στην καθεμία από εμάς.

Οι άστεγοι βιώνουν κοινωνικό αποκλεισμό, υποτίμηση, αδιαφορία. Με ποιο τρόπο μπορούν να επανενταχθούν ισότιμα στην εργασία;

Η εκπαίδευση, τόσο των ίδιων των αστέγων όσο και των εργοδοτών, είναι κρίσιμη και πολύ σημαντική. Πρέπει να καταρρίψουμε τα στερεότυπα που υπάρχουν και να καλλιεργήσουμε μια κουλτούρα αποδοχής και αλληλεγγύης.

Τόσο σε επίπεδο των εργοδοτών, όσο και σε κρατικό επίπεδο, θα πρέπει να υπάρξει μια μεγαλύτερη προσπάθεια να κατανοήσουν τις δυνατότητες αυτών των ανθρώπων και να δημιουργήσουν κατάλληλα προγράμματα που θα ενισχύουν την συμπερίληψη τους στην αγορά εργασίας.

Από πλευράς μας, και με βάση τις υπηρεσίες μας, είναι σημαντική η επανάκτηση της αξιοπρέπειας και της αυτοπεποίθησης, ώστε ένας άνθρωπος να συνειδητοποιήσει πρώτος ότι μπορεί να τα καταφέρει. Έπειτα, με την κατάλληλη τεχνική υποστήριξη σε εργασιακά θέματα, μέσω της Εργασιακής Συμβουλευτικής μας -όπως η δημιουργία βιογραφικού, τρόποι αναζήτησης εργασίας και αυτοπαρουσίασης σε συνέντευξη, διασύνδεση με τους κατάλληλους φορείς ή εταιρείες - βλέπουμε ότι καταφέρνουν να κάνουν την πολύ μεγάλη αλλαγή στη ζωή τους και να διαμορφώσουν ένα καλύτερο και πιο ασφαλές μέλλον, ζώντας πλέον όπως τους αξίζει, ανεξάρτητοι.

Πόσους ωφελούμενους έχετε συνολικά σε ετήσια βάση, τόσο για τα προγράμματα υγιεινής όσο και για εκείνα της επανένταξης;

Από το 2016, ξεκινήσαμε εξυπηρετώντας περισσότερους από 1.000 ανθρώπους ετησίως, ενώ τα τελευταία 5 χρόνια ο αριθμός ξεπερνά τους 2.000, πράγμα που δείχνει ότι οι ανάγκες αυξάνονται σε μεγάλο βαθμό. Μεγάλο ρόλο παίζει βέβαια, ότι και από το 2020 έχουμε αναλάβει τις υπηρεσίες υγιεινής του Πολυδύναμου Κέντρου Αστέγου του Δήμου Αθηναίων, εξυπηρετώντας τους άστεγους συνανθρώπους μας που είτε διαμένουν εκεί, είτε περνούν κάποια βράδια στο υπνωτήριο.

Στις υπηρεσίες επανένταξης, πάνω από 1.000 άτομα έχουν βοηθηθεί από το 2021. Είναι οι υπηρεσίες που αυτή τη στιγμή βλέπουμε την μεγαλύτερη ανάγκη και ζήτηση από τους ανθρώπους και είναι ο στόχος εξέλιξης μας, ώστε να έχουμε τη δυνατότητα να εξυπηρετούμε ακόμα περισσότερους.

Η αλήθεια είναι όμως, πως οι αριθμοί αυτοί δεν είναι απλώς στατιστικά· πίσω από κάθε αριθμό κρύβεται μια προσωπική ιστορία. Είναι άνθρωποι που ξεκίνησαν μια μεγάλη προσπάθεια να τα καταφέρουν, μας εμπιστεύθηκαν ώστε να τους εξυπηρετήσουμε και σήμερα έχουν καταφέρει να βρουν ξανά το δρόμο τους.

Θέλετε να μας πείτε υπό ποιες προϋποθέσεις μπορεί κάποιος να απευθυνθεί σε εσάς;

Για τις υπηρεσίες υγιεινής, αρκεί να υπάρχει ανάγκη. Δεν ζητάμε επίσημα έγγραφα, αλλά ρωτάμε τις συνθήκες διαμονής για να κατανοήσουμε την κατάσταση του κάθε ανθρώπου. Το ζήτημα που προκύπτει εδώ, είναι ότι η επίσημη βεβαίωση αστεγίας, δεν καλύπτει ανθρώπους που ζουν σε δομές ή σε κρυφή αστεγία. Άρα, ενώ οι ανάγκες είναι πολύ μεγάλες και άμεσες, δεν είναι πάντα απαραίτητο ότι οι άνθρωποι αυτοί μπορούν να δείξουν με επίσημο τρόπο ότι είναι άστεγοι, κάτι που μεγαλώνει ακόμη περισσότερο το πρόβλημα υποστήριξης. Αυτή η ευελιξία είναι σημαντική, γιατί θέλουμε να είμαστε προσβάσιμοι σε όσο το δυνατόν περισσότερους ανθρώπους.

Στις υπηρεσίες ένταξης, η κοινωνική λειτουργός μας αναλαμβάνει την αξιολόγηση και κατεύθυνση του εξυπηρετούμενου. Ανακαλύπτοντας το κοινωνικό ιστορικό, βλέπουμε την ευαλωτότητα του κάθε ανθρώπου, την ανάγκη του και αναλόγως είμαστε δίπλα του είτε με ψυχοκοινωνική υποστήριξη, είτε με εργασιακή συμβουλευτική, είτε και με τα δύο.

Υπάρχει κρατική μέριμνα και στήριξη του άστεγου πληθυσμού; Η Ithaca Laundry με ποιο τρόπο καλύπτει τα κενά της Πολιτείας σε τρόπους παρέμβασης και αντιμετώπισης;

Η κρατική μέριμνα είναι δυστυχώς ελάχιστη. Υπάρχουν μόνο επιδόματα και λίγα προγράμματα, τα οποία συχνά είναι ανεπαρκή ή δεν ανταποκρίνονται απολύτως στις πραγματικές ανάγκες των ανθρώπων που τα χρειάζονται. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε ότι στην Ελλάδα υπάρχει μηδενικό ποσοστό κοινωνικών κατοικιών, ενώ βλέπουμε ότι στην υπόλοιπη Ευρώπη εδώ και δεκαετίες, υπάρχουν εξειδικευμένα προγράμματα στέγασης, τα οποία υποστηρίζουν άμεσα τις ανάγκες τόσο της αστεγίας, όσο και των ανθρώπων που βρίσκονται σε επισφάλεια και ενδέχεται να βρεθούν σε αστεγία, με άμεσο αντίκτυπο, πρόληψη αλλά και μείωση της αστεγίας σαν σύνολο.

Η Ithaca έρχεται να καλύψει πολυεπίπεδα τα κενά, με την βελτίωση της προσωπικής υγιεινής, επαγγελματική υποστήριξη και ενθάρρυνση, καλύπτοντας τα κενά στις κρατικές παρεμβάσεις. Μέσω της υγιεινής, είναι σημαντικό να γεφυρωθεί το χάσμα που υπάρχει, να μειωθεί η απόσταση με τον διπλανό τους και να επανακτήσουν την αξιοπρέπεια τους. Αλλά παράλληλα, τόσο με την πρόσληψη ατόμων από τον ίδιο τον οργανισμό, όσο και με την εργασιακή συμβουλευτική προσπαθούμε να εντάξουμε άτομα στην αγορά εργασίας καταφέρνοντας έτσι την πλήρη επανένταξη τους.

Το όραμά μας είναι να μην αφήνουμε κανέναν πίσω, ανεξαρτήτως των περιορισμών που θέτει η γραφειοκρατία.

Με αφορμή τις ημέρες των γιορτών που έρχονται, θα θέλατε να δώσετε ένα κοινωνικό μήνυμα για τη σημασία της αλληλεγγύης σε μία χώρα που βάλλεται από πολυεπίπεδη κρίση;

Για τους ανθρώπους που βιώνουν κοινωνικό αποκλεισμό, οι γιορτές είναι πιο δύσκολες. Πολλές φορές η ψυχική υποστήριξη και το να νιώθουν αυτοί οι άνθρωποι ότι είμαστε εκεί σταθερά, να τους βοηθήσουμε, να τους ακούσουμε, να τους αγκαλιάσουμε είναι ζωτικής σημασίας για τον καθημερινό τους αγώνα, πόσο μάλλον τα Χριστούγεννα που το να νιώθεις μόνος γίνεται ακόμα πιο έντονο και βασανιστικό.

Θέλουμε να είμαστε δίπλα τους, όχι μόνο με υπηρεσίες, αλλά και με συντροφιά. Καλούμε τον κόσμο να μάθει περισσότερα για την αστεγία και να μας υποστηρίξει, ώστε να δώσουμε μαζί ευκαιρίες για μια καλύτερη ζωή. Ας κάνουμε τις γιορτές μια ευκαιρία να βοηθήσουμε αυτούς που έχουν πραγματική ανάγκη και να τους προσφέρουμε χαμόγελα, φροντίδα και την ελπίδα πως δεν είναι μόνοι.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.