Τον χώρο αυτό τον γνώρισα για λίγο, το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 2020, για την πρακτική μου άσκηση στο Πάντειο. Τότε, που λειτουργούσε ακόμα η μονάδα «Off Club» του ΚΕΘΕΑ ΕΞΕΛΙΞΙΣ στην Εμμανουήλ Μπενάκη, δεν είχα ακόμα εικόνα για το έργο της απεξάρτησης.
Έχοντας παντελή «νύχτα» του που έμπαινα, πρέπει να ομολογήσω πως δεν περίμενα κάτι παραπάνω από έναν κλινικά οργανωμένο πλην «γήινα» διακοσμημένο χώρο, όπου ο χρήστης ουσιών μπαίνει «ασθενής», περιμένει σε ένα χωλ, λέει τα προβλήματά του, και βγαίνει με μία «συνταγή».
Εν ολίγοις, όχι κάτι πιο ασυνήθιστο από ένα συνοικιακό ιατρείο.
Η πραγματικότητα του ΚΕΘΕΑ είναι κάτι που πρέπει να ζήσεις έστω και περαστικά, για να καταλάβεις τη σημασία όσων θα γραφτούν παρακάτω.
Μεταξύ του θεραπευτικού προσωπικού ο πρωταρχικός όρος είναι αυτός της ισοτιμίας. Ανάμεσα στο προσωπικό και στον χρήστη, η κλινική σχέση βρίσκει το «ανθρώπινο» βλέμμα, μία δυναμική που δεν υπάρχει σε αυτό που θα λέγαμε «παραδοσιακή» περίθαλψη. Το προσωπικό ήξερε τα μέλη της μονάδας με όνομα, επίθετο, αλλά και τον μικρό κόσμο ανάμεσα σε αυτά τα δύο, πολύ μεγάλο για να χωρέσει σε μία αίτηση εγγραφής.
Ήξεραν τις συνήθειές τους, τα καπρίτσια τους. Ήξεραν ποιος έρχεται τακτικά για το κολατσιό του, ποιος είναι αρκετά «φρόνιμος» για να κάτσει στην αυλή, ποιος περνά μία κρίση και χρειάζεται έναν άνθρωπο δίπλα του. Ήξεραν ποιος θέλει συζήτηση, προτροπή, ποιος χρειάζεται ένα «ταρακούνημα», και θυμόντουσαν πού είχαν αφήσει τη συζήτηση την περασμένη φορά.
Στα επείγοντα, δεν αρκούνταν στο «166», αλλά βρίσκονταν εκεί, πάνω από τον άνθρωπο που κοντεύει να ξεψυχήσει, πριν από κάθε διασώστη ή αστυνομικό. Οι σχέσεις που είχε οικοδομήσει το ΚΕΘΕΑ με την κοινότητα, αυτό το υπαρκτό κοινωνικό δίχτυ, είναι ίσως ένα από τα πιο «ανθρώπινα» πονήματα που έχει δει αυτή η χώρα.
Την περίοδο που ο υποφαινόμενος μάθαινε λοιπόν τι σημαίνει η απεξάρτηση, δεν είχε ακόμα ιδέα ότι κάποιοι επιμελούνταν, όπως θα δούμε, τη συντεταγμένη της κατάλυση.
Ο «κεραυνός» του ΕΟΠΑΕ
Το σχέδιο είχε έρθει να εκπονήσει ο γαλάζιος υφυπουργός Υγείας Δημήτρης Βαρτζόπουλος, παρουσιάζοντας την 1η Νοεμβρίου 2023 στον αρμόδιο υπουργό Γεωργιάδη, το σχετικό Νομοσχέδιο για τη λεγόμενη «Ολοκλήρωση της Ψυχιατρικής Μεταρρύθμισης» (ΦΕΚ 124-1.8.2024-τ.Α΄).
Διαβάστε ακόμα: Πόσο «αδιάβαστη» θα πιάσει την Αθήνα ένας μεγάλος σεισμός; Πολιτικός μηχανικός αναλύει στο Reader
Το Υπουργείο μάς έλεγε πως η «ριζική αναδιάρθρωση του συστήματος οργάνωσης και διοίκησης των υπηρεσιών ψυχικής υγείας» είχε «σκοπό την εξουδετέρωση του στίγματος και την πλήρη κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού».
Σε αυτό το πλαίσιο συστάθηκε το Εθνικό Δίκτυο Υπηρεσιών Ψυχικής Υγείας (Ε.Δ.Υ.Ψ.Υ.) που διαρθρώθηκε σε Περιφερειακά Δίκτυα ΥΨΥ. Επιπλέον, συστάθηκε ο «Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων» (Ε.Ο.Π.Α.Ε.), ο οποίος απορρόφησε όλους τους μέχρι τότε εγκεκριμένους οργανισμούς και φορείς αντιμετώπισης των εξαρτήσεων.
Πιασάρικη τιτλοφόρηση, με μία περιγραφή σαν να την επιμελήθηκε εκδοτικός οίκος.
Η αλήθεια, δυστυχώς, δεν βρίσκεται καν στη μέση. Πριν από μερικές ημέρες, στις 20 Ιουνίου, ενόψει της Παγκόσμιας Ημέρας κατά των Ναρκωτικών, ο Σύλλογος των Εργαζομένων του ΕΟΠΑΕ, σε συνεργασία με το Σωματείο Εργαζομένων στα Κέντρα Πρόληψης, και μεγάλη συνδρομή από λοιπούς φορείς απεξάρτησης, οργανώσεων ληπτών υπηρεσιών και επαγγελματικών οργανώσεων, διοργάνωσαν το συνέδριο «Η ΠΡΟΛΗΨΗ ΚΑΙ Η ΑΠΕΞΑΡΤΗΣΗ ΣΕ ΚΡΙΣΙΜΗ ΚΑΜΠΗ - ΑΠΟΡΡΥΘΜΙΣΗ ή ΧΕΙΡΑΦΕΤΗΣΗ;», στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.
Είδα ανθρώπους από όλους αυτούς τους χώρους, από την πρόληψη και την απεξάρτηση έως την παιδοψυχολογία, από τον επαγγελματία υγείας, τον κλινικό ψυχολόγο, μέχρι τον «απόφοιτο» προγράμματος και τον γονιό του, να μιλούν για αυτή την «ψυχιατρική μεταρρύθμιση» ως ένα συντελούμενο έγκλημα.
Κάποιοι δεν μπορούσαν να συγκρατήσουν τον θυμό τους, και κάποιοι τα δάκρυά τους. Είναι οι άνθρωποι σαν αυτούς που γνώρισα στο ΚΕΘΕΑ, αυτοί που από την ψυχιατρική μεταρρύθμιση δεν χάνουν απλά μία θέση ή παραγράφους στο CV τους: «18 Άνω», «Ιανός», «Ιθάκη», «Στροφή», «Παρέμβαση», αυτά δεν ήταν ταμπέλες, ήταν ζωντανές κοινότητες με παλμό και αποστολή.
Το ΦΕΚ για το ΚΕΘΕΑ που πέρασε «νύχτα»
Πριν το συνέδριο, είχαμε ήδη μιλήσει με τον Γιώργο Παπαϊωάννου.
Ο κ. Παπαϊωάννου είναι ο Πρόεδρος του Συλλόγου Εργαζομένων του ΕΟΠΑΕ, προηγουμένως ο «Σύλλογος Εργαζομένων του ΚΕΘΕΑ», ο οποίος προσαρμόστηκε, μέσα στον συγκερασμό του ΕΟΠΑΕ, για να εκπροσωπεί ένα ευρύτερο μέρος των απασχολούμενων στην πρόληψη και απεξάρτηση:
- Ποια είναι η εικόνα της απεξάρτησης μέχρι την ψυχιατρική μεταρρύθμιση;
«Πρέπει πρώτα να μιλήσουμε για το πώς είχε οικοδομηθεί στην Ελλάδα η απεξάρτηση. Ήταν ίσως ένας από τους λίγους τομείς για τους οποίους η χώρα θα μπορούσε να περηφανεύεται. Είχε χτιστεί μέσα στα χρόνια, όχι μια κι έξω. Σε συνάρτηση με την ωρίμανση και την ευαισθητοποίηση της επιστημονικής κοινότητας και της ίδιας της κοινωνίας.
Παλαιότερα η εξάρτηση αντιμετωπιζόταν σαν στίγμα. Δεκαετίες πίσω ο χρήστης ήταν ένας εγκληματίας. Μετά τη δεκαετία του 1950, αρχίζει η αντιμετώπιση της χρήσης ως ψυχικής ασθένειας. Ο χρήστης είχε τότε να αντιμετωπίσει το ψυχιατρείο. Σταδιακά, μετά τις δεκαετίες του '70-'80 αρχίζουν και υπάρχουν οι πρώτες προσπάθειες να χτιστεί η απεξάρτηση και να αντιμετωπιστεί η εξάρτηση ως ιδιαίτερο ψυχοκοινωνικό φαινόμενο.
Η πρώτη θεραπευτική κοινότητα είναι η «Ιθάκη» στη Θεσσαλονίκη από το 1983. Σιγά σιγά οικοδομήθηκε το ΚΕΘΕΑ, το 1987 φτιάχνεται το "18 Άνω" και στη δεκαετία του '90 ο ΟΚΑΝΑ. Αναπτύσσονται και υπηρεσίες υποκατάστασης και μείωσης βλάβης. Ένα σύστημα πολυπαραγοντικό, με πλουραλισμό, σε συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες και τις οικογένειες των ανθρώπων με προβλήματα εξάρτησης.
Είναι χαρακτηριστικό ότι οι νόμοι γύρω από την απεξάρτηση στην Ελλάδα, έχριζαν συνήθως ευρείας κομματικής αποδοχής, φαινόμενο επίσης σπάνιο στη χώρα. Αντιθέτως, τον πρόσφατο νόμο τον καταψήφισαν όλα τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Αλλά υπήρχε και διεθνής αναγνώριση, ως σύστημα που, παρά τα προβλήματά του, λειτουργούσε και απευθυνόταν στις ανάγκες των ανθρώπων».
- Πώς θα αξιολογούσατε την εφαρμογή της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης;
«Κατ' αρχάς, είναι μία μεταρρύθμιση σε εισαγωγικά. Εγώ δεν μπορώ να τη θεωρήσω μεταρρύθμιση. Είναι μία αλλαγή μάλλον, η οποία έγινε αγνοώντας όλη την πορεία που περιγράψαμε. Μία αλλαγή που έγινε από πάνω, με τρόπο κάθετο, μία κυβερνητική παρέμβαση. Δεν υπήρξε κανενός τύπου οριζόντια διαβούλευση με τους εργαζόμενους ή τους επιμέρους διευθυντές.
Δεν είχε γίνει καμία προηγούμενη επαφή. Δεν υπήρξε καμία όσμωση ή επιστημονική συζήτηση.
Υπήρχαν αρχικά φήμες και ένα δημοσίευμα που έλεγε ότι θα γινόταν "δικτύωση" των φορέων και όχι κατάργηση. Κατέληξαν αργότερα κάποιοι κυβερνητικοί παράγοντες σε μία πιο ριζική εκδοχή της τομής. Να ιδρυθεί δηλαδή ένας ενιαίος κρατικός οργανισμός, με την συγχώνευση και κατάργηση οποιασδήποτε δομής υπήρχε στην Ελλάδα.
Και επειδή κυκλοφόρησε και ένα αφήγημα ότι δεν επικοινωνούσαν οι φορείς, ότι κανείς δεν μιλούσε με τον άλλο, να πούμε ότι μέχρι τότε οι φορείς ήδη συνεργάζονταν. Παρέπεμπαν ο ένας στον άλλο, οργάνωναν κοινές δράσεις, είχαν φτάσει μέχρι να ιδρύουν δομές από κοινού.
Είναι χαρακτηριστικό ότι δημιουργήθηκε μία επιτροπή προετοιμασίας, η οποία όμως ελάχιστα συνεδρίασε και δεν άγγιξε ούτε καν πρακτικά, τεχνικά και διοικητικά ζητήματα αυτής της συγχώνευσης. Έτσι, από μία περίοδο διαρροών, είδαμε ξαφνικά ένα νομοσχέδιο το οποίο ήταν κατεδαφιστικό.
Προέβλεπε μία βίαιη συγχώνευση που δεν άρμοζε σε αυτό τον χώρο, ο οποίος είχε στηθεί οριζόντια, σε επαφή με την κοινωνία. Δεν ιδρύθηκε με μια πράξη από το κράτος αλλά οικοδομήθηκε μέσα από προσπάθειες και σχέσεις δεκαετιών. Το κράτος όμως ήρθε με έναν νόμο να επιβληθεί.
Από την αρχή αντιμετωπίστηκαν πολύ σημαντικά προβλήματα. Προέκυψε, για παράδειγμα, με τους εργαζομένους του "18 Άνω", πως επειδή προέρχονται από το ΨΝΑ και είχαν συμβάσεις δημοσίου δικαίου, δεν μπορούσαν να ενταχθούν υποχρεωτικά στον οργανισμό.
Το μισό προσωπικό του "18 Άνω" δεν ακολούθησε στον νέο φορέα, με αποτέλεσμα να αντιμετωπίζει η δομή ζητήματα υποστελέχωσης. Μονάδες του "18 Άνω" έβαλαν λουκέτο».
Τα ζητήματα που περιγράφει ο κ. Παπαϊωάννου σαφώς και δεν περιορίζονται στα παραδείγματα, αλλά τα αντιμετωπίζουν οριζόντια οι εργαζόμενοι της «εποχής» του ΕΟΠΑΕ.
Πίσω από τα μεγάλα λόγια
Αλλά η αμεροληψία μας υποχρεώνει να αναρωτηθούμε.
Υπάρχουν «φωτεινά σημεία» σε αυτή τη διαβόητη ψυχιατρική απορρύθμιση; Δύο αξονικοί όροι που χρησιμοποίησε η κυβέρνηση Μητσοτάκη για να μας τη γνωρίσει, ήταν η αποϊδρυματοποίηση, και η διοικητική εξυγίανση.
Το πρώτο, η αποϊδρυματοποίηση, είναι ένα ζητούμενο για πολλά πρότυπα συστήματα ψυχικής υγείας διεθνώς. Δεν σημαίνει όμως τα «λουκέτα» στα παραδοσιακά ψυχιατρεία, παρά τη μετάβαση σε ένα κοινοτικό και κοινωνικά ευαίσθητο μοντέλο πρόληψης και απεξάρτησης.
Ένα σύστημα που ενεργοποιεί τον χρήστη, τους φορείς και την κοινωνία, και ακολουθεί το συνεχές της απεξάρτησης από τη συνειδητοποίηση, τη στήριξη, στην είσοδο σε ένα πρόγραμμα, την αποχή και την επανένταξη, καθιστώντας την «εισαγωγή» παρά μία συνιστώσα, και όχι τη δηλητηριώδη «πανάκεια» που υπήρξε στην ιστορία της ψυχικής υγείας.
Πώς αντανακλάται αυτό στο νέο πλαίσιο;
Ο κος Παπαϊωάννου συνεχίζει: «Όχι μόνο δεν έχουμε δει τίποτα σε αυτό το επίπεδο, αλλά ας πάρουμε ως παράδειγμα τις Θεραπευτικές Κοινότητες. Ήταν ένα σύνθετο θεραπευτικό πλαίσιο, το οποίο είχε έντονα τα στοιχεία της ενεργοποίησης των ίδιων των ανθρώπων που είχαν θέματα εξαρτήσεων, και το στοιχείο της αυτενέργειας και της συμμετοχής.
Δεν ήταν ιδρύματα, ήταν κοινότητες. Οι άνθρωποι είχαν εξόδους και επαφές με την τοπική κοινωνία στο πλαίσιό της. Ο ΕΟΠΑΕ ήρθε ακριβώς να ιδρυματοποιήσει τις κοινότητες. Το έκανε περικόπτοντας κάποιες διεργασίες, επιβάλλοντας υποχρεωτική συνοδεία σε διάφορες δραστηριότητες, σταματώντας ομάδες εργασίας στην κοινότητα, καταργώντας πχ τις θερινές διακοπές της κοινότητας. Αφαιρώντας δηλαδή την ευθύνη από τους ανθρώπους για τη λειτουργία και τη ζωή της κοινότητας.
Η θεραπεία λειτουργεί πλέον χωρίς πλαίσιο, με προφορικές εντολές από την Αθήνα προς άλλες δομές, με ένα τηλέφωνο που σηκώνεται, και λέει ότι "ο πρόεδρος θέλει να γίνει το ένα ή το άλλο".
Σταματά να υπάρχει μία αυτονομία. Ακόμα, ενώ οι κοινότητες λειτουργούσαν με μία σταθερή ομάδα προσωπικού, που σχεδίαζε το θεραπευτικό πρόγραμμα, τώρα βάζουν κυλιόμενες βάρδιες, καταργώντας πρακτικά τις ειδικότητες, και οι άνθρωποι μετατρέπονται ουσιαστικά σε φύλακες. Δεν βρίσκονται καν όλοι μαζί το πρωί να σχεδιάσουν τη θεραπευτική πορεία, δεν συμμετέχουν σε βασικές διεργασίες της κοινότητας.
Πάμε πάλι δηλαδή σε μία νέα ασυλοποίηση, ενώ η πορεία υποτίθεται ότι είναι γενικά στους χώρους της ψυχικής υγείας η αποασυλοποίηση.
Πέραν αυτών, ο ίδιος ο τρόπος που δομήθηκε ο ΕΟΠΑΕ, δηλαδή ένας ενιαίος οργανισμός ελεγχόμενος από την κυβέρνηση, με έναν κρατικά διορισμένο διοικητή, και η συγχώνευση των οργανισμών με έναν τέτοιο γραφειοκρατικό τρόπο, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη ο χαρακτήρας των διάφορων μεθόδων και προσεγγίσεων, έρχεται σε αντίθεση με την αποστολή αυτών των δομών.
Ψάχνουμε για τέτοιο μοντέλα σε άλλες χώρες. Πουθενά στην Ευρώπη δεν υπάρχει αυτό το μοντέλο, το οποίο "ανακαλύφθηκε" στην Ελλάδα. Παντού υπάρχουν ανεξάρτητες αρχές, εθνικά συντονιστικά, σχέσεις των δομών με φορείς, με τους δήμους, υπάρχουν διαφορετικοί φορείς, δίκτυα των δομών. Δεν λέω ότι έξω είναι όλα καλά, πουθενά όμως δεν θα βρούμε αυτή την κάθετη συγχώνευση όλων των δομών σε έναν κρατικό, υπερσυγκεντρωτικό φορέα με μονοπρόσωπη διοίκηση».
Το «χαλασμένο τηλέφωνο» του ΕΟΠΑΕ
- Όσο για το διοικητικό σκέλος, φαίνεται πως ούτε εδώ επιβεβαιώθηκαν οι ρητοί στόχοι:
«Εκεί που ο σκοπός του νόμου ήταν να επικοινωνήσουν οι διαφορετικοί οργανισμοί, αυτή τη στιγμή δεν επικοινωνεί ούτε το ένα κομμάτι της θεραπείας με το άλλο. Δεν επικοινωνεί η μονάδα οικογένειας, με τη θεραπεία, το συμβουλευτικό κέντρο με την επανένταξη, κλπ.
Δεν επικοινωνεί ούτε ο ένας όροφος με τον άλλο, γιατί στον κάθε όροφο μπορεί να στεγάζονται δομές υπό διαφορετικές διευθύνσεις, και δεν μπορούν να έχουν ούτε κοινές προμήθειες. Θα σας φαίνεται υπερβολικό αλλά είναι ακριβώς έτσι. Ζούμε σε μια πραγματική Βαβέλ.
Το κράτος πήρε όλες τις δομές και τις έβαλε υπό διαφορετικές διευθύνσεις. Πριν, οι δομές λειτουργούσαν με ενιαίο θεραπευτικό πρόγραμμα. Για παράδειγμα στο ΚΕΘΕΑ υπήρχε συμβουλευτικός σταθμός, θεραπευτική κοινότητα, μονάδα κοινωνικής επανένταξης, μονάδα οικογένειας. Αυτά έσπασαν και μπήκε κάθε Μονάδα κάτω από έναν διαφορετικό διευθυντή. Αντίστοιχα μοντέλα υπήρχαν και στα άλλα προγράμματα, όπως το "18 Άνω", και παντού κατακερματίστηκαν».
Σβηστοί φάροι
Μέχρι τώρα η συζήτησή μας έχει ξεδιπλώσει μία σφοδρά σκοτεινή εικόνα, και έχουμε προλάβει να μιλήσουμε μόνο για το κομμάτι που αφορά τη σχέση της νέας διοίκησης με το προσωπικό.
Υπάρχει όμως και ένας πληθυσμός για τον οποίο το ΚΕΘΕΑ ήταν σήμα κατατεθέν, μία επιγραφή που αναζητούσε στην ανάγκη του.
- Μένει κάτι από αυτό που εισέπραττε ο άνθρωπος που απευθυνόταν στο ΚΕΘΕΑ;
«Έχουν διατηρηθεί οι περισσότερες μονάδες, όχι όλες, αλλά έχουν καταργήσει τα ονόματα. Αυτό ακούγεται δευτερεύον, αλλά δεν είναι. Η "Ιθάκη" για παράδειγμα ήταν ένα εμβληματικό όνομα. Ήξεραν και οι άνθρωποι με προβλήματα εξάρτησης τι σημαίνει, τι είναι κάθε πρόγραμμα. Μοιάζει σαν να ήθελαν να καταργήσουν και την ιστορία της απεξάρτησης.
Έδειξαν μεγάλο ζήλο σε αυτό. Στο μεγάλο τους όμως ποσοστό οι μονάδες διατηρούνται, αλλά μέσα σε ένα ασφυκτικό πλαίσιο. Οι εργαζόμενοι λειτουργούν με ό,τι γνωρίζουν από την προηγούμενη κατάσταση. Μετά από ενάμιση χρόνο δεν υπάρχουν πλαίσια λειτουργίας, δεν υπάρχει πλαίσιο αξιολόγησης, δεν υπάρχουν κώδικες δεοντολογίας, δεν υπάρχουν σχετικές επιτροπές, δεν υπάρχει κανονισμός λειτουργίας ή εργασίας, τίποτα.
Πρέπει εδώ να δώσουμε το μήνυμα πως ο κόσμος που έχει ανάγκη, μπορεί ακόμα να βρει τις μονάδες που εμπιστευόταν και πριν. Θα δυσκολευτεί βέβαια, γιατί έχουν καταργηθεί τα ονόματα, και έχουν αντικατασταθεί από ένα δαιδαλώδες σύστημα. Πολλές μονάδες διατηρούνται, αλλά αντιμετωπίζουν προβλήματα ακριβώς γιατί
- έχουν μπει σε ένα πλαίσιο που δυσχεραίνει τη θεραπευτική δραστηριότητα
- έχει ανακυκλωθεί σε μεγάλο βαθμό το προσωπικό
Υπάρχουν όμως και υπηρεσίες που έχουν καταργηθεί τελείως, για παράδειγμα αρκετές υπηρεσίες σε φυλακές. Έχουν καταργηθεί ακόμα μονάδες του "18 Άνω". Επίσης έχουν συγχωνευτεί δεκάδες δομές.
Η Διοίκηση λέει «συγχωνεύτηκαν αλλά υπάρχουν». Καταλαβαίνετε όμως ότι αν, για παράδειγμα, συγχωνεύσουμε μια Μονάδα Οικογένειας στο Ίλιον με μία στον Πειραιά, βάλουμε έδρα τον Πειραιά και διασκορπίσουμε το προσωπικό, πρακτικά η Μονάδα στο Ίλιον καταργήθηκε.
Το «ξεσκαρτάρισμα» επί τούτου
Ρωτάω των κ. Παπαϊωάννου για πιο απτά παραδείγματα. Θυμάμαι, ας πούμε, χαρακτηριστικό γνώρισμα της λειτουργίας του ΚΕΘΕΑ, ήταν πως οι «απόφοιτοι» των προγραμμάτων, μπορούσαν αργότερα να αναλάβουν και αυτοί το θεραπευτικό έργο.
- Τι ισχύει πλέον;
«Η ειδικότητα του ειδικού θεραπευτή ήταν ένας πολύ σημαντικός θεσμός. Άνθρωποι που είχαν περάσει από την εξάρτηση, είχαν απεξαρτηθεί και επανενταχθεί. Μετά από κάποια χρόνια και λαμβάνοντας εκπαίδευση, εισάγονταν στον τομέα της απεξάρτησης.
Αυτοί οι άνθρωποι είχαν ιδιαίτερη θέληση να συνεχίζουν να εκπαιδεύονται ενώ λάμβαναν, όπως και οι άλλοι θεραπευτές, πολύ βοηθητική εποπτεία. Η συμβολή τους στη θεραπεία ήταν πολύτιμη, λειτουργούσαν και ως ένα απτό, ζωντανό πρότυπο.
Αυτοί οι άνθρωποι παραμένουν στον Οργανισμό, όμως γίνεται το εξής. Υποτιμούνται συστηματικά, υπάρχει ''γραμμή'' από τη διοίκηση να μην αναλαμβάνουν θεραπευτικό έργο. Αντιμετωπίζονται σαν εργαζόμενοι δεύτερης κατηγορίας, και υπάρχει πίεση να μη μετέχουν στις θεραπευτικές διαδικασίες.
Μετακινήθηκαν πολλοί από αυτούς σε μονάδες ''πρώτης γραμμής'', όπως σε χώρους εποπτευόμενης χρήσης και μείωσης βλάβης, όπου αντιμετωπίζονται έντονα προβλήματα, αφού οι Μονάδες αυτές λειτουργούν χωρίς πλαίσια, ενώ συχνά έχουμε περιστατικά βίας χωρίς πρωτόκολλα για την αντιμετώπισή τους.
Η Διοίκηση δεν πιστεύει σε αυτούς τους ανθρώπους, τους βλέπει σαν βοηθητικό προσωπικό».
- Το ίδιο, μάς περιγράφει, συμβαίνει και ευρύτερα, σε έναν «Ροβεσπιερικό» αποκεφαλισμό:
«Κανείς από τους υπεύθυνους των θεραπευτικών προγραμμάτων δεν έμεινε στη θέση του. Όλοι μετατράπηκαν εν μία νυκτί σε απλό προσωπικό. Για παράδειγμα, από τους 120 υπεύθυνους θεραπευτικών μονάδων και τμημάτων του ΚΕΘΕΑ, οι 97 υπέστησαν βλαπτική μεταβολή και έγιναν απλό προσωπικό. Απουσιάζουν επίσης πλήρως από το επιστημονικό συμβούλιο του ΕΟΠΑΕ.
Υπήρξε ένα μεγάλο πογκρόμ ειδικά απέναντι στο ΚΕΘΕΑ και τους εργαζόμενούς του. Μπορούμε να μιλήσουμε για ευνοιοκρατία, πελατοκρατία, κομματοκρατία, σε έναν οργανισμό που θα έπρεπε να έχει επίκεντρο τον άνθρωπο.
Μεταξύ μας συζητούσαμε ότι ο ΕΟΠΑΕ, με τον τρόπο που έχει στηθεί και λειτουργεί, μας θυμίζει έναν ΟΠΕΚΕΠΕ. Τότε, δεν φανταζόμασταν ότι ο κύριος Βαρτζόπουλος, ο εμπνευστής του νομοσχεδίου, θα είχε εμπλοκή και στο θέμα του ΟΠΕΚΕΠΕ.
Διαβάστε ακόμα: ΟΠΕΚΕΠΕ: Ομόφωνα ένοχοι Μελάς και Ρέππα για δύο πλημμελήματα – Σε κακούργημα αναβαθμίζεται η τρίτη κατηγορία
Δυστυχώς έχει στηθεί ένα οργανισμός που δεν μπορεί να λειτουργεί έτσι, οι άνθρωποι φοβούνται να κάνουν τη δουλειά τους. Γίνονται ΕΔΕ, πειθαρχικά συνεχώς, για ψύλλου πήδημα και προσχηματικά.
Άνθρωποι διώκονται για τις θεραπευτικές επιλογές τους, άνθρωποι που έχουν ανεξάρτητη στάση για την εργασία τους. Υπάρχει συνεχής φόβος μετακινήσεων, για τις οποίες δεν υπάρχει θεσμικό πλαίσιο».
Υπάρχουν στοιχεία, ή έστω ενδείξεις, για την αποδοτικότητα ή μη του νέου πλαισίου;
«Όλο αυτό το σύστημα είχε πριν μία αποδοτικότητα. Οι άνθρωποι προσπαθούν και συνεχίζουν να κάνουν τη δουλειά τους, και αυτό έχει ακόμα αντίκτυπο. Ωστόσο, σε δομές που αναστατώθηκαν περισσότερο, για παράδειγμα στα συμβουλευτικά κέντρα, το πλαίσιο για εισαγωγή στη θεραπεία έγινε και αόριστο και αυστηροποιήθηκε.
Η προετοιμασία των ανθρώπων για τη θεραπεία είναι πιο δύσκολη, το έμπειρο προσωπικό έχει μειωθεί, οδηγώντας είτε σε μειωμένη προσέλευση στα προγράμματα, είτε σε πιο γρήγορες διακοπές της θεραπείας.
Ο ΕΟΠΑΕ πανηγυρίζει ότι αυξάνονται τα νούμερα, αλλά αυτό θα ήταν έτσι κι αλλιώς αδυνατόν σε μία μεταβατική συνθήκη. Κάτι άλλο συμβαίνει. Υπάρχει ιδιαίτερη πίεση για υπερκαταγραφή στοιχείων. Όταν ένας διευθυντής πιέζει ότι "θέλω νούμερα στη δομή", μπορούν να υπάρχουν και φαινόμενα όπως και διπλοκαταγραφές ανθρώπων που έρχονται. Έτσι, μια καλημέρα σε έναν εξυπηρετούμενο σε Κέντρο Ημέρας μπορεί υπό πίεση να καταγραφεί ως… εκπαίδευση στις κοινωνικές δεξιότητες.
Άλλο παράδειγμα, μπορεί κάποιος να πάει σε μονάδα χορήγησης, και την ίδια ώρα έξω από τον χώρο μία μονάδα "Street Work" να του δώσει ένα σάντουιτς. Η Διοίκηση σε αυτή την περίπτωση θα παρουσιάσει ότι εξυπηρέτησε δύο ανθρώπους.
Τρίτο παράδειγμα. Αν σε μια θεραπευτική δομή μπαίνουν συνεχώς άνθρωποι αλλά διακόπτουν αμέσως, αυτό δεν αποτρέπει τον ΕΟΠΑΕ να παρουσιάζει ότι πολλαπλασιάστηκαν οι εξυπηρετούμενοι χωρίς να μετράει πόσοι διέκοψαν. Καταλαβαίνετε ότι οι αριθμοί μπορούν να χρησιμοποιηθούν αναλόγως τι θέλει κανείς να αναδείξει.
Αν ο ΕΟΠΑΕ συνεχίσει να έχει ανάγκη να παρουσιάζει εκτόξευση στα νούμερα και νομίζει αφελώς ότι έτσι θα διασκεδάσει την αρνητική εικόνα στην κοινωνία, στο τέλος θα μας δείξει σε πίνακες ότι όλη η Ελλάδα λαμβάνει υπηρεσίες απεξάρτησης».
ΕΟΠΑΕ - Ένας «δούρειος ίππος»
Δεν θα γινόταν να κλείσουμε ένα τέτοιο θέμα χωρίς τις προσωπικές μαρτυρίες των ανθρώπων που έχουν ζήσει τα παραπάνω, μέχρι το «κόκαλο».
Η Ρόδη Καγγελάρη εργάζεται στην απεξάρτηση από το 2005 ως εθελόντρια, και από το 2007 επίσημα ως Προσωπικό θεραπείας.
Για ποιες δομές έχετε εργαστεί, πριν και μετά την ψυχιατρική μεταρρύθμιση;
«Όλα τα χρόνια εργαζόμουν με εξαρτημένους κρατούμενους και αποφυλακισμένους, δηλαδή στα Προγράμματα του ΚΕΘΕΑ που λειτουργούσαν στο πλαίσιο του σωφρονιστικού συστήματος:
Με το ΚΕΘΕΑ ΣΤΡΟΦΗ στο Συμβουλευτικό Σταθμό Ανηλίκων (Δικαστήριο Ανηλίκων Αθήνας και Ειδικό Κατάστημα Κράτησης Νέων Αυλώνα) και με το ΚΕΘΕΑ ΕΝ ΔΡΑΣΕΙ στην ανδρική φυλακή Κορυδαλλού (Συμβουλευτική Στήριξη και Θεραπευτική Κοινότητα), στη γυναικεία φυλακή Κορυδαλλού και Θήβας (Συμβουλευτική Στήριξη και Θεραπευτική Κοινότητα), στο Νοσοκομείο Κρατουμένων Κορυδαλλού (Συμβουλευτική Στήριξη), στο Κέντρο Υποδοχής και Επανένταξης Αποφυλακισμένων (Συμβουλευτική Στήριξη και Θεραπευτική Κοινότητα) και στο Κέντρο Οικογενειακής Υποστήριξης κρατουμένων και αποφυλακισμένων.
Με την έναρξη λειτουργίας του νέου φορέα, βρέθηκα για εννέα μήνες σε ένα γραφείο με αντικείμενο εργασίας τη γραμματειακή υποστήριξη. Πριν από τρεις μήνες, επέστρεψα στις φυλακές Κορυδαλλού».
Πιστέψατε ποτέ στις προκείμενες της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης όπως προωθήθηκε από το Υπουργείο Υγείας; Σας δόθηκε ο χρόνος να την επεξεργαστείτε και να τη διαπραγματευτείτε;
«Της "ολοκλήρωσης της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης" προηγήθηκε το 2019 η κατάργηση της αυτοδιοίκησης του ΚΕΘΕΑ (από διευθυντή και άμισθο ΔΣ, εκλεγμένους από τους εργαζόμενους και τους θεραπευόμενους της Κοινωνικής Επανένταξης). Στο εξής, η διοίκησή του γινόταν από πρόσωπα επιλεγμένα απευθείας από την κυβέρνηση.
Ο ίδιος ο όρος "ψυχιατρική μεταρρύθμιση" έχει ιστορική σημασία, καθώς αυθεντικά αφορούσε τη διεκδίκηση και τον σεβασμό των δικαιωμάτων των ψυχικά ασθενών, την αποασυλοποίησή τους, την ένταξη και ισότιμη συμμετοχή τους μέσα στην κοινότητα, με όρους κοινωνικούς και ανθρώπινους.
Η "ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης", αποτελεί την επιτομή του "παράδοξου λόγου": μια νεο-επινοήσα σημασία των λέξεων που αντιστοιχεί σε μια νέα, κατασκευασμένη, αλλοιωμένη, πραγματικότητα.
Ταυτόχρονα, κάτω από αυτόν τον τίτλο, περιγράφεται η εξάρτηση από ουσίες ως "χρόνια υποτροπιάζουσα νόσος του εγκεφάλου" και η αντιμετώπισή της σε ένα "ασθενοκεντρικό σύστημα".
Επιπλέον, το κράτος προτίθετο να παρέμβει αυθαίρετα και να διαλύσει ένα σύστημα υπηρεσιών που λειτουργούσε πολύ καλά, καταργώντας δηλαδή ιστορικούς φορείς απεξάρτησης, όπως ήταν το ΚΕΘΕΑ, το 18ΑΝΩ, η ΑΡΓΩ, ο ΙΑΝΟΣ, ο ΔΙΑΠΛΟΥΣ, με σαφείς στόχους και ιστορική σχέση με τις τοπικές κοινωνίες,
Έκανε λόγο για "λειτουργικούς" χρήστες, σημαντική χρηματοδότηση από προγράμματα ΕΣΠΑ, χωρίς ποτέ να ζητηθεί η συνεργασία και η εμπειρία των υπάρχοντων φορέων, αλλά και μεγαλεπήβολες αναγγελίες δημιουργίας του υπερφορέα με δράσεις που στην πλειονότητα υπήρχαν ήδη.
Διαβάστε ακόμα: Porcelain: Το καλύτερο κομμάτι του Moby μιλάει με ιδιοφυή τρόπο για κάτι αρρωστημένο
Δεν χρειαζόταν πολλή σκέψη, μόνο κοινωνική παρατήρηση άλλων επαγγελματικών ομάδων, για να καταλάβει κανείς ότι επρόκειτο για δούρειο ίππο. Το δούρειο ίππο που θα αντιμετωπίζει, όπως και έκανε, τους εξαρτημένους ως αρρώστους μη δυνάμενους για αλλαγή, εισάγοντας στην κοινή αντίληψη την ιδέα ότι η εξάρτηση είναι χρόνια νόσος, εξισώνοντας τη θεραπεία με τη μείωση της βλάβης».
Η μεταφορά σας σε άλλη θέση συνέπεσε με τις αλλαγές που έφερε η ψυχιατρική μεταρρύθμιση;
«Βεβαίως. Μετά από είκοσι και πλέον χρόνια στην απεξάρτηση στο πλαίσιο του σωφρονιστικού συστήματος, με σχετικές σπουδές, πρακτική άσκηση, εθελοντισμό και όλη την προϋπηρεσία και εμπειρία που συγκεντρώνουν όλα αυτά μαζί, από θεραπευτικό Προσωπικό βρέθηκα για εννέα μήνες διοικητικό προσωπικό, σε θέση γραμματέα, με επίσημο αντικείμενο εργασίας αυτό που έκανε επί ΚΕΘΕΑ η γραμματέας του Προγράμματός μας».
Έχει επηρεαστεί αισθητά το έργο σας μετά την ψυχιατρική μεταρρύθμιση;
«Αν με ρωτάτε προσωπικά, για τους μήνες που ήμουν στην παραπάνω θέση, κυριολεκτικά αποκόπηκα από το αντικείμενο της δουλειάς μου, από το περιβάλλον της δουλειάς μου και, κυρίως, τους ανθρώπους της δουλειάς μου, θεραπευόμενους και θεραπευτές, ουσιαστικά από την επαγγελματική μου ταυτότητα, που αποτελεί μέρος και της προσωπικής.
Έτσι συνέβη και με πολλούς άλλους συναδέλφους, μέσα σε μια νύχτα. Στη σκιά της διάλυσης και λεηλάτησης των στεγνών προγραμμάτων, ήταν μήνες αληθινού πένθους. Αλλά και για όσους παρέμειναν στη θέση τους ή έστω στη μονάδα όπου δούλευαν, τίποτα δεν είναι όπως πριν».
Σε ποιον βαθμό θα λέγατε ότι έχει επηρεαστεί η πλευρά σας, και η πλευρά του χρήστη στις δομές;
«Η απεξάρτηση είναι ένα πολύπλοκο έργο, μια βαθιά ανθρώπινη συνθήκη που αφορά πραγματικούς ανθρώπους με όνομα, ιστορία, τραύματα, ικανότητες.
Προϋποθέτει βαθιές ανθρώπινες σχέσεις, σαφείς ρόλους που ο ένας δεν υπάρχει χωρίς τον άλλον, επιστημονικά πλαίσια λειτουργίας και τη βαθιά πεποίθηση ότι ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει, ενάντια στους κοινωνικούς παράγοντες που γεννούν και συντηρούν την εξάρτηση.
Ο νέος οργανισμός παρέχει ψευτο-υπηρεσίες "αντιμετώπισης της εξάρτησης", εξαρτημένος ο ίδιος ως προς την ύπαρξη και ολόκληρη τη λειτουργία του από την εκάστοτε κυβερνητική πολιτική, τα ΕΣΠΑ, τις φαρμακευτικές εταιρείες, τις πολιτικές κόστους-οφέλους, στο έλεος του οποίου είναι και οι "εξυπηρετούμενοι"».
Έχετε δεχθεί ποτέ εργοδοτικές ή διοικητικές διακρίσεις (μεταθέσεις, απολύσεις, υποβιβασμοί κλπ); Ήταν ποτέ ιδεολογικά/πολιτικά υποκινούμενες;
«Δεν ξέρω και δεν μπορώ να γνωρίζω επίσημα αν η δική μου μετακίνηση αφορούσε τέτοιους λόγους, αλλά γιατί όχι. Ωστόσο, η συντριπτική πλειονότητα των υπεύθυνων Μονάδων ή Προγραμμάτων υποβιβάστηκε και μεγάλος αριθμός Προσωπικού των στεγνών Προγραμμάτων μετατέθηκε, ακόμη και σε θέσεις άσχετες με την εμπειρία τους, ακόμη και ιδεολογικά αντίθετες με τη φιλοσοφία τους για την εξάρτηση και τη θεραπεία.
Οι ειδικοί θεραπευτές μετατέθηκαν κυρίως σε μονάδες street work ή μείωσης βλάβης με μεγάλο κίνδυνο υποτροπής, διοικητικοί υπάλληλοι έγιναν θεραπευτές χωρίς ερώτηση κι εκπαίδευση, ακόμη και μέσα στις φυλακές, όπως και θεραπευτές βγήκαμε από τη θεραπεία, πραγματικότητα που ισχύει σίγουρα και για το ΔΣ του πρώην Συλλόγου Εργαζομένων ΚΕΘΕΑ».
Η ψυχιατρική μεταρρύθμιση είναι ένα πλαίσιο που μπορεί να χρησιμεύσει ως υπόστρωμα για ένα πιο αποτελεσματικό σύστημα, ή πρέπει να αντικατασταθεί;
«Η πραγματική "ψυχιατρική μεταρρύθμιση" είναι οπωσδήποτε απαραίτητη. Εδώ πρόκειται για οπισθοδρομική επιστροφή στο ιατροκεντρικό και ψυχιατροκεντρικό μοντέλο, τα οποία η ψυχιατρική μεταρρύθμιση αγωνίστηκε να αντικαταστήσει με μια ανθρωποκεντρική αντίληψη.
Η πρόθεση και ο στόχος αυτής της ιδιάζουσας ψυχιατρικής μεταρρύθμισης, που τόσο καταχρηστικά ντύνεται αυτόν τον ιστορικό όρο, δεν είναι μια πολιτική με στόχο την ανάδειξη της αξίας του ευάλωτου ανθρώπου. Στόχος γίνεται ο ίδιος ο ευάλωτος άνθρωπος, μέσα από μια πολιτική συντήρησης της εξάρτησης, ελέγχου των ανθρώπινων και θεραπευτικών κοινοτήτων, εργαλειοποίησης των εργαζομένων, αποδυνάμωσης των ανθρώπινων σχέσεων και συνακόλουθα των στεγνών θεραπευτικών προγραμμάτων, όπως άλλωστε συμβαίνει και με άλλες ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, αλλά και όχι μόνο, σε ολόκληρη την κοινωνία αυτή τη στιγμή.
Διαβάστε ακόμα: Όταν η μητρότητα δεν είναι αυτονόητο δικαίωμα: «Πόλεμος» στην Ιαπωνία για έγκυο δήμαρχο
Η θεραπεία απεξάρτησης πρέπει να είναι μια συνθήκη ελευθερίας που να οδηγεί στην απελευθέρωση. Οι θεραπευτές πρέπει να νιώθουν ελεύθεροι, ασφαλείς και πλαισιωμένοι για να βοηθήσουν τους θεραπευόμενους να πιστέψουν στους ανθρώπους και να διαλέξουν τη ζωή.
Δεν υπάρχει θεραπεία χωρίς ελευθερία, δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς αξιοπρέπεια, δεν υπάρχουν θεραπευόμενοι χωρίς θεραπευτές.
Οι εξαρτημένοι δεν είναι ασθενείς, η εξάρτηση δεν είναι νόσος.
Οι απεξαρτημένοι είναι ανάμεσά μας, φίλοι μας, συνάδελφοι.
Ό,τι άλλο δεν έχει αυτή την πρόθεση, χρειάζεται να αντικατασταθεί».
Φιρμάνι, φίμωμα, βύσματα, bullying
Η Γιώτα Παναγιωτίδου είναι Κοινωνική Ανθρωπολόγος με μεταπτυχιακές σπουδές στην εγκληματολογία. Ξεκίνησε να εργάζεται στον χώρο της απεξάρτησης το 2002.
Έχει προσφέρει με τη συμμετοχή, ίδρυση, οργάνωση και εποπτεία πολλαπλών προγραμμάτων και δομών, μεταξύ αυτών στο «ΚΕΘΕΑ Διάβαση» (Αθήνα), το «ΚΕΘΕΑ Ήπειρος» (Ιωάννινα), το ΚΕΘΕΑ Άρτας, το Πολυδύναμο Κέντρο Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων Κέρκυρας και τον ΟΚΑΝΑ.
Tην 1η Ιουλίου 2025, η διοίκηση την απομάκρυνε ασκαρδαμυκτί από τη θέση της προϊσταμένης:
«Τοποθετήθηκε νέος προϊστάμενος και το πλαίσιο ευθυνών άλλαξε άμεσα. Τοποθετήθηκε στη θέση μου ο έως τότε υφιστάμενός μου, ο οποίος ακόμη εκπαιδευόταν στη μονάδα και του οποίου υπερέχω σε προσόντα και εμπειρία.
Εντελώς καταχρηστικά, χωρίς κανένα κριτήριο και καμία διαδικασία, με απόφαση του Νέου Οργανισμού, μέσα στο βράδυ και ενώ βρισκόμουν σε θεραπευτική ομάδα οικογένειας, ενημερώθηκα από συνάδελφο και ποτέ επίσημα για τον υποβιβασμό μου.
Απαντώντας στην μεταβολή από θέση προϊσταμένης σε θέση προσωπικού, κατέθεσα δύο επίσημες ενστάσεις στον Ε.Ο.Π.Α.Ε. , ζητώντας την επανεξέταση και την αντιστροφή της απόφασης.
Ως προς την πρώτη, έλαβα απάντηση πως η συγκεκριμένη διαμόρφωση εξυπηρετούσε τις λειτουργικές ανάγκες και την οργανωτική αναδιάρθρωση του οργανισμού.
Ως προς τη δεύτερη, δεν έλαβα καμία απάντηση από τον οργανισμό. Η μεταβολή από θέση προϊσταμένης σε θέση προσωπικού έφερε τόσο οικογενειακές, οικονομικές και προσωπικές συνέπειες (αλλαγή ωραρίου προϋπολογισμού κλπ).
Αποκορύφωμα ήταν η αιφνίδια, την 1/1/2026, απομάκρυνσή μου από το Τμήμα Κοινωνικής Επανένταξης, και η τοποθέτηση μου πάλι ως απλού προσωπικού θεραπείας, στην Θεραπευτική Κοινότητα Ιωαννίνων.
Μέσα σε μιάμιση μέρα, ημέρα Πρωτοχρονιάς, χωρίς να λάβω καμία γραπτή ενημέρωση. Δεν μου επετράπη να χαιρετήσω θεραπευτικά τους ανθρώπους που δούλευα μαζί τους για χρόνια στη Μονάδα Κοινωνικής Επανένταξης.
Με την απόφαση αυτή, τα μέλη της μονάδας βρέθηκαν σε τεράστια αστάθεια, καθώς τους ήταν γνωστό ότι ο νέος προϊστάμενος δεν διέθετε την απαραίτητη εκπαίδευση.
Το ίδιο προσωπικό άρχισε να απομακρύνεται από τους εξυπηρετούμενους, προκαλώντας σύγχυση και αναστάτωση στη θεραπευτική πορεία.
Το ίδιο διάστημα έζησα περιστατικά εργασιακού εκφοβισμού (mobbing), τα οποία κατήγγειλα στον Οργανισμό, όμως η διαδικασία εξέτασης έγινε με καθυστέρηση τριών μηνών μετά από πολλές οχλήσεις, ενώ ο υπεύθυνος Ανθρώπινου Δυναμικού, έδειξε ξεκάθαρη μεροληψία υπέρ του προϊσταμένου, με αποτέλεσμα η καταγγελία μου να αντιμετωπιστεί ως παρωδία.
Δέχτηκα απαξίωση και απομόνωση από τον προϊστάμενο, ο οποίος μου ανέθετε εργασίες που ανήκαν στην αποκλειστική αρμοδιότητα του διοικητικού προσωπικού, και όχι στους θεραπευτές.
Δεν είχα καμία πρόσβαση στις πληροφορίες που αφορούσαν τη λειτουργία της μονάδας, ούτε συμμετοχή σε θεραπευτικές πληροφορίες για το καλό των ανθρώπων που έκαναν θεραπεία. Επιπλέον, ο προϊστάμενος απαγόρευε σε γονείς να με καλούν, ενώ υπήρχε θεραπευτική σχέση μεταξύ μας.
Το σύνολο των παραπάνω συνέθεσε ένα εχθρικό κλίμα εργασίας, που επηρέασε τόσο τη δική μου ψυχική υγεία όσο και τη θεραπευτική λειτουργία της μονάδας».
Στόχος η διάλυση
Δεν έρχεται ως έκπληξη, αλλά τα παραπάνω δεν είναι παρά η απόληξη του νέου οργανωτικού πλαισίου της κυβέρνησης. Η κα Παναγιωτίδου μάς λέει σχετικά: «Ο νόμος για την ''Ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης'' αποτελεί το πιο σημαντικό νομοθετικό κείμενο για το σύστημα ψυχικής υγείας στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια.
Η ψήφιση του Ν. 5129/2024 προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από περισσότερους από 150 φορείς και σωματεία ψυχικής υγείας και απεξάρτησης, εισάγοντας:
- Κατάργηση θεραπευτικών προγραμμάτων απεξάρτησης με αποδεδειγμένη αποτελεσματικότητα
- Ενίσχυση ''μείωσης της βλάβης'' σε αντιδιαστολή με ολοκληρωμένη θεραπευτική προσέγγιση
- Κλείσιμο Κέντρων Πρόληψης (δεν διασφαλίζεται χρηματοδότηση μετά το 2027)
- Ανάπτυξη ιδιωτικής πρωτοβουλίας ( διαφημιστικό σποτ της πρώτης ιδιωτικής κλινικής απεξάρτησης από τον ίδιο τον Υπουργό Υγείας)
Στην Ελλάδα υπήρχε ένα πολύ ισχυρό υπόβαθρο υπηρεσιών απεξάρτησης με προγράμματα σαφώς διαχωρισμένα, που κάλυπταν συγκεκριμένες ανάγκες των εξαρτημένων και λειτουργούσαν αποτελεσματικά για δεκαετίες — πάνω από 40 χρόνια.
Ο Νόμος του Υπουργείου και η σημερινή εφαρμογή του, έχει ουσιαστικά διαλύσει αυτό το δοκιμασμένο και αποτελεσματικό δίκτυο, υπονομεύοντας χρόνια εργασίας, τεκμηριωμένες πρακτικές και την εμπιστοσύνη των ανθρώπων που εμπιστεύονταν αυτές τις υπηρεσίες.
Δεν πίστεψα ποτέ ότι ο νόμος αυτός έρχεται ως βελτιωτική συνθήκη, κάθε άλλο. Υπήρξε εντελώς προσχηματική διαβούλευση 14 ημερών και παραβίασε τη διαδικασία συμμετοχής των επαγγελματιών ψυχικής υγείας, με πάνω από 150 φορείς σωματεία που ζητούσαν την απόσυρση του εγκληματικού νομοσχέδιου της κυβέρνησης, που ιδιωτικοποιεί τη δημόσια Ψυχική Υγεία, την Πρόληψη και την Απεξάρτηση.
Έγιναν και συνεχίζουν κινητοποιήσεις δεκάδων σωματείων και φορέων... Η ψήφιση στις 1.8.2024, εν μέσω καλοκαιριού είναι απόλυτος συμβολισμός της αρνητικής διάθεσης διαλόγου αλλά και των σχεδιασμένων προθέσεων του Υπουργείου.
Διαβάστε ακόμα: Οι αλώβητες συντάξεις, οι τρεις γαλάζιοι που έφαγαν με Σαμαρά και οι υποομάδες του ΣΥΡΙΖΑ
Η μεταρρύθμιση έχει σαφώς επηρεάσει άμεσα το έργο των μονάδων και την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών. Πλέον δεν υπάρχει θεραπευτικός σχεδιασμός. Οι προϊστάμενοι που τοποθετήθηκαν δεν διαθέτουν την απαραίτητη εμπειρία για να παρέχουν εποπτεία και κατευθύνσεις.
Η παύση των δραστηριοτήτων και η απομόνωση είναι πλέον υπαρκτός κίνδυνος, δεδομένου ότι οι συγχωνευμένες δομές έχουν περιορίσει την επαφή με την κοινωνία και τις οικογένειές τους».
Τα πρωτόκολλα και οι πρακτικές που είχαμε στο ΚΕΘΕΑ χρησιμοποιούνται αυθαίρετα και όποτε βολεύει. Αυτό δημιουργεί εσωτερική σύγκρουση και ενοχοποίηση απέναντι στους θεραπευόμενους. Αν επιμείνεις στο θεραπευτικά σωστό, κινδυνεύεις με μετακίνηση, ΕΔΕ ή άλλες διοικητικές κυρώσεις, κατάσταση που εκφοβίζει και αποθαρρύνει κάθε προσπάθεια έγκυρης θεραπευτικής παρέμβασης.
Οι εργαζόμενοι που αντιστεκόμαστε σε αυτές τις πρακτικές απειλούμαστε και εκφοβίζομαστε συστηματικά, πολλοί τελικά μετακινούνται ή λογοδοτούν σε διαδικασίες που αποδυναμώνουν τη θέση τους.
Με αυτόν τον τρόπο φιμωνόμαστε: μετακινώντας ή τιμωρώντας όσους υπερασπίζονται το θεραπευτικό πλαίσιο, σβήνεται η φωνή τους.
Η δική μου ήταν μία από τις πολλές εκδικητικές μετακινήσεις στον οργανισμό. Πώς, αναρωτιέμαι, εξυπηρετεί μια μονάδα αυτή η απειρία και η έλλειψη τεχνογνωσίας; Ποιος είναι ο στόχος αν όχι η διάλυση;».
Αντί επιλόγου...
...θα αφήσω εδώ απλά την «ετοιμοπόλεμη» κατακλείδα της κας Παναγιωτίδου, αφού πιστεύω εκπροσωπεί τον κόσμο του ΚΕΘΕΑ, και όχι μόνο, που παραμένει στις επάλξεις:
«Είναι τιμή μου που υπηρέτησα την θεραπευτική πρόταση του ΚΕΘΕΑ. Αυτό που έμαθα και ενίσχυσα είναι η αξία που έχει να παίρνω θέση σε όσα συμβαίνουν γύρω μου και να τοποθετώ αληθινά και υπεύθυνα την φωνή μου και τη θέση μου.
Θα παραμείνω λοιπόν για όσους με "χρειάζονται" και με "θέλουν" άλλωστε όταν η ζωή μου παίζει στενάχωρο ρυθμό εγώ επιλέγω να χορεύω Πυρρίχιο, και να ξεσηκώνω και άλλους.
''Όταν βιώνεις βίαιο διωγμό δεν φτιάχνεις βαλίτσες'', έλεγαν οι παππούδες μου που ήρθαν από τον Πόντο. Θα τιμήσω την πορεία μου και θα συνεχίσω να παίρνω θέση...είναι ζήτημα αυτοσεβασμού για μένα, είμαστε άλλωστε αρκετοί που μοιραζόμαστε αυτή τη δύσκολη συνθήκη και που έχουμε την ίδια στάση για την ζωή και την θεραπεία.
Να παραμείνουμε άνθρωποι!!! Έτσι για την αλητεία....».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
