Ο πιο παρεξηγημένος ήρωας της Ελληνικής Επανάστασης

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης είναι από τα πλέον αμφιλεγόμενα πρόσωπα της Ελληνικής Επανάστασης του 1821. Αυτός ο Έλληνας ευγενής της Ρωσικής αριστοκρατίας, που εργάστηκε ως αξιωματικός του Ρωσικού Στρατού με τον τιμητικό βαθμό του Υποστράτηγου υπήρξε Αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας και ένας από τους πρώτους που πίστεψαν στο όραμα της δημιουργίας μιας νέας, ενωμένης Ελλάδας, μέσα από τα συντρίμμια που είχε δημιουργήσει η Τουρκοκρατία. 

Ο Υψηλάντης είχε οραματιστεί την Επανάσταση σε μια εποχή που κανένας δεν είχε πειστεί πως υπήρχε πραγματική ανάγκη για να συμβεί: οι Ρώσοι είχαν μείνει ασυγκίνητοι, οι Σέρβοι και οι Μαυροβούνιοι το ίδιο. Οι πρόκριτοι της Πελοποννήσου επίσης έβλεπαν με δυσπιστία το ξεκίνημα αυτού του αγώνα. 

Εκείνος όμως είχε βάλει ήδη μπρος το σχηματισμό στρατού (που έγινε γνωστός ως Ιερός Λόχος), πιστεύοντας πως οι Έλληνες αξίζουν ένα καλύτερο μέλλον.  Με έδρα τις παραδουνάβιες ηγεμονίες της Μολδαβίας και της Βλαχιάς, ο Υψηλάντης έβαζε μπρος την ενσάρκωση ενός μεγάλου ονείρου.

Παραμονές του 1821, οι επιστολές που δεχόταν από τον Έλληνα λόγιο και πολιτικό της Βλαχίας, Ιάκωβο Ρίζο Νερουλό, αναδεικνύουν τα προβλήματα αυτού του εγχειρήματος:

«Προς Θεού, δώσατε σφοδράν προσταγήν να φερθούν με φρόνησιν και μυστικότητα τουλάχιστον εις το εξής, μέχρι της ρητής εκείνης ημέρας.

Καμμία από τας διαταγάς σας δεν εμπήκεν εις τάξιν.Ο Καραβιάς (σ.σ. Βασίλειος Καραβίας, μέλος Φιλικής Εταιρείας και στρατιωτικός διοικητής στο Γαλάτσι της Μολοδοβλαχίας) ήρχισεν εις το Γαλάτσι ν’ ατακτή, τον καταγγέλλει ο Τοπουντζής ότι έχει αχρείους σκοπούς».

Ο Μιχαήλ Σούτσος (ή Βόδας), μέγας διερμηνέας της Υψηλής Πύλης και ηγεμόνας της Μολδαβίας από το 1919 ως το 1821 είχε επισημάνει κι αυτός κάποια σοβαρά προβλήματα:

«Μεγάλη αταξία τρέχει εις τα εδώ. Επί ματαίως εξοδεύονται χρήματα, δημιουργούντα θόρυβον πολύν. Οι ενεργούντες αναφανδόν την στατολογίαν έφεραν ολεθρίαν εκφαύλισιν του όλου πράγματος».

Ο Υψηλάντης συλλαμβάνεται;

Ταυτόχρονα με τις επιστολές αυτές, μαθαίνει και μια φήμη: «Σαν να μην ήσαν αρκετά όλ’ αυτά είδησις φθάνει ότι δεν είνε απίθανο, σύμφωνα με αποφάσεις του ανακτοβουλίου στην Πετρούπολι, ν’ ανακαλέσουν την άδεια ή και να συλλάβουν ακόμα τον Υψηλάντη».

Ήταν μια εποχή που οι ισορροπίες ήταν πολύ λεπτές για να δημιουργηθεί ένα ελληνικό κίνημα κατά της τουρκοκρατίας και να πετύχει. Από τον Μάιο του 1820, ο Σουλτάνος Μαχμούτ Β' και ο Αλή Πασάς με την τεράστια έριδα τους, έδειχναν να ανοίγουν το δρόμο στους Έλληνες.

Από την άλλη πλευρά, μέσα στη φιλική Εταιρεία είχαν ήδη εκδηλωθεί κινήσεις αποστατών, όπως αυτή του προδότη Ασημάκη Θεοδώρου, ο οποίος κατέδωσε στους Τούρκους την δράση των Κωνσταντινουπολιτών Φιλικών. Όλα κρέμονταν από μια κλωστή. 

Γράφει ο Σπύρος Μελάς στο «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ», της 10ης και 11ης Μαΐου 1930:

«Οι ενέργειες άρχισαν να κοινολογούνται. Στον αέρα πύκνωναν τα σύγνεφα. Ένας Πελοποννήσιος, Ασημάκης Θεοδώρου, είχε πάει από την Αίγυπτο στην Πόλι και πρόδωσε στους Τούρκους τη φιλική εταιρεία. Τα όργανα του σουλτάνου ξύπνησαν, άρχισαν ν’ αγρυπνούν.

Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης προσπάθησε μάταια να εξασφαλίσει τη συμμαχία των Σέρβων και των Μαυροβούνιων επιπλέον δεν στέφθηκαν με επιτυχία τα σχέδια του για οργάνωση εξεγέρσεων  στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες ενώ το σχέδιο για ανατροπή του Σουλτάνου και πυρπόληση του οθωμανικού στόλου στον ναύσταθμο του Βοσπόρου, δεν φάνηκε να προχωρά».

Η κρυφή ελπίδα για το ξεκίνημα της επανάστασης

Λίγο πριν την 25η Μαρτίου, ο Υψηλάντης αποφασίζει να εισβάλλει σε τούρκικο έδαφος μέσα από τις παραδουνάβιες ηγεμονίες. Το ρίσκο είναι μεγάλο. 

«Την απόφασι του αρχηγού να κινηθή αμέσως στης ηγεμονίες δυνάμωσε η ελπίδα, ότι άμα εισβάλη αυτός θ’ αποφασίσουν οι εταίροι να επαναστατήσουν στην Κωνσταντινούπολι και οι αρχιερείς κι οι πρόκριτοι του Μωρηά θα εμψυχωθούν και θα ριχτούν στον αγώνα. Ίσως ν’ άφηνε τους δισταγμούς του κι ο Οβρένοβιτς (σ.σ. Ηγεμόνας της Σερβίας). Αλλά τον πιέζει τώρα και η παραλύσια των φιλικών στης ηγεμονίες, ο τρόπος της στρατολογίας κι ή άλλη των ανεπιτήδεια ενέργεια.

»Ο Ρίζος Νερουλός του γράφει τρομαγμένος: «Το άτακτον κίνημα της καταγραφής γίνεται ημέρα τη ημέρα ατακτότερον, έφθασεν εις σημείον να μάθουν το μυστήριον της φιλικής εταιρείας και αυτά τα μικρά παιδιά. Δεν άφησαν μήτε φούρναρη, μήτε μπακάλη που να μην τον κατέγραψαν. Το μυστικόν της αδελφότητος έγινε γνωστόν εις όλους τους εντοπίους».

Η οριστική απόφαση

Στο σημερινό Κισινάου της Μολδαβίας, στις 16 Φεβρουαρίου 1821, λαμβάνεται η οριστική απόφαση για την έναρξη της επανάστασης.  

Υπογράφεται προκήρυξη. Οι Έλληνες είναι πια έτοιμοι να πεθάνουν για την ελευθερία τους.  

Ἂς δώσωμε καὶ τοὺς ἴδιους τοὺς ἑαυτούς μας στὸ βωμὸ τῆς Πατρίδας. Ἔτσι θὰ ἐκτελέσωμε τὴν παραγγελία τοῦ πατέρα μας καὶ θὰ πάρωμε ἐκδίκηση γιὰ τὰ βασανιστήρια ποὺ ὑπέφερε ὁ πάππος μας καὶ πέθανε ἀπ’ αὐτά.

Έξι μέρες μετά ο Αλέξανδρος Υψηλάντης και το τάγμα των Ιερολοχιτών του, περνούν τον ποταμό Προύθο και μπαίνουν στη Μολδαβία, Στο Μοναστήρι του Γαλατά, εθελοντές ζητούν να επανδρώσουν το τάγμα του Υψηλάντη και να συνδράμουν στην επανάσταση. Όμως οι επιτιθέμενοι βιάζονται. Ο Βασίλειος Καραβιάς επιτίθεται στην περιοχή Γαλάτσι και σφάζει 160 Τούρκους. 

Δεν θα αργήσει η απάντηση των Τούρκων. Τον Μάιο 1821 ανακαταλαμβάνουν το Γαλάτσι και ύστερα από μια σειρά μαχών στις οποίες ο ελληνικός στρατός δεν κατάφερε να πετύχει κάποιο θετικό αποτέλεσμα, ο Υψηλάντης με το στρατό του τέθηκαν αντιμέτωποι των Τούρκων στο Δραγατσάνι της Ρουμάνιας. 

Στις 7 Ιουνίου 1821 ο στρατός του Υψηλάντη καταστράφηκε στη μάχη του Δραγατσανίου και υποχώρησε προς τα αυστριακά σύνορα. O Yψηλάντης δεν κατάφερε να διαφύγει τη σύλληψη από τους Αυστριακούς. Τον έκλεισαν στη φυλακή  του Μούγκατς, στο σημερινό Μουγκάτσεβο της δυτικής Ουκρανίας, εκεί όπου έζησε τα έξι από τα επτά τελευταία χρόνια της ζωής του. Αποφυλακίστηκε το Νοέμβριο του 1827 και πέθανε λίγους μήνες μετά. Ήταν μόλις 36 ετών.

Παρεξηγημένος γιατί;

Υπάρχει ο συλλογικός μύθος ότι η επανάσταση του 1821 ξεκίνησε από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό που σήκωσε το λάβαρο. Η πλήρης αλήθεια είναι πως η επανάσταση ξεκίνησε από μια ομάδα λίγων φιλελλήνων που πίστεψαν σε ένα θαύμα, σε μια εποχή που καμία από τις «μεγάλες δυνάμεις» δεν ενστερνιζόταν το πάθος για την ελευθερία των Ελλήνων.

Ο Υψηλάντης ήταν ένας από αυτούς τους λίγους Έλληνες, που κράτησαν υψηλά το φρόνημα της επανάστασης, που δεν πρόδωσαν τις αξίες της, δεν «έδωσαν» μυστικά της στους Τούρκους. Ίσως βιάστηκε, ίσως ήταν θα μπορούσε να είναι λιγότερο ιδεαλιστής και περισσότερο πραγματιστής, αλλά το βέβαιο ήταν πως εκείνος μετέδωσε τη «φωτιά» της πίστης σε μια ελεύθερη Ελλάδα.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.