Το ελληνικό γράμμα που «απαγόρευσε» ο Μουσολίνι στους Ιταλούς - Η λογοκρισία επινόησε νέες λέξεις

Η λογοκρισία είναι ένα ισχυρό εργαλείο που οι δικτάτορες έχουν χρησιμοποιήσει προς όφελός τους σε πολλά μέρη και διαφορετικές χρονικές περιόδους. Όταν ο Μπενίτο Μουσολίνι και οι φασίστες ανέβηκαν στην εξουσία στην Ιταλία στις αρχές της δεκαετίας του 1920, μερικά από τα πρώτα μέτρα που έλαβαν για να εδραιώσουν τη θέση τους ήταν και η λογοκρισία.

Στις 23 Ιουλίου 1929 ο Μουσολίνι προχώρησε σε μία απόφαση που άλλαξε τη χώρα. Απαγόρευσε τη χρήση ξένων λέξεων από τους Ιταλούς! Και όχι μόνο των ξένων λέξεων, αλλά και διαλέκτων που μιλούσαν σε διάφορες περιοχές. Υπολογίζεται πως το 1922, όταν ο Μουσολίνι έγινε πρωθυπουργός της Ιταλίας, μόνο το 12% του συνολικού πληθυσμού της χώρας μιλούσε αυτό που θα μπορούσε να ονομάσουμε «ιταλική γλώσσα». Οι υπόλοιποι μιλούσαν μια τεράστια γκάμα τοπικών διαλέκτων, μερικές από τις οποίες έμοιαζαν ελάχιστα έως καθόλου με τα ιταλικά, και όλες θεωρήθηκαν «ξένες». Αυτή η πολιτική εντάχθηκε στη γενικότερη ιδεολογία του «italianità» (ιταλικότητα) και συνδέθηκε με τη δημιουργία ενός ομοιογενούς, εθνικά καθαρού κράτους.

Στον αντίποδα η επιτροπή λογοκρισίας αλλά και συν αυτώ προχώρησαν σε μία πλήρη «αναδόμηση» της ιταλικής γλώσσας. Νέες ιταλικές λέξεις εφευρέθηκαν για να αντικαταστήσουν τις ξένες και μια τεράστια βιομηχανία ξεπήδησε για να μεταγλωττίσει ξένες ταινίες στα ιταλικά, μια βιομηχανία που εξακολουθεί να ευδοκιμεί. 

Διαβάστε ακόμη: Το άγαλμα στη Χαλκίδα που κοιτάζει στα μάτια ένα ολόιδιο στη Μεσίνα της Ιταλίας

Το ελληνικό γράμμα που «απαγορεύθηκε»

Μέρος του προβλήματος ήταν ότι το ιταλικό αλφάβητο είναι πέντε γράμματα μικρότερο από τα υπόλοιπα. 

Τα ιταλικά είναι άμεσος απόγονος των λατινικών. Το αρχαίο λατινικό αλφάβητο ελήφθη από το ετρουσκικό αλφάβητο, το οποίο προήλθε από το αλφάβητο της Κύμης που με τη σειρά τουπροήλθε από το αρχαίο ελληνικό αλφάβητο. Το ελληνικό έχει 24 γράμματα, αλλά οι Ετρούσκοι το είχαν... επεκτείνει σε 27. Αντίθετα, οι αρχαίοι Ρωμαίοι το μείωσαν στα 21 γράμματα ώστε να για να σχηματίσουν το λατινικό.

Ο Μουσολίνι δεν απαγόρευσε συγκεκριμένα γράμματα του αλφαβήτου, αλλά επιδίωξε να εξαλείψει λέξεις που περιείχαν «ξενόφερτα» γράμματα, δηλαδή γράμματα που δεν υπήρχαν στο παραδοσιακό ιταλικό αλφάβητο.

Τα γράμματα J, K, W, X και Y υπάρχουν αλλά δεν ανήκουν στο βασικό ιταλικό αλφάβητο. Συνδέονταν κυρίως με ξένες λέξεις, ονόματα ή δάνεια από άλλες γλώσσες.

Το Y -που δεν ανήκει στο βασικό ιταλικό αλλά χρησιμοποιείται σε λέξεις ξένης προέλευσης- ονομάζεται "ipsilon" ή πιο συχνά "i greca" (= ελληνικό ι). Προέρχεται από το ελληνικό γράμμα Ύψιλον και οι Ρωμαίοι το δανείστηκαν από τα ελληνικά, κυρίως για να αποδώσουν ελληνικές λέξεις στα λατινικά. Έτσι, στην ιταλική (και άλλες λατινογενείς γλώσσες), το Y διατηρεί την αναφορά στην ελληνική καταγωγή του.

Την πλήρωσε μέχρι και ο... Μίκι Μάους

Τα πέντε γράμματα, αυτά ράμματα που δεν εμφανίζονται στο επίσημο ιταλικό αλφάβητο, ουσιαστικά απαγορεύτηκαν από τον Μουσολίνι το 1929. Οι λέξεις που τα περιείχαν αντικαταστάθηκαν από άλλες οι οποίες επινοήθηκαν ώστε να είναι αμιγώς ιταλικές.

Για παράδειγμα το «club» αντικαταστάθηκε με το «circolo» και το «football» με το «calcio». Αντίστοιχες ήταν και οι αλλαγές σε λέξεις με τα «απαγορευμένα» γράμματα. Το jeans έγιναν pantaloni da lavoro ή calzoni americani. Ο Μίκι Μάους εξακολουθεί να ονομάζεται «Topolino» («Little Mouse») στην Ιταλία σήμερα.

Η τεράστια βιομηχανία της μεταγλώττισης ξένων ταινιών στα ιταλικά είχε τις ρίζες της στον φασισμό, όταν εφαρμόστηκε η πρακτική για να μην μπουν ποτέ αυτές οι «ενοχλητικές» ξένες λέξεις στα αυτιά ενός Ιταλού.

Σήμερα, κι ενώ πολλοί Ιταλοί εξακολουθούν να μιλούν τοπικές διαλέκτους ή γλώσσες, η ιταλική γλώσσα είναι ουσιαστικά παρούσα σε ολόκληρη τη χώρα.

Το προσπάθησαν και άλλες χώρες

Σύμφωνα με τον Ινστιτούτο Adam Smith, η Γαλλία προσπάθησε το ίδιο για πολλά χρόνια με την Ακαδημία της να ενεργεί ως «γλωσσική αστυνομία». Αναζητούσε για να αντικαταστήσει τους αγγλικισμούς που είχε περάσει στη γαλλική γλώσσα.

Αλλά και στη χώρα μας στα χρόνια της Χούντας των συνταγματαρχών, υπήρξε εξελληνισμός σε πολλές λέξεις, ακόμα και αν επρόκειτο για τεχνικούς ή διεθνής όρους. Είπαμε, η λογοκρισία είναι ένα από τα όπλα που χρησιμοποιούν οι δικτάτορες.

Με πληροφορίες από: italyexplained, Adam Smith Institute, Enciclopedia Treccani

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.