Σε περιφερειακή σύγκρουση που έχει βάλει «φωτιά» στη Μέση Ανατολή, με απρόβλεπτες συνέπειες στη διεθνή γεωπολιτική «σκακιέρα», έχει μετατραπεί ο πόλεμος που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ ενάντια στο Ιράν.
Τουλάχιστον δώδεκα χώρες του Περσικού Κόλπου και της Ανατολικής Μεσογείου έχουν μετατραπεί εδώ και περίπου μία εβδομάδα σε εμπόλεμη ζώνη, την ώρα που το Στενό του Ορμούζ, από όπου διακινείται περίπου το 22% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου, έχει κλείσει σχεδόν εξολοκλήρου.
Ο πόλεμος έχει φτάσει στη γειτονιά της Ελλάδας, με τη χώρα μας να εμπλέκεται εμμέσως στη σύγκρουση, αποστέλλοντας φρεγάτες στην Κύπρο, καθώς η Μεγαλόνησος εντάσσεται στους στόχους του Ιράν, λόγω των βρετανικών βάσεων που χρησιμοποιούν οι ΗΠΑ.
Διαβάστε ακόμα: Ο απολογισμός των νεκρών στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ κατά του Ιράν: Πόσοι άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους
Ταυτόχρονα, ανησυχία επικρατεί και για τη βάση της Σούδας, στην Κρήτη, όπου σταθμεύει ισχυρή δύναμη των ΗΠΑ που εμπλέκεται στη σύγκρουση.
Με φόντο τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, το Reader.gr συνομίλησε με τον Σωτήρη Ρούσσο, αναπληρωτή καθηγητή στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου και συντονιστή του Κέντρου Μεσογειακών και Μεσανατολικών Σπουδών στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων.
Ένας πόλεμος «όπως τον υποσχέθηκε το Ιράν»
Όπως τονίζει ο κ. Ρούσσος, «πρόκειται για έναν πόλεμο όπως τον υποσχέθηκε το Ιράν. Δηλαδή, αν δεχόταν πλήγμα από τις Ηνωμένες Πολιτείες, ο πόλεμος θα γινόταν περιφερειακός και δεν θα περιοριζόταν σε μια διμερή σύγκρουση».
Το γεγονός αυτό «έχει πολύ μεγάλες επιπτώσεις στην περιοχή, αλλά και σε όλο τον κόσμο με δεδομένο το ενεργειακό ζήτημα που αποτελεί και το βασικό στοιχείο που πρέπει να κρατήσουμε για την πρώτη εβδομάδα του πολέμου».
Μπορεί όλες οι πλευρές να ισχυρίζονται ότι έχουν επιφέρει μεγάλα πλήγματα στους αντιπάλους τους, ωστόσο για τον κ. Ρούσσο «η ουσία για εμάς και για την καθημερινότητά των ανθρώπων στην περιοχή είναι η περιφερειοποίηση του πολέμου, η οποία φτάνει μέχρι την ανατολική Μεσόγειο».
Πρόκειται για εξέλιξη «που δεν είχαμε ξαναδεί σε πολέμους στον Περσικό Κόλπο, ήταν όμως αναμενόμενο για όσους γνωρίζουν τη φύση του Ιράν και κυρίως του Ισραήλ, το οποίο ξεκίνησε τη σύγκρουση».
Ακόμα, οι επιπτώσεις στους παγκόσμιους συσχετισμούς είναι σημαντικές, διότι «με αυτόν τον τρόπο οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τη δυνατότητα, μετά τη Βενεζουέλα, να αποδυναμώσουν ή και να εξουδετερώσουν πλήρως έναν πολύ σημαντικό ενεργειακό εταίρο της Κίνας. Οι Αμερικανοί βλέπουν δηλαδή και την πτυχή της έμμεσης αποδυνάμωσης της Κίνας».
Γιατί σιωπά η Κίνα;
Από την πλευρά της, η ηγεσία του ασιατικού γίγαντα επιλέγει να κρατά «χαμηλό προφίλ», σχεδόν να σιωπά απέναντι στις εξελίξεις. Πρόκειται ωστόσο για συνειδητή επιλογή και όχι για «πάγωμα» μπροστά στις εξελίξεις.
«Η Κίνα βρίσκεται σε σταυροδρόμι», σύμφωνα με τον καθηγητή. «Ή θα επιλέξει τον δρόμο του ηγεμονικού παράγοντα στον διεθνές σύστημα ή εκείνον μίας περιφερειακής δύναμης. Προς το παρόν, επιλέγει να παραμείνει περιφερειακή δύναμη με μεγάλη οικονομική επιρροή σε όλον τον πλανήτη».
Τι σημαίνει όμως «ηγεμονικός παράγοντας» στο διεθνές σύστημα; Κατά τον Σωτήρη Ρούσσο «σημαίνει να μπορείς να δημιουργείς προσδοκίες ασφάλειας, δηλαδή άλλα κράτη να έρχονται μαζί σου γιατί θέλουν να εγγυηθείς την ασφάλειά τους. Και αυτά με την σειρά τους ακολουθούν τις δικές σου προτεραιότητες στη διεθνή πολιτική».
Όμως, «μετά τα παραδείγματα της Βενεζουέλας και του Ιράν, ανεξαρτήτως του πώς θα τελειώσει η υπόθεση του δεύτερου, δείχνει σε όλο τον κόσμο ότι το να είσαι στενός εταίρος της Κίνας, δεν εγγυάται την ασφαλειά σου.
Άρα κάθε χώρα θα σκέφτεται ότι θα είναι καλύτερο να βρίσκομαι εγγύτερα στις ΗΠΑ, γιατί αυτές έχουν προς το παρόν περισσότερο το μαστίγιο και πολύ λίγο το καρότο. Η δε Κίνα μπορεί να δώσει το καρότο, αλλά δυστυχώς σε καταστάσεις ανάγκης δεν έχει καθόλου μαστίγιο».
«Σε αυτή λοιπόν τη στροφή, η Κίνα επιλέγει να παραμείνει περιφερειακή δύναμη από πλευράς ισορροπίας ισχύος στον κόσμο, με τεράστια βέβαια οικονομική επιρροή, δεν θέλει όμως, στη φάση που βρίσκεται, να γίνει ηγεμονική δύναμη του συστήματος», εξηγεί ο κ. Ρούσσος.
Αντίστοιχα, «η Ρωσία δεν παίζει σημαντικό ρόλο, καθώς, όπως φαίνεται τουλάχιστον, τα έχει βρει με τον Τραμπ όσον αφορά την Ουκρανία και δεν θέλει να "θυσιάσει" αυτή τη συνεννόηση για χάρη του Ιράν».
ΗΠΑ: «Καταρράκωση κάθε έννοιας δικαίου και απαξίωση των διεθνών θεσμών»
Την ίδια ώρα, σφοδρές αντιδράσεις έχουν ξεσπάσει διεθνώς για τον τρόπο που ενήργησαν οι ΗΠΑ, πραγματοποιώντας, χωρίς καμία νομιμοποίηση από τον ΟΗΕ ή τη στήριξη άλλων χωρών, επίθεση στο Ιράν.
Για τον καθηγητή, η ενέργεια αυτή συνιστά «καταρράκωση κάθε έννοιας και νοήματος του Δικαίου». «Αποτελεί πράξη, η οποία δεν έχει καμία νομική ή δικαϊική στήριξη», καθώς ο εκπεφρασμένος στόχος της αλλαγής καθεστώτος «δεν μπορεί να έχει καμία νομική βάση» και αποτελεί «κατάφωρη παραβίαση του Διεθνούς Δικαίου».
Στο πλαίσιο αυτό, «το Ισραήλ, σχεδόν από τη γέννησή του, αλλά και οι ΗΠΑ, τα τελευταία χρόνια και κυρίως επί Τραμπ, έχουν απαξιώσει πλήρως τους διεθνείς θεσμούς, τον ΟΗΕ ή οποιαδήποτε άλλο διεθνή θεσμό, ακόμα και το ΝΑΤΟ και τις συμμαχίες που συμμετέχουν και ηγεμονεύουν».
Οι Ηνωμένες Πολιτείες, τονίζει ο κ. Ρούσσος, «έχουν πλέον επιλέξει τις μονομερείς επεμβάσεις και αποφάσεις, σε αντίθεση για παράδειγμα με το τι έγινε το 2003 στο Ιράκ. Μπορεί και τότε να μην είχαμε αποφάσεις των Ηνωμένων Εθνών, είχαμε όμως μια σειρά από κράτη που συνέδραμαν τους Αμερικάνους στο εγχείρημά τους».
«Σήμερα από την άλλη έχουμε μόνο το Ισραήλ, το οποίο ούτως ή άλλως θα ξεκινούσε τον πόλεμο, και οι ΗΠΑ συμμετείχαν σε αυτόν. Το ότι κάποιος από τους συμμάχους δεν βρίσκεται μαζί τους, έστω και για το "θεαθήναι", πέρα από το επιχειρησιακό κομμάτι, είναι μια καθαρά μονομερής κίνηση, πρωτοφανής για την αμερικανική πολιτική», συμπληρώνει παράλληλα.
Ελλάδα, Κύπρος, Ισραήλ και πόλεμος στη Μέση Ανατολή
Πώς όμως οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν την Ελλάδα; Ο καθηγητής επισημαίνει δύο παράγοντες: Πρώτον, «η Κύπρος απειλείται λόγω της χρήσης των βάσεων των Βρετανών από τους Αμερικανούς, ενώ το Ισραήλ δεν την προστατεύει».
Και αυτό, διότι «είχαμε στηρίξει πολλά στη σχέση μας με το Ισραήλ και κυρίως η Κύπρος, η οποία κάνει επιπλέον κοινές στρατιωτικές ασκήσεις με το Ισραήλ».
«Συνεπώς η Ελλάδα και οι άλλες ευρωπαϊκές δυνάμεις, ουσιαστικά η Γαλλία, αλλά και η Βρετανία για να σώσει τις βάσεις της, κλήθηκαν να συνδράμουν στην ασφάλεια της Κύπρου», σημειώνει, συμπληρώνοντας ότι η εξέλιξη αυτή «δεν αποτελεί συμμαχία ή τουλάχιστον συνδρομή».
«Θα περίμενα το Ισραήλ να είναι πιο δραστήριο στην αποτροπή τέτοιων απειλών στο κυπριακό έδαφος, πράγμα που δεν είδαμε. Αυτό πρέπει να το κρατήσουμε, γιατί έχουμε συζητήσει και έχουμε πει πολλά για αυτή την περιώνυμη συμμαχία Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ», υπογραμμίζει ο κ. Ρούσος
Δεύτερον, «επειδή ακριβώς είναι άδηλο το μέλλον του Ιράν, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν η Τουρκία θα αυξήσει την επιρροή της ή όχι. Εάν το Ιράν περιέλθει σε χάος, τότε προφανώς η Άγκυρα θα αυξήσει την επιρροή της, καθώς θα γίνει ο διάδρομος για τη διέλευση εκατομμυρίων προσφύγων, αλλά και θα είναι η χώρα εκείνη που μπορεί ευκολότερα να παίξει ρόλο εντός του Ιράν, από τη στιγμή που είναι κοντά και είναι σχετικά ισχυρή στρατιωτικά και πλούσια σε σύγκριση με τις υπόλοιπες της περιοχής».
Διαβάστε ακόμα: Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Η αργοπορημένη αντίδραση της Τουρκίας για φρεγάτες στο Αιγαίο - Η απάντηση της Ελλάδας
Από την άλλη, «στο σενάριο που το Ιράν δεν αλλάξει καθεστώς, τότε η Τουρκία επειδή είχε κρατήσει πάρα πολύ επιφυλακτική στάση, είναι πιθανό να αποτελεί τον μόνο δίαυλο επικοινωνίας, κάτι που επίσης θα αυξήσει την επιρροή της», τονίζει ο καθηγητής και συνεχίζει:
«Το γεγονός όμως ότι η Τουρκία, όπως πολλές χώρες, έχει προχωρήσει σε μεγάλες επενδύσεις στο Ιράν και συνδέεται μαζί του με το φυσικό αέριο, αναμένεται να προκαλέσει πλήγματα στην οικονομία της. Πόσο μεγάλα θα είναι και πόσο θα μπορέσει να τα απορροφήσει, παραμένει άγνωστο αυτή τη στιγμή», σύμφωνα με τον κ. Ρούσσο.
Το Ιράν και οι Κούρδοι
Τι μέλλει γενέσθαι όμως με το ίδιο το Ιράν, σε περίπτωση πτώσης του καθεστώτος; «Κανείς δεν έχει εικόνα τι αντιπολίτευση υπάρχει και αν να μπορεί να αναλάβει. Τα σχέδια να φέρουν κάποιον από το εξωτερικό, είναι μάλλον ανεδαφικά», για τον καθηγητή, «κάτι που αποδείχθηκε περίτρανα στην περίπτωση του Ιράκ, όταν έφεραν διάφορους από την ιρακινή διασπορά των ΗΠΑ».
Στην περίπτωση αυτή, σύμφωνα με τον κ. Ρούσσο, «προφανώς θα οδηγηθούμε σε εμφύλιο, με τη συμμετοχή των Φρουρών της Επανάστασης και πιθανόν άλλων ένοπλων ομάδων».
Παράλληλα, οι Κούρδοι, για τους οποίους οι αναφορές έχουν πυκνώσει, «βρίσκονται σε δύσκολη θέση. Παρότι θα ήθελαν να φτιάξουν αυτόνομη ζώνη, το παράδειγμα της Ροτζάβα, στη Συρία, όπου οι Αμερικανοί τούς εγκατέλειψαν στον τζιχαντιστική κυβέρνηση της χώρας, τούς κάνει να αντιμετωπίζουν ένα τέτοιο ενδεχόμενο με μεγάλη επιφύλαξη, παρά τις υποσχέσεις από ΗΠΑ και Ισραήλ».
«Είναι πολύ πιθανό ότι ένα νέο καθεστώς που ενδεχομένως να προέκυπτε στο Ιράν, θα τσάκιζε τους Κούρδους εάν αυτοί έμεναν αβοήθητοι από τους συμμάχους τους. Κάτι ανάλογο είχε συμβεί άλλωστε στο τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου όταν δημιουργήθηκε μία αυτόνομη κουρδική ζώνη, κυρίως με τη βοήθεια των Σοβιετικών.
Όταν όμως οι τελευταίοι μετά αποχώρησαν, οι Κούρδοι βρέθηκαν στη χειρότερη δυνατή θέση. Αυτό αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο που πρέπει να σταθμίσουν».
«Ένα άλλο στοιχείο επίσης που πρέπει να το σταθμίσουν οι Κούρδοι είναι ότι αν υπάρχουν κουρδικές αποσχιστικές κινήσεις είναι πολύ πιθανό να συσπειρωθούν οι Ιρανοί -από τη στιγμή που υπάρχει ένας πολύ ισχυρός ιρανικός εθνικισμός- και αυτό να οδηγήσει σε ακόμα μεγαλύτερη ισχυροποίηση του καθεστώτος», επισημαίνει ο Σωτήρης Ρούσσος.
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
