Κονκλάβιο: Η χημεία πίσω από τον μαύρο και τον λευκό καπνό για την εκλογή Πάπα

Νωρίς το απόγευμα της Τετάρτης αναμένεται να συγκληθεί το Κονκλάβιο στο Βατικανό, με 133 καρδιναλίους απ' όλο τον κόσμο να συγκεντρώνονται, για να επιλέξουν τον επόμενο «Επίσκοπο της Ρώμης», ή αλλιώς τον επόμενο Πάπα.

Κατά τη διάρκεια των συζητήσεών τους, οι μόνες ενδείξεις της προόδου τους είναι οι τακτικοί καπνοί που βγαίνουν από μια φρεσκοεγκατεστημένη καμινάδα που βρίσκεται στην οροφή της Καπέλα Σιξτίνα, στο Βατικανό.

Σύμφωνα με την παράδοση, ο μαύρος καπνός υποδηλώνει ότι οι καρδινάλιοι δεν έχουν ακόμη συμφωνήσει για τον νέο προκαθήμενο της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, ενώ ο λευκός καπνός σηματοδοτεί ότι έχει εκλεγεί νέος Πάπας.

Αλλά τι είδους καπνός είναι ακριβώς; Η επιστήμη δίνει τις δικές της απαντήσεις.

Κονκλάβιο: Η αρχική χημεία πίσω από τους καπνούς

Η παράδοση να καίνε οι καρδινάλιοι τα ψηφοδέλτιά τους για να διατηρήσουν τη μυστικότητα χρονολογείται τουλάχιστον από τον 15ο αιώνα.

Ωστόσο, μόλις τον 18ο αιώνα - όταν εγκαταστάθηκε μια καμινάδα στην Καπέλα Σιξτίνα για να προστατευθούν οι τοιχογραφίες του Μιχαήλ Άγγελου από την αιθάλη - ο καπνός που προέκυπτε έγινε ορατός σε οποιονδήποτε έξω από το παρεκκλήσι.

Εκείνη την εποχή, ο καπνός δεν προοριζόταν για δημόσιο σήμα, αλλά μόλις έγινε ορατός, οι θεατές άρχισαν να τον ερμηνεύουν ως ένδειξη του αποτελέσματος της ψηφοφορίας για την εκλογή Πάπα.

Μέχρι τον 19ο αιώνα, είχε γίνει συνήθεια να χρησιμοποιείται σκόπιμα ο καπνός: αν φαινόταν καπνός, σήμαινε ότι δεν είχε εκλεγεί Πάπας, ενώ αν δεν υπήρχε καπνός σήμαινε ότι η εκλογή ήταν επιτυχής. Αυτό φυσικά δεν ήταν σαφές και συχνά προκαλούσε σύγχυση.

Το Βατικανό προσπάθησε τελικά να ξεκαθαρίσει τα πράγματα επισημοποιώντας την πρακτική του fumata nera (μαύρου καπνού) και του fumata bianca (λευκού καπνού). Αρχικά, υγρό άχυρο και πίσσα προστίθεντο στα φλεγόμενα ψηφοδέλτια. Όπως γνωρίζει όποιος έχει προσπαθήσει να ανάψει μια υγρή φωτιά, το υγρό ελαιώδες καύσιμο είναι δύσκολο να αναφλεγεί, αλλά μόλις πάρει φωτιά, παράγει άφθονο σκούρο καπνό.

Αυτό είναι το αποτέλεσμα της ατελούς καύσης: η ενέργεια από τις φλόγες χρησιμοποιείται αρχικά για την εξάτμιση του νερού, γεγονός που διατηρεί τη θερμοκρασία της φωτιάς χαμηλή. Ως αποτέλεσμα, πολλά από τα μεγαλύτερα μόρια της πίσσας δεν καίγονται πλήρως, με αποτέλεσμα την παραγωγή αιθάλης και σκούρου καπνού.

Ωστόσο, μόλις η υγρασία απομακρυνθεί, η φωτιά καίγεται πιο αποτελεσματικά, παράγοντας κυρίως ατμό και διοξείδιο του άνθρακα. Σε αυτό το στάδιο, ο καπνός μειώνεται και γίνεται πολύ ελαφρύτερος.

Αυτό το κυμαινόμενο φούμαρο - σε συνδυασμό με την υποκειμενική ερμηνεία του χρώματός του - προκάλεσε μεγάλη σύγχυση, ιδίως κατά τη διάρκεια των κονκλαβίων του 1939 και του 1958. Για παράδειγμα, δεν ήταν σαφές αν ο γκρίζος καπνός ήταν πιο κοντά στο μαύρο ή στο λευκό. Μέχρι τη δεκαετία του 1970, η μέθοδος του άχυρου είχε εγκαταλειφθεί υπέρ των πιο ελεγχόμενων χημικών μιγμάτων. Αυτό έχει έκτοτε εξελιχθεί σε μια αδιαμφισβήτητη μέθοδο για τη δημιουργία των απαιτούμενων σημάτων καπνού.

Κονκλάβιο: Η σημερινή συνταγή για τους καπνούς

Το 2013, το Βατικανό επιβεβαίωσε ότι οι «συνταγές» των fumata αποτελούνται πλέον από έναν «καθαρό μαύρο καπνό»: υπερχλωρικό κάλιο (KClO₄), μια «οξειδωτική ουσία» που παρέχει οξυγόνο στην αντίδραση- ανθρακένιο, έναν υδρογονάνθρακα που προέρχεται από την πίσσα του άνθρακα και χρησιμεύει ως καύσιμο που παράγει βαρύ καπνό- και θείο, που προστίθεται για να ρυθμίσει τον ρυθμό καύσης και τη θερμοκρασία.

Το αποτέλεσμα είναι μια σκόπιμα αναποτελεσματική αντίδραση καύσης, που παράγει μεγάλο όγκο άκαυστων σωματιδίων άνθρακα. Αυτή η αφθονία άνθρακα (αιθάλη) καθιστά τον καπνό πυκνό και μαύρο - παρόμοιο με τον καπνό που μπορεί να δείτε από την καύση πετρελαίου ή καουτσούκ, ο οποίος είναι πλούσιος σε σωματίδια με βάση τον άνθρακα.

Εν τω μεταξύ, ο λευκός καπνός παράγεται χρησιμοποιώντας ένα πολύ καθαρότερο μείγμα καυσίμου και έναν ισχυρότερο οξειδωτή. Το χλωρικό κάλιο (KClO₃) - ακόμη πιο δραστικό από το υπερχλωρικό - εξασφαλίζει μια καυτή, έντονη καύση. Η λακτόζη δρα ως καύσιμο, καίγεται γρήγορα και καθαρά σε υδρατμούς και διοξείδιο του άνθρακα.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.