Politico: Η Ευρώπη σε ρυθμούς απεξάρτησης από τις ΗΠΑ - Τα σχέδια για άμυνα, οικονομία, τεχνολογία

Οι κυβερνήσεις και οι εταιρείες στην Ευρώπη αγωνίζονται να μειώσουν την εξάρτησή τους από την τεχνολογία, τον στρατιωτικό εξοπλισμό και τους ενεργειακούς πόρους των ΗΠΑ, καθώς οι διατλαντικές σχέσεις επιδεινώνονται. 

Όπως αναφέρει το Politico, για δεκαετίες, η ΕΕ βασιζόταν στις εγγυήσεις του ΝΑΤΟ για την ασφάλεια του μπλοκ και στην αμερικανική τεχνολογία για την τροφοδοσία των επιχειρήσεων της.

Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να καταλάβει τη Γροιλανδία και οι επιθετικές δηλώσεις μελών της κυβέρνησής του για την Ευρώπη έχουν δώσει νέα ώθηση στο αίτημα των ευρωπαίων ηγετών για «ανεξαρτησία».

«Αν θέλουμε να μας πάρουν ξανά στα σοβαρά, θα πρέπει να μάθουμε τη γλώσσα της πολιτικής της δύναμης», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ο Γερμανός καγκελάριος, Φρίντριχ Μερτς.

Από τις εντολές που απαγορεύουν στους δημόσιους υπαλλήλους να χρησιμοποιούν εργαλεία τηλεδιάσκεψης με έδρα τις ΗΠΑ έως τις εμπορικές συμφωνίες με χώρες όπως η Ινδία και την προσπάθεια διαφοροποίησης των προμηθευτών ενέργειας της Ευρώπης, οι προσπάθειες για την ελαχιστοποίηση της εξάρτησης της Ευρώπης από τις ΗΠΑ επιταχύνονται.

Οι ηγέτες της ΕΕ προειδοποιούν ότι οι διατλαντικές σχέσεις είναι απίθανο να επιστρέψουν στο status quo που ίσχυε πριν από τον Τραμπ. Οι αξιωματούχοι της ΕΕ τονίζουν ότι τα μέτρα αυτά ισοδυναμούν με «μείωση του κινδύνου» στις σχέσεις της Ευρώπης με τις ΗΠΑ, και όχι με «αποσύνδεση» — ένας όρος που υπονοεί μια καθαρή ρήξη των οικονομικών και στρατηγικών δεσμών.

Μέχρι πρόσφατα, και οι δύο εκφράσεις χρησιμοποιούνταν κυρίως για τις ευρωπαϊκές προσπάθειες μείωσης της εξάρτησης από την Κίνα. Τώρα, χρησιμοποιούνται σε σχέση με τις ΗΠΑ, τον κύριο εμπορικό εταίρο και ευεργέτη της Ευρώπης στον τομέα της ασφάλειας.

Ευρώπη: Με αργά βήματα η απεξάρτηση από τις ΗΠΑ

Η προσπάθεια αποσύνδεσης βρίσκεται σε αρχικό στάδιο. Οι ΗΠΑ παραμένουν μακράν ο μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της Ευρώπης και θα χρειαστούν χρόνια για να απεξαρτηθεί η Ένωση από την αμερικανική τεχνολογική και στρατιωτική υποστήριξη, σύμφωνα με τον Jean-Luc Demarty, ο οποίος ήταν υπεύθυνος του τμήματος εμπορίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής υπό τον πρώην πρόεδρο του οργανισμού, Jean-Claude Juncker.

«Από εμπορικής άποψης, οι ΗΠΑ αντιπροσωπεύουν σημαντικό μερίδιο των εξαγωγών μας», δήλωσε ο Demarty. «Είναι λοιπόν σημαντικό, αλλά δεν είναι ζήτημα ζωής και θανάτου».

Η προσπάθεια διαφοροποίησης από τις ΗΠΑ οδήγησε τις Βρυξέλλες να συνάψουν εμπορικές συμφωνίες με τον συνασπισμό Mercosur των χωρών της Λατινικής Αμερικής, την Ινδία και την Ινδονησία τους τελευταίους μήνες. Η Επιτροπή ανανέωσε επίσης τη συμφωνία της με το Μεξικό και επανέφερε τις διαπραγματεύσεις με την Αυστραλία που είχαν σταματήσει.

Υπεράσπιση της Ευρώπης: Από το ΝΑΤΟ στην ΕΕ

Από τότε που η ήπειρος αναδύθηκε από τις στάχτες του Β' Παγκοσμίου Πολέμου, η Ευρώπη βασίζεται για την ασφάλειά της στο ΝΑΤΟ — στο οποίο οι ΗΠΑ συνεισφέρουν το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης.

Σε ένα Σαββατοκύριακο αναψυχής στο Ζάγκρεμπ της Κροατίας, συντηρητικοί Ευρωπαίοι ηγέτες, μεταξύ των οποίων και ο Μερτς, δήλωσαν ότι ήρθε η ώρα για την Ένωση να ενισχύσει τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, η οποία δεσμεύει τις χώρες της ΕΕ να υπερασπιστούν οποιαδήποτε χώρα της ΕΕ που δέχεται επίθεση.

Αν και υπάρχει από το 2009, η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του άρθρου 42.7 της ΕΕ σπάνια θεωρούνταν απαραίτητη, καθώς το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ εξυπηρετούσε παρόμοιο σκοπό. Ωστόσο, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να αμφιβάλλουν για το αν οι ΗΠΑ θα έρθουν πραγματικά σε βοήθεια της Ευρώπης.

Στο Ζάγκρεμπ, οι ηγέτες αποδέχτηκαν τον νέο ρόλο της ΕΕ ως παράγοντα ασφάλειας, αναθέτοντας σε δύο ηγέτες, των οποίων τα ονόματα δεν έχουν ακόμη ανακοινωθεί, να καταρτίσουν γρήγορα σχέδια για να μετατρέψουν τη ρήτρα της ΕΕ από λόγια σε αδιάβλητη εγγύηση ασφάλειας.

«Για δεκαετίες, ορισμένες χώρες έλεγαν: "Έχουμε το ΝΑΤΟ, γιατί να έχουμε παράλληλες δομές;"», δήλωσε ανώτερος διπλωμάτης της ΕΕ, ο οποίος ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του για να μιλήσει για τις εμπιστευτικές προετοιμασίες της συνόδου κορυφής. Μετά την απειλητική στάση του Τραμπ στη Γροιλανδία, «αντιμετωπίζουμε την ανάγκη να δημιουργήσουμε στρατιωτικές δομές διοίκησης εντός της ΕΕ».

Σε σχόλια προς τους νομοθέτες της ΕΕ την περασμένη εβδομάδα, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε ότι όποιος πιστεύει ότι η Ευρώπη μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό της χωρίς τις ΗΠΑ πρέπει να «συνεχίσει να ονειρεύεται».

Η Ευρώπη παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τις στρατιωτικές δυνατότητες των ΗΠΑ, κυρίως όσον αφορά την υποστήριξή της στον πόλεμο Ουκρανίας και Ρωσίας. Ωστόσο, ορισμένοι Ευρωπαίοι μιλούν πλέον ανοιχτά για το κόστος της μείωσης της εξάρτησης από τις ΗΠΑ — και λένε ότι είναι διαχειρίσιμο.

Τεχνολογία: Έξω οι ομάδες, μέσα το Visio

Η αλλαγή στη διάθεση είναι πιο εμφανής στον τομέα της τεχνολογίας, όπου η εξάρτηση της Ευρώπης από πλατφόρμες όπως το X, το Meta και το Google προβληματίζει από καιρό τους ψηφοφόρους της ΕΕ, όπως αποδεικνύεται από την ευρεία υποστήριξη της νομοθεσίας της Ένωσης για την τεχνολογία.

Η κυβέρνηση του Γάλλου προέδρου, Εμανουέλ Μακρόν, σχεδιάζει να απαγορεύσει στους αξιωματούχους τη χρήση εργαλείων τηλεδιάσκεψης που βασίζονται στις ΗΠΑ. Άλλες χώρες, όπως η Γερμανία, εξετάζουν παρόμοιες κινήσεις.

«Είναι πολύ σαφές ότι η Ευρώπη βιώνει τη στιγμή της ανεξαρτησίας της», δήλωσε η υπεύθυνη τεχνολογίας της ΕΕ, Χένα Βίρκουνεν, σε συνέδριο του Politico την περασμένη εβδομάδα.

«Κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, όλοι συνειδητοποίησαν πόσο σημαντικό είναι να μην εξαρτόμαστε από μία χώρα ή μία εταιρεία όταν πρόκειται για ορισμένες πολύ κρίσιμες τεχνολογίες», είπε επίσης.

Η Γαλλία προχωρά στην απαγόρευση της χρήσης αμερικανικών πλατφορμών, όπως το Google Meet, το Zoom και το Teams, από δημόσιους υπαλλήλους, όπως δήλωσε εκπρόσωπος της κυβέρνησης στο Politico. Οι υπάλληλοι θα μεταβούν σύντομα στο Visio, ένα εργαλείο τηλεδιάσκεψης που λειτουργεί σε υποδομή που παρέχεται από τη γαλλική εταιρεία Outscale.

Στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, οι νομοθέτες προτρέπουν την πρόεδρό του, Ρομπέρτα Μέτσολα, να εγκαταλείψει το λογισμικό και τον εξοπλισμό των ΗΠΑ, καθώς και ένα εργαλείο κρατήσεων ταξιδιών με έδρα τις ΗΠΑ.

Στη Γερμανία, οι πολιτικοί επιθυμούν ένα πιθανό γερμανικό ή ευρωπαϊκό υποκατάστατο του λογισμικού που έχει δημιουργήσει η αμερικανική εταιρεία ανάλυσης δεδομένων Palantir.

«Τέτοιες εξαρτήσεις από βασικές τεχνολογίες αποτελούν φυσικά ένα σημαντικό πρόβλημα», δήλωσε ο Sebastian Fiedler, βουλευτής του SPD και εμπειρογνώμονας σε θέματα αστυνόμευσης, στο Politico.

Ακόμη και στις Κάτω Χώρες, που είναι από τις πιο φιλοαμερικανικές χώρες της Ευρώπης, αυξάνονται οι φωνές βουλευτών και ψηφοφόρων που ζητούν να προστατευθούν οι ευαίσθητες τεχνολογίες από την επιρροή των ΗΠΑ.

Οι Ολλανδοί βουλευτές εξετάζουν μια αναφορά που υπογράφουν 140.000 άτομα και ζητούν από το κράτος να εμποδίσει την απόκτηση ενός κρατικού εργαλείου επαλήθευσης ταυτότητας από μια αμερικανική εταιρεία.

Στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός της Ελβετίας, στα τέλη Ιανουαρίου, η γερμανίδα επιχειρηματίας Άννα Ζάιτερ ανακοίνωσε την έναρξη μιας ευρωπαϊκής πλατφόρμας κοινωνικών μέσων με την ονομασία W, η οποία θα μπορούσε να ανταγωνιστεί την X του Έλον Μασκ, η οποία έχει επιβληθεί πρόστιμα για παραβίαση των κανόνων της ΕΕ σχετικά με τον έλεγχο του περιεχομένου.

Η W σχεδιάζει να φιλοξενήσει τα δεδομένα της σε «ευρωπαϊκούς διακομιστές που ανήκουν σε ευρωπαϊκές εταιρείες» και να περιορίσει τους επενδυτές της σε Ευρωπαίους, δήλωσε η Ζάιτερ στο Euronews.

Μέχρι στιγμής, οι Βρυξέλλες δεν έχουν ακόμη κωδικοποιήσει τέτοιες κινήσεις σε νόμο. Ωστόσο, η επικείμενη νομοθεσία για τις υπηρεσίες cloud και τεχνητής νοημοσύνης αναμένεται να στείλει μηνύματα σχετικά με την ανάγκη ευρωποίησης των τεχνολογικών προσφορών του μπλοκ.

Ενέργεια: Ώρα για διαφοροποίηση

Στον τομέα της ενέργειας, η ίδια τάση είναι εμφανής. Οι Ηνωμένες Πολιτείες παρέχουν περισσότερο από το ένα τέταρτο του φυσικού αερίου της ΕΕ, ένα μερίδιο που αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω με την πλήρη απαγόρευση των ρωσικών εισαγωγών.

Ωστόσο, αξιωματούχοι της ΕΕ προειδοποιούν για τον κίνδυνο αύξησης της εξάρτησης της Ευρώπης από τις ΗΠΑ σε έναν ακόμη τομέα. Οι ισχυρισμοί του Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία ήταν ένα «σαφές σήμα κινδύνου» για την ΕΕ, δείχνοντας ότι η ενέργεια δεν μπορεί πλέον να θεωρείται ξεχωριστά από τις γεωπολιτικές τάσεις, δήλωσε την περασμένη Τετάρτη ο Επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Dan Jørgensen.

Η κρίση στη Γροιλανδία ενίσχυσε τις ανησυχίες ότι η Ένωση κινδυνεύει να «αντικαταστήσει τη μία εξάρτηση με μια άλλη», δήλωσε ο Jørgensen, προσθέτοντας ότι, ως αποτέλεσμα, οι Βρυξέλλες εντείνουν τις προσπάθειές τους για διαφοροποίηση, εμβαθύνοντας τις συνομιλίες με εναλλακτικούς προμηθευτές, όπως ο Καναδάς, το Κατάρ και χώρες της Βόρειας Αφρικής, όπως η Αλγερία.

Χρηματοοικονομικά: Μετάβαση στις ευρωπαϊκές πληρωμές

Τα συστήματα πληρωμών βρίσκονται επίσης υπό εξέταση, με τους νομοθέτες να προειδοποιούν για την υπερβολική εξάρτηση από τα αμερικανικά συστήματα πληρωμών, όπως η Mastercard και η Visa.

Το ψηφιακό ευρώ, μια ψηφιακή έκδοση των μετρητών που η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ετοιμάζεται να εκδώσει το 2029, στοχεύει να μειώσει αυτές τις εξαρτήσεις και να παρέχει ένα πανευρωπαϊκό κυρίαρχο μέσο πληρωμής.

«Με το ψηφιακό ευρώ, οι Ευρωπαίοι θα διατηρήσουν τον έλεγχο των χρημάτων τους, των επιλογών τους και του μέλλοντός τους», δήλωσε πέρυσι η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ.

Στη Γερμανία, ορισμένοι πολιτικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για τα 1.236 τόνους αποθεμάτων χρυσού που διατηρεί η Γερμανία στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα της Νέας Υόρκης.

«Σε μια εποχή αυξανόμενης παγκόσμιας αβεβαιότητας και υπό την απρόβλεπτη πολιτική του Προέδρου Τραμπ στις ΗΠΑ, δεν είναι πλέον αποδεκτό» να υπάρχουν τόσα αποθέματα χρυσού στις ΗΠΑ, δήλωσε στο Der Spiegel η Μαρί-Αγνή Στράκ-Ζίμερμαν, Γερμανίδα πολιτικός του φιλελεύθερου Ελεύθερου Δημοκρατικού Κόμματος, που προεδρεύει της Επιτροπής Άμυνας του Κοινοβουλίου.

Αρκετές ευρωπαϊκές χώρες πιέζουν την ΕΕ να δώσει προτεραιότητα στους ευρωπαίους κατασκευαστές όσον αφορά τη δαπάνη δημόσιων πόρων της ΕΕ μέσω ρητρών «Αγοράστε ευρωπαϊκά».

Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, χώρες όπως η Πολωνία, οι Κάτω Χώρες ή οι χώρες της Βαλτικής δεν θα είχαν ποτέ συμφωνήσει σε τέτοιες ρήτρες «Αγοράστε ευρωπαϊκά». Ωστόσο, ακόμη και αυτές οι χώρες υποστηρίζουν πλέον τις εκκλήσεις για προτεραιότητα στις αγορές από εταιρείες με έδρα στην ΕΕ.

Στρατιωτικές επενδύσεις: Ενίσχυση της ιδίας ικανότητας

Ένα πρόγραμμα της ΕΕ ύψους 150 δισεκατομμυρίων ευρώ για την ενίσχυση των επενδύσεων των χωρών στον τομέα της άμυνας, το οποίο οριστικοποιήθηκε τον Μάιο του περασμένου έτους, ορίζει ότι όχι περισσότερο από το 35 % των εξαρτημάτων μιας δεδομένης αγοράς, σε όρους κόστους, πρέπει να προέρχεται από χώρες εκτός της ΕΕ και από χώρες εταίρους όπως η Νορβηγία και η Ουκρανία. Οι ΗΠΑ δεν θεωρούνται χώρα εταίρος στο πλαίσιο του προγράμματος.

Προς το παρόν, οι ευρωπαϊκές χώρες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις ΗΠΑ για στρατιωτικούς παράγοντες, όπως επιτήρηση και αναγνώριση, πληροφορίες, στρατηγική μεταφορά, αντιπυραυλική άμυνα και διαστημικά μέσα.

Ωστόσο, η ισχυρή συντηρητική ομπρέλα, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα, υποστηρίζει ότι αυτοί είναι ακριβώς οι τομείς στους οποίους η Ευρώπη πρέπει να ενισχύσει τις δικές της ικανότητες.

Όταν οι ηγέτες της ΕΕ από το ΕΛΚ συμφώνησαν στο Ζάγκρεμπ για τον οδικό χάρτη τους για το 2026, δήλωσαν ότι η αρχή «Αγοράστε ευρωπαϊκά» θα πρέπει να ισχύει για την επικείμενη πρόταση της Επιτροπής σχετικά με τις κοινές προμήθειες.

Ο τίτλος του οδικού χάρτη του ΕΛΚ για το 2026; «Ώρα για ανεξαρτησία».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.