Project Isabela: Όταν 150.000 κατσίκες αφανίστηκαν, για το καλό των Γκαλαπάγκος

Είναι μία γνώριμη κατάσταση για το ανθρώπινο γένος να βρίσκεται επανειλημμένα προ των ευθυνών του. Πόλεμοι, καταστροφές, περιβαλλοντικές κρίσεις, το είδος μας ίσως είναι το μόνο που δημιουργεί τόσα προβλήματα για τον εαυτό του.

Πολλές φορές, τα τραγικά αποτελέσματα της αμέλειάς μας, και η ανάγκη να αντιμετωπιστούν, βάζουν ανάμεσα σε «διασταυρούμενα πυρά» και τους αιώνιους «αθώους», τα ζώα.

Ένα από τα πιο ζοφερά παραδείγματα σε αυτό το μοτίβο, ήταν η επώνυμη επιχείρηση «Project Isabela», μία καμπάνια περιβαλλοντικής εξισορρόπησης στα νησιά Γκαλαπάγκος, που κατέστησε αναγκαία τη δολοφονία εκατοντάδων χιλιάδων ζώων.

Τα Γκαλαπάγκος πριν το Project Isabela

Πώς είναι δυνατόν ένα οικολογικό εγχείρημα να απαιτεί τη θανάτωση ενός δυσθεώρητου αριθμού ζώων; Η απάντηση, κατ' αρχάς, είναι πως ακόμα και η παραμικρή αφέλεια, όσο και καλοπροαίρετη και αν είναι, μπορεί να παρασύρει σε μία καταστροφική δίνη έναν ολόκληρο βιότοπο. Αυτή είναι, δυστυχώς, η φύση των οικοσυστημάτων.

Τα νησιά Γκαλαπάγκος είναι γνωστά στο ευρύ κοινό για τον ρόλο τους ως υπαίθριο «εργαστήρι» του Κάρολου Δαρβίνου, ο οποίος ξεκινώντας τον 19ο αιώνα, βάσισε στις παρατηρήσεις του ενδημικών ειδών των νησιών τη Θεωρία της Εξέλιξης.

Φαντάζεται ίσως έτσι κανείς το νησιωτικό σύμπλεγμα ως μία «παρθένα» γη, στην οποία η απομονωμένη φύση έχει οργιάσει ελεύθερα. Αυτό όμως δεν θα μπορούσε να απέχει περισσότερο από την πραγματικότητα.

Πηγαίνοντας πίσω στον 16ο και 17ο αιώνα, πολύ πριν πατήσει το πόδι του ο Δαρβίνος στο νησί, τα Γκαλαπάγκος επισκέπτονταν ήδη φαλαινοθήρες και ναυτικοί, οι οποίοι κουβαλούσαν μαζί τους οικόσιτα ζώα. Τα ζώα μεταφέρονταν με τα πλοία είτε για επισιτιστικούς λόγους, είτε ως αρχικό «κεφάλαιο» για προσωρινές και μόνιμες αποικίες.

Όπως ήταν αναμενόμενο, πολλά ζώα εγκαταλείπονταν στα νησιά, και με τα χρόνια δημιούργησαν πληθυσμούς. Στα Γκαλαπάγκος, τα είδη «εισβολείς» αποτελούνταν από γουρούνια, γαϊδάρους, αλλά κυρίως από κατσίκες, που κατανέμονταν μεταξύ πολλών νήσων της περιοχής, και κυρίως στα Πίντα, Σαντιάγκο, και το μεγαλύτερο, Ιζαμπέλα.

Οι κατσίκες επελαύνουν

Το ενδιαφέρον είναι πως επί αιώνες, αν και ανταγωνίζονταν την τοπική πανίδα, τα είδη αυτά δεν είχαν προκαλέσει κάποιο οικολογικό επείγον. Όλα άλλαξαν απότομα και ραγδαία μετά τα μέσα του 20ου αιώνα.

Τη δεκαετία του 1970, οι κατσίκες, που περιορίζονταν μέχρι τότε στη νότια Ιζαμπέλα, κατάφεραν τελικά να διασχίσουν το εχθρικό έδαφος του Ισθμού Perry, μία λωρίδα 12 χιλιομέτρων ηφαιστειακού εδάφους που χωρίζει τη νήσο σε νότια και βόρεια.

Μέσα σε 10-15 χρόνια από την άφιξή τους στις νότιες πλαγιές του ηφαιστείου Alcedo, ο πληθυσμός των κατσικών εξερράγη, προκαλώντας μαζική υποβάθμιση του οικοσυστήματος.

Η καταστροφή ήταν πιο εμφανής στις νότιες παρυφές του Alcedo, ένα ζωτικό σημείο συγκέντρωσης για τις γιγάντιες χελώνες κατά τη δροσερή, ξηρή εποχή του χρόνου.

Τα πυκνά δάση στο χείλος παρείχαν την απαραίτητη σκιά. Πυκνές ομίχλες παρασύρονταν στις εξωτερικές πλαγιές του ηφαιστείου, παγιδεύονταν στα πολλά επίφυτα που ζούσαν στα δέντρα και στη συνέχεια έσταζαν σχηματίζοντας σκιερές λιμνούλες, ζωτικής σημασίας για τις χελώνες κατά την ξηρή περίοδο.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1990, οι κατσίκες, λόγω της βόσκησης, είχαν καταστρέψει το δάσος και έτσι είχαν εξαλείψει τη σκιά και την παροχή νερού που ήταν τόσο ζωτικής σημασίας για τις γιγάντιες χελώνες.

Άλλα ιθαγενή και ενδημικά είδη, συμπεριλαμβανομένων των πτηνών, των εντόμων και των φυτών, επηρεάστηκαν επίσης αρνητικά. Ο πληθυσμός των κατσικιών συνέχισε να επεκτείνεται στα πιο βόρεια ηφαίστεια, το Darwin και το Wolf.

Η αφύπνιση των αρμόδιων

Το 1997, το Ίδρυμα Charles Darwin (CDF) και η Διεύθυνση Εθνικών Πάρκων Γκαλαπάγκος (GNPD) διοργάνωσαν ένα διεθνές «συμπόσιο» εμπειρογνωμόνων για να προσδιορίσουν τη σκοπιμότητα της εξάλειψης των αιγών στη βόρεια Ιζαμπέλα.

Διαβάστε ακόμα: Σατανιστές και τα πλευρά του Manson: Οι αστικοί μύθοι των 90s που όλοι πιστέψαμε

Πριν από το 1997, το μεγαλύτερο νησί με επιτυχημένη εξάλειψη των αιγών ήταν το νησί Auckland στη Νέα Ζηλανδία (49.975 εκτάρια), όπου μόνο 105 κατσίκες καταλάμβαναν μόλις 4.000 εκτάρια, οπότε για τα Γκαλαπάγκος, όπου ο αριθμός τους υπερέβαινε τις 100.000, το εγχείρημα ήταν πρωτοφανούς κλίμακας.

Η ιδέα και το σχέδιο που αναπτύχθηκαν στο εργαστήριο έγιναν το μεγαλύτερο και πιο φιλόδοξο έργο αποκατάστασης οικοσυστήματος σε προστατευόμενη περιοχή παγκοσμίως.

Η επιτυχής απομάκρυνση όλων των μεγάλων, εισαγόμενων θηλαστικών από την Πίντα, το Σαντιάγκο και τη βόρεια Ιζαμπέλα θα επέτρεπε την αποκατάσταση των φυσικών οικολογικών συνθηκών και των εξελικτικών διεργασιών.

Από το 1997, ξεκίνησε η επαγγελματική εκπαίδευση μιας ομάδας άκρως εξειδικευμένων δασοφυλάκων των πάρκων Γκαλαπάγκος. Μέχρι το τέλος του έργου, η ομάδα είχε γίνει μια από τις καλύτερες ομάδες κυνηγιού και εξάλειψης παγκοσμίως. 

Γκαλαπάγκος - «Καμένη γη» και κατσίκες «Ιούδες»

Το έργο ξεκίνησε στα νησιά Πίντα και Σαντιάγκο. Το κυνήγι αιγών ξεκίνησε στη βόρεια Ιζαμπέλα το 2004. Οι εκστρατείες εξάλειψης ήταν τόσο συντονισμένες όσο και ανελέητες, θυμίζοντας πολεμικές τακτικές από τα «μαύρα» κατάστιχα της ιστορίας.

Ο «ασύμμετρος πόλεμος» έγινε με πολλούς τρόπος. Η κύρια και πιο αποτελεσματική στρατηγική των κυνηγών ήταν η ελεύθερη σκόπευση των κατσικών από ελικόπτερα. Το κυνήγι στο έδαφος μπορεί να αρκούσε για τα γουρούνια και τα γαϊδούρια, αλλά οι κατσίκες ήταν διαφορετική «ιστορία». 

Κατά βάση άγρια ζώα, μπορούν εύκολα να αποφεύγουν τους ανθρώπους σε πεζή καταδίωξη, ενώ το ανώμαλο του εδάφους των νησιών τις ευνοούσε ακόμα περισσότερο. 

Διαβάστε ακόμα: Συμβαίνει και αλλού: Πιλότος της Air Canada πετούσε χρόνια με πλαστό δίπλωμα

Όσο προχωρούσε όμως η επιχείρηση εξάλειψης, ακόμα και η εναέρια οδός έπεσε πάνω σε ένα εμπόδιο στη νήσο Ιζαμπέλα. Οι κατσίκες έμαθαν να αντιλαμβάνονται τον ήχο των ελικοπτέρων ως συναγερμό. Άρχισαν να συμπτύσσονται σε πιο πυκνά κοπάδια, που σήμαινε ότι οι αντιδράσεις τους προειδοποιούσαν γρήγορα τα υπόλοιπα μέλη.

Είχαν επίσης μάθει, στη διάρκεια των εκκαθαρίσεων, να καταφεύγουν στις πιο δασώδεις περιοχές του νησιού, όπου τις κάλυπτε από τα σκόπευτρα η βλάστηση.

Η λύση όμως ήρθε γρήγορα. Οι αρμόδιοι εφηύραν μία τεχνική που ονόμασαν «κατσίκα Ιούδας». Πραγματοποιούσαν επανειλημμένα επιχειρήσεις εδάφους, κατά τις οποίας απήγαγαν μερικές μόνο κατσίκες από διάφορους πληθυσμούς. 

Στη συνέχεια τις μετέφεραν στη βάση τους, όπου τις στείρωναν αλλά και τους φορούσαν κολάρα εντοπισμού. Κατά την απελευθέρωσή τους, οι κατσίκες «Ιούδες» έβρισκαν τα κοπάδια τους, και άθελά τους πρόδιδαν τις θέσεις τους ακόμα και στις καλύτερες κρυψώνες, ενώ λόγω της στείρωσης, δρούσαν παράλληλα ως μονάδες ελέγχου πληθυσμού.

Μέχρι το 2006, οι κατσίκες είχαν εξαφανιστεί από την Πίντα, το Σαντιάγο, τη βόρεια Ιζαμπέλα, και μόνο λίγες παρέμειναν στη νότια Ιζαμπέλα. Ο τραγικός απολογισμός της εκκαθάρισης ήταν τουλάχιστον 150.000 ζώα.

Καθώς οι πληθυσμοί των αιγών μειώνονταν, η βλάστηση γνώρισε μια εκπληκτική ανάκαμψη. Μικρά δέντρα άρχισαν να αναγεννώνται από τα κούτσουρα που άφησαν πίσω τους. Είδη θάμνων των ορεινών περιοχών, σπορόφυτα δασικών δέντρων, κάκτοι Opuntia και άλλα ενδημικά είδη αυξήθηκαν σε αριθμό.

Οι επιστήμονες βρήκαν πολλά είδη που προηγουμένως περιορίζονταν σε προστατευμένους κρατήρες και περιφραγμένους χώρους. Οι πληθυσμοί των νησιών Γκαλαπάγκος ήταν και πάλι άφθονοι στα ορεινά. 

Στις λίγες κατσίκες «Ιούδες» που είχαν επιβιώσει μετά τη λήξη των επιχειρήσεων, επετράπη να παραμείνουν στο νησί, οι τελευταίοι μοναχικοί επιζώντες που θα έβλεπαν τη δύση του είδους τους.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.