Μπορεί η φετινή Πρωτομαγιά να θύμιζε... Πρωτοχρονιά, ωστόσο οι ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες και οι χιονοπτώσεις την εποχή αυτή συνδέονται, όσο και αν σε πολλούς φαίνεται παράξενο, με τις υψηλές θερμοκρασίες, τις φωτιές και τα ακραία καιρικά φαινόμενα κατά το υπόλοιπο έτος.
Ουσιαστικά η κλιματική αλλαγή δεν «ζεσταίνει» απλά τον πλανήτη, αλλά προκαλεί πολύ πιο σύνθετες διαδικασίες που ανάλογα την περιοχή μπορεί να πάρουν διαφορετικές μορφές.
Το κλιματικό ημερολόγιο του 2025 για την Ελλάδα και την Ευρώπη
Τις κλιματικές συνθήκες που επικράτησαν στην Ελλάδα και συνολικά στην Ευρώπη το 2025 συνοψίζει η έκθεση European State of the Climate 2025 του προγράμματος Copernicus και του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) που παρουσιάζει το Climate Hub.
Όσον αφορά τη χώρα μας, τα φαινόμενα που καταγράφει αφορούν καύσωνες, ξηρασία και πυρκαγιές κατά την καλοκαιρινή περίοδο, σε άλλες περιοχές της Ευρώπης ωστόσο καταγράφηκαν πλημμύρες, μεγάλες χιονοπτώσεις και άλλα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Σε μεγάλο μέρος της Ελλάδας, στα τέλη Ιουλίου οι θερμοκρασίες έφτασαν τους 39 βαθμούς Κελσίου, ενώ πολλές περιοχές, όπου κατοικεί περίπου το 85% του πληθυσμού, είδαν τον υδράργυρο να ανεβαίνει στους 44 βαθμούς Κελσίου.
Την περίοδο αυτή, έντονοι καύσωνες έπληξαν ευρύτερα την ανατολική Μεσόγειο καιτη νοτιοανατολική Ευρώπη, καθώς, στην Τουρκία καταγράφηκε ρεκόρ με 50,5 βαθμούς Κελσίου στη Σιλόπη, στις 25 Ιουλίου. Ταυτόχρονα, 66 ακόμη μετεωρολογικοί σταθμοί στην Τουρκία κατέγραψαν νέα τοπικά ρεκόρ θερμοκρασίας.
Στην Κύπρο, η υψηλότερη θερμοκρασία που καταγράφηκε ήταν 46,1 βαθμοί Κελσίου στα Λεύκαρα, στις 27 Ιουλίου, ενώ η Αθαλάσσα κατέγραψε 44,7 °C στις 24 Ιουλίου, την υψηλότερη θερμοκρασία για οποιαδήποτε ημέρα του Ιουλίου από την έναρξη των καταγραφών, το 1983.
Η δε νοτιοανατολική Ευρώπη βίωσε μία έντονη περίοδο πυρκαγιών το 2025, με πολλές χώρες να καταγράφουν εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα άνω του μέσου όρου.
Η Ελλάδα βίωσε επίσης πέρυσι μία από τις πιο έντονες εκδηλώσεις πυρκαγιών των τελευταίων ετών, με περίπου 50 εστίες να αναφέρονται σε μόλις 24 ώρες, τροφοδοτούμενες από την ακραία ζέστη και τους ισχυρούς ανέμους.
Πυρκαγιές ξέσπασαν μεταξύ άλλων σε Κροατία, Αλβανία, Βουλγαρία, Βόρεια Μακεδονία, Ουκρανία, Κύπρο, Ρουμανία, Ιταλία, Συρία και Τουρκία. Η περιοχή αντιμετώπισε επίσης σοβαρές συνθήκες καύσωνα, ιδίως τον Ιούλιο.
Παράλληλα, η άνοιξη ήταν ξηρή σε μεγάλο μέρος της βορειοδυτικής και κεντρικής Ευρώπης και στη νότια Σκανδιναβία, ενώ το καλοκαίρι ήταν ξηρότερο από το μέσο όρο στη νοτιοανατολική Ευρώπη.
Οι βροχοπτώσεις ήταν πολύ κάτω από το μέσο όρο, με αποτέλεσμα η υγρασία του εδάφους να είναι χαμηλότερη από το μέσο όρο, να αυξηθεί ο κίνδυνος δασικών πυρκαγιών και να σημειωθεί σημαντικό έλλειμμα χιονιού στις ανατολικές Άλπεις, συμπεριλαμβανομένου του χαμηλότερου ύψους χιονιού που έχει καταγραφεί ποτέ στο Weissfluhjoch της Ελβετίας στις αρχές Μαΐου.
Οι ξηρές συνθήκες πιθανώς συνέβαλαν στις δασικές πυρκαγιές σε ολόκληρη τη νότια περιοχή της ηπείρου και αλλού, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου.
Η ξηρασία επηρέασε επίσης τους υδάτινους πόρους και προκάλεσε σημαντικές απώλειες στην απόδοση των θερινών καλλιεργειών στα ανατολικά, όπως σε Ουγγαρία, Ρουμανία, Βουλγαρία, Ουκρανία, Τουρκία, αλλά και την Ελλάδα.
Άλλωστε, οι ταμιευτήρες και γενικότερα τα επιφανειακά ύδατα δέχθηκαν το 2025 σημαντικές πιέσεις, ενώ δεν έλειψαν οι περιπτώσεις κατά τις οποίες δεν μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τις ανθρώπινες ανάγκες.
Διαβάστε ακόμα: Οι ταμιευτήρες της Ελλάδας στερεύουν: Καμπανάκι από ειδικούς - Οριακή κατάσταση σε πολλές περιοχές
Σύμφωνα με την έκθεση, αρκετές λίμνες στην Ελλάδα είδαν μείωση των αποθεμάτων τους. Ενδεικτικά, η λίμνη Πλαστήρα είχε υποχωρήσει 1,99 μέτρα σε σχέση με τον μέσο όρο της περιόδου 2015–2022, ενώ η λίμνη Υλίκη, ένας από τους εφεδρικούς ταμιευτήρες υδροδότησης της Αττικής, είχε υποχωρήσει κατά 14,91 μέτρα.
Στο ίδιο πλαίσιο, η ετήσια ροή των ποταμών της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης ήταν στη συντριπτκή της πλειοψηφία κάτω από τον μέσο όρο, σε σχέση με την περίοδο 1992-2025.
Όσον αφορά τις καμένες εκτάσεις, η Ελλάδα, η Ισπανία και η Πορτογαλία φιγουράρουν στις πρώτες θέσεις στη Μεσόγειο, ενώ τα Βαλκάνια και η Ιταλία έχουν πληγεί σημαντικά.
Από πού ξεκινάει και πού σταματάει η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή;
Η μοναδική σταθερά είναι ότι το κλίμα αλλάζει. Ωστόσο «είναι δύσκολο σε πολλές περιπτώσεις να διαχωρίσει κανείς τη φυσική από την ανθρωπογενή συνιστώσα όσον αφορά τη μεταβολή του κλίματος, γιατί η μία "πατάει" πάνω στην άλλη», τονίζει μιλώντας στο Reader.gr η Δήμητρα Φουντά, διευθύντρια Ερευνών του Ινστιτούτου Ερευνών Περιβάλλοντος και Βιώσιμης Ανάπτυξης (ΙΕΠΒΑ).
Παρόλα αυτά, «τα μοντέλα δείχνουν ότι δεν υπάρχει κάποια άλλη φυσική αιτία που θα μπορούσε να προκαλέσει αυτή την υπερθέρμανση του πλανήτη, εκτός από την ανθρωπογενή».
Όπως σημειώνει η διευθύντρια Ερευνών του ΙΕΠΒΑ, «φυσικά το κλίμα αλλάζει και προφανώς υπάρχουν πάρα πολλοί λόγοι που γίνεται αυτό, ωστόσο αυτή η μεταβλητότητα σχετίζεται με αλλαγές που συμβαίνουν σε μεγάλες χρονικές κλίμακες και αυτό που παρατηρούμε τα τελευταία χρόνια δεν μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο από τη φυσική συνιστώσα».
Το κοινό, στην Ελλάδα, αλλά και παγκοσμίως, ακούει για υπερθέρμανση του πλανήτη, αύξηση της θερμοκρασίας, κλιματική αλλαγή κλπ, για την κ. Φουντά όμως «αυτό που δεν είναι απόλυτα κατανοητό σε όλους είναι ότι ο πλανήτης μας δεν θερμαίνεται ομοιόμορφα», καθώς «με άλλο ρυθμό αυξάνεται η θερμοκρασία στη θάλασσα, άλλο στο νότιο νησφαίριο, άλλο στους πόλους και άλλο στη στεριά».
Η Πρωτομαγιά που ήταν σαν... Πρωτοχρονιά
Ουσιαστικά, «αυτή η ασύμμετρη θέρμανση είναι που με τη σειρά της προκαλεί συνολικότερη διαταραχή στο κλιματικό σύστημα, στο πώς κατανέμεται η πίεση στον πλανήτη».
Κατά συνέπεια, «καταρρίπτονται τα "παραδοσιακά" καιρικά συστήματα, οι σταθερές που γνωρίζαμε ξέραμε και επέρχονται μεταβολές, με ακραία καιρικά φαινόμενα σε γεωγραφικές θέσεις που δεν αναμέναμε μέχρι σήμερα. Για παράδειγμα, ποτέ δεν μπορούσαμε να διανοηθούμε ότι στη Νορβηγία ή στον Αρκτικό Κύκλο η θερμοκρασία θα αυξανόταν πάνω από 30 βαθμούς ή ότι θα έχουμε τόσο χιόνι στην Αίγυπτο».
Συνεπώς, κατά τη διευθύντρια Ερευνών του ΙΕΠΒΑ, «οι μεταβολές αυτές αφορούν και τη γεωγραφική κατανόμη των καιρικών συστήματων, πέραν της συχνότητας, της έντασης και της εποχικότητά τους».
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, κατά την ίδια, ήταν η ψυχρή εισβολή τη φετινή Πρωτομαγιά που πιστοποιεί ότι «η κλιματική αλλαγή αυξάνει δραματικά τις πιθανότητες να βλέπουμε κάτι ασυνήθιστο, εποχικά και γεωγραφικά».
«Η Ελλάδα και η Ευρώπη βρίσκονται σε μία επικίνδυνη κατάσταση»
Μέσα στις νέες κλιματικές συνθήκες που διαμορφώνονται, η Ελλάδα και η Ευρώπη «βρίσκονται σε μία επικίνδυνη κατάσταση», ιδιαίτερα μιλώντας για την «πολύ ευαίσθητη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου».
Οι καύσωνες πλέον δεν είναι μόνο ζήτημα για την ξηρά, αλλά πλέον έχουν μετατραπεί σε πρόβλημα και για τη θάλασσα, ιδιαίτερα για μια κλειστή θάλασσα όπως η Μεσόγειος «που θερμαίνεται πιο εύκολα και πιο γρήγορα, πράγμα πολύ επικίνδυνο για πολλούς λόγους».
Η κ. Φουντά φέρνει ως παράδειγμα την κακοκαιρία Daniel στο Πήλιο, εξηγώντας ότι «εφόσον είμαστε σε μία θάλασσα που θερμαίνεται με πολύ γρήγορο ρυθμό, αυξάνεται η εξάτμιση, άρα, οι αέριες μάζες πάνω από τη θάλασσα γίνονται πιο θερμές, πιο υγρές και δυναμικά πιο ενεργές.
Έτσι αλληλεπιδρούν με άλλες πιο ψυχές αέριες μάζες που βρίσκονται είτε στην ανώτερη ατμόσφαιρα είτε έρχονται από κάποιες βόρειες κατευθύνσεις. Συνεπώς, δημιουργείται αμέσως συμπύκνωση που τροφοδοτείται συνέχεια από την εξάτμιση και τον θερμό αέρα από τη θάλασσα και μπορεί να προκαλέσει πάρα πολύ έντονες βροχοπτώσεις και ακραία φαινόμενα».
Επιπλέον, η τοπογραφία αναδεικνύεται σε βασικό παράγοντα για την παραπάνω διαδικασία: «Κατά τον Daniel οι θερμές και υγρές αέριες μάζες πλησίαζαν και όταν συναντούσαν την έντονη τοπογραφία του Πηλίου εξαναγκάζονταν να κινηθούν ανοδικά και πολύ απότομα, κάτι που αυξάνει πολ έντονα τη συμπύκνωση των υδρατμών με αποτέλεσμα να έχουμε ραγδαίες βροχοπτώσεις και πλημμυρικά φαινόμενα».
Αντίστοιχες καταστάσεις είχε βιώσει και η Εύβοια, όπου τις φωτιές διαδέχτηκαν οι πλημμύρες και η διάβρωση, «ένα compound event, όπου η μία κατάσταση συνδυάζεται με την άλλη ειδικά το καλοκαίρι: Ο καύσωνας μπορεί να φέρει φωτιές και οι πλημμύρες που ενδέχεται να ακολουθήσουν, σε συνδυασμό με την ερημοποίηση, δημιουργούν πιο εύκολα πλημμυρικά φαινόμενα».
Διαβάστε ακόμα: Κίνδυνος ερημοποίησης από τις συνεχείς φωτιές στην Ελλάδα: «Ένα φαινόμενο που συμβαίνει τώρα»
Το όριο του 1,5 βαθμού Κελσίου και το πολύτιμο αρχείο του Αστεροσκοπείου Αθήνων
Η Δήμητρα Φουντά αναφέρεται τόσο στους κλιματικούς στόχους που τίθενται διεθνώς. Ο στόχος στη συμφωνία του Παρισιού «έναν σταθμό στην ιστορία των συνδιασκέψεων για το κλίμα, είναι ότι δεν πρέπει σε καμία περίπτωση η αύξηση της μέσης θερμοκρασίας του πλανήτη να υπερβεί τον 1,5 βαθμό Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική περίοδο».
Διαβάστε ακόμα: «All season» περιβαλλοντική κρίση στην Ελλάδα: Πώς η απουσία χιονιού βοηθάει τις πυρκαγιές το καλοκαίρι
Κάθε περιοχή της Γης ωστόσο έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Στην Ελλάδα, «η μόνη ιστορική πηγή πληροφορίας για το κλίμα κατά την προβιομηχανική περίοδο είναι οι κλιματικές χρονοσειρές στον ιστορικό σταθμό του Αστεροσκοπείου Αθήνων, στο Λόφο Νυμφών στο Θησείο».
Μπορεί ο σταθμός να εγκαταστάθηκε το 1890, «όμως θερμοκρασιακές μετρήσεις στην Αθήνα έχουμε ήδη από το 1858, καλύπτοντας ουσιαστικά όλη την προβιομηχανική περίοδο. Η διαφορά είναι ότι ο σταθμός δεν ήταν μόνιμα εγκατεστημένος στη σημερινή του θέση, παρόλα αυτά οι μετρήσεις αφορούν περιοχές πολύ κοντά στο κέντρο της Αθήνας, συνεπώς έχουμε πλήρη εικόνα για το κλίμα που επικρατούσε, καθώς και για κάποια ακραία καιρικά φαινόμενα».
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
