Η προστασία των υδάτων βορά των ορυκτών: Σχέδιο της ΕΕ για ορυχεία σε περιοχές με ξηρασία - Και στην Ελλάδα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να αναδιαμορφώσει την κορυφαία νομοθεσία της για την προστασία των υδάτων, ώστε να επιταχύνει την ανάπτυξη ορυχείων κρίσιμων ορυκτών, παρά το γεγονός ότι πολλά βρίσκονται σε περιοχές με μεγάλη ξηρασία, σύμφωνα με ανάλυση.

Η εξόρυξη απαιτεί μεγάλο όγκο νερού για την επεξεργασία των μεταλλευμάτων. Και ενώ τα σύγχρονα έργα ανακυκλώνουν το νερό, εξακολουθούν να απαιτούν σημαντικές ποσότητες. Και σε περιοχές που είναι ήδη πιεσμένες ως προς την επάρκεια, οι βιομηχανίες ενδέχεται να λειτουργήσουν καταστρεπτικά στις υπάρχουσες πηγές ύδατος. 

Σύμφωνα με την ανάλυση που έκανε το Watershed Investigations, τα στοιχεία της οποίας κοινοποιήθηκαν στον Guardian, περισσότερα από τα μισά από τα νέα ορυχεία ή επεκτάσεις, που σχεδιάζονται, στο πλαίσιο του Νόμου περί Κρίσιμων Πρώτων Υλών της ΕΕ, εντοπίζονται σε περιοχές που έχουν υποστεί ξηρασία τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Σχεδόν τα μισά μάλιστα βρίσκονται σε ζώνες όπου δημιουργήθηκαν συνθήκες ξηρασίας τους τελευταίους τρεις μήνες, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ, και το ένα τέταρτο βρίσκεται σε περιοχές που θεωρούνται ότι αντιμετωπίζουν πίεση ως προς την επάρκεια. 

Στην έκθεση υπάρχει αναφορά για σχετικές εργασίες στην Ισπανία, στην Πορτογαλία αλλά και την Ελλάδα, χώρες που κατατάσσονται μεταξύ των 10 κορυφαίων χωρών της ΕΕ με τη χειρότερη λειψυδρία, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος.

Το 2024, η ισπανική περιφέρεια της Καταλονίας κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω της χειρότερης ξηρασίας που έχει βιώσει ποτέ και στην Ανδαλουσία επιβλήθηκαν περιορισμοί στη χρήση νερού. Το 2022, το 96% της Πορτογαλίας αντιμετώπιζε συνθήκες «ακραίας» ή «σοβαρής» ξηρασίας, σύμφωνα με το πρόγραμμα παρατήρησης της Γης της ΕΕ.

Το σχέδιο της Κομισιόν

Η παγκόσμια ζήτηση για κρίσιμα ορυκτά έχει τριπλασιαστεί από το 2010, καθώς οι χώρες αγωνίζονται να κατασκευάσουν υποδομές τεχνητής νοημοσύνης, ηλεκτρικά οχήματα, τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και αμυντικά συστήματα. Αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί ξανά έως το 2030, με τις ανάγκες σε γραφίτη, λίθιο και κοβάλτιο να προβλέπεται να αυξηθούν σχεδόν κατά 500% έως το 2050 σε σχέση με τα επίπεδα του 2020.

Ανησυχώντας για την εξάρτησή της από τις εισαγωγές, η ΕΕ χαρακτήρισε 47 έργα εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης ως «στρατηγικά έργα», συμπεριλαμβανομένων 33 ορυχείων. Ο χαρακτηρισμός αυτός, στην ουσία, σημαίνει ότι το έργο μπαίνει σε σειρά προτεραιότητας. 

Σε μια κίνηση που έχει θορυβήσει περιβαλλοντικές ομάδες, οι Βρυξέλλες ετοιμάζονται επίσης να αναθεωρήσουν την οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα (ΟΠΥ), τον βασικό νόμο της ΕΕ για την προστασία των ποταμών, των υπόγειων υδάτων και των υγροτόπων.

Η Euromines, η εμπορική ένωση για την ευρωπαϊκή μεταλλευτική και μεταλλουργική βιομηχανία, πιέζει για αυτές τις αλλαγές. 

Έντονες αντιδράσεις

Ορισμένα έργα έχουν ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Η περιβαλλοντική οργάνωση Ecologistas en Acción αμφισβητεί την απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να χορηγήσει καθεστώς «στρατηγικού έργου» και στα έξι ισπανικά ορυχεία, υποστηρίζοντας ότι δεν ανέλυσε όσο έπρεπε τους κινδύνους για τους υδάτινους πόρους, τη βιοποικιλότητα και τις προστατευόμενες περιοχές.

Οι περιβαλλοντικές ομάδες φοβούνται ότι οι προτεινόμενες αλλαγές θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν το καθεστώς προστασίας, αλλά ο επίσημος φορέας του κλάδου απορρίπτει τις καταγγελίες και επιμένει ότι «δεν αποτελεί άδεια ρύπανσης».

Ένας εκπρόσωπος της Euromines δήλωσε: «Η κύρια προτεραιότητά μας παραμένει η εποικοδομητική συνεργασία με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής για να διασφαλίσουμε ισχυρές περιβαλλοντικές διασφαλίσεις, παράλληλα με τη νομική σαφήνεια και την προβλεψιμότητα για τις αρχές αδειοδότησης».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπερασπίστηκε την επιλογή των ορυχείων, λέγοντας ότι τα στρατηγικά έργα αξιολογήθηκαν από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και πρέπει να συμμορφώνονται με την περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ.

Ωστόσο, η Sara Johansson, υπεύθυνη πολιτικής υδάτων στο Ευρωπαϊκό Γραφείο Περιβάλλοντος, χαρακτήρισε τα σχέδια απερίσκεπτα. Είπε ότι η μεταλλευτική βιομηχανία «δεν είχε παρουσιάσει ούτε ένα ίχνος αποδεικτικών στοιχείων» ότι η τρέχουσα οδηγία για την προστασία των υδάτων ήταν προβληματική. 

«Η κατάργηση αυτών των προστασιών υπονομεύει την ανθεκτικότητα της Ευρώπης στο νερό και αφήνει τους φορολογούμενους, τους αγρότες και τις κοινότητες να πληρώνουν - τόσο με την υγεία τους όσο και με τα πορτοφόλια τους» κατήγγειλε η Johansson.

Ο καθηγητής Kaveh Madani, διευθυντής του Πανεπιστημιακού Ινστιτούτου των Ηνωμένων Εθνών για το Νερό, το Περιβάλλον και την Υγεία, προειδοποίησε, επίσης, κατά της άρσης των προστατευτικών μέτρων. «Οι προστατευτικές διατάξεις που παρουσιάζονται τώρα ως εμπόδια είναι ήδη εύθραυστες και γεμάτες κενά. Η άρση τους μπορεί να πανηγυρίζεται ως αποτελεσματικότητα σήμερα, αλλά η ιστορία μπορεί να την κρίνει ως απερισκεψία αύριο», είπε.

«Η ταχεία εξόρυξη σε περιοχές που αντιμετωπίζουν προβλήματα με το νερό, μέσω της αποδυνάμωσης των προστατευτικών μέτρων, είναι μια μορφή ρωσικής ρουλέτας. Μπορεί, βραχυπρόθεσμα, να μοιάζει με οικονομική ώθηση, αλλά μια σοβαρή αποτυχία μπορεί να εξουδετερώσει πολλά από τα υποσχόμενα κέρδη - ειδικά όταν η ζημιά σε ανθρώπους, ποτάμια, υδροφορείς και οικοσυστήματα είναι μακροχρόνια ή μη αναστρέψιμη».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.