Τανκς και τέχνη, ένα ιστορικό παράδοξο;

Στο σημερινό επεισόδιο του podcast του Reader για την ελληνική ιστορία συζητάμε με τον καθηγητή του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης κ. Στάθη Καλύβα για ένα παράδοξο της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας: πώς είναι δυνατόν, ενώ η χώρα βρίσκεται στο γύψο, η μουσική, ο κινηματογράφος, το θέατρο και η λογοτεχνία να γνωρίζουν μια εντυπωσιακή άνθηση; Στο νέο του βιβλίο Big Bang: 1970-1973: Η άνθηση του πολιτισμού στα χρόνια της δικτατορίας (εκδόσεις Μεταίχμιο), που συνυπογράφει με την κα Νατάσα Τριανταφύλλη, ο κ. Καλύβας επιχειρεί να φωτίσει αυτή την αντιφατική και συχνά άβολη πραγματικότητα.

Δεν είναι η πρώτη φορά που το έργο του κ. Καλύβα ταράζει τα νερά όσον αφορά την πρόσληψη μιας ολόκληρης εποχής, προκαλώντας έντονες αντιπαραθέσεις. Καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης (All Souls College) και παλαιότερα στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, έχει αποκτήσει διεθνή αναγνώριση για τη μελέτη των εμφυλίων πολέμων και της πολιτικής βίας.

Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, μαζί με τον Νίκο Μαραντζίδη και άλλους ιστορικούς, συνέβαλε σε μια νέα προσέγγιση του Ελληνικού Εμφυλίου, αμφισβητώντας εδραιωμένες βεβαιότητες και ανοίγοντας νέες ατραπούς για την ιστορική έρευνα. Η δουλειά αυτή αποτυπώνεται στο πολυσυζητημένο βιβλίο Εμφύλια Πάθη, που σημάδεψε τη δημόσια συζήτηση για την αντίληψη μας σχετικά με το παρελθόν της χώρας και ειδικά τον εμφύλιο, εν μέσω οικονομικής κρίσης. 

Όπως λέει ο ίδιος, επιδιώκει να θέτει ερωτήματα που οι περισσότεροι προτιμούν να αφήνουν αναπάντητα. Ωστόσο η ενασχόληση με την περίοδο της δικτατορίας αποτελεί ένα δύσκολο εγχείρημα, καθώς οι μνήμες και τα πολιτικά πάθη της εποχής παραμένουν ακόμη ζωντανά στο μυαλό όσων έζησαν τη δικτατορία και την πτώση της, με αποκορύφωμα τα τραγικά γεγονότα της Κύπρου το 1974. Εξάλλου η τέχνη της εποχής, από τον Μπάλο του Σαββόπουλου έως τον εμβληματικό Θίασο του Αγγελόπουλου, αποτελεί ήδη μέρος της ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς

Τι όμως προκαλεί αυτή την ιδιότυπη πολιτιστική και πνευματική έκρηξη και ποια η σχέση της με τη χαμένη Άνοιξη της δεκαετίας του '60 που διέκοψε απότομα το πραξικόπημα του 1967; Πώς επηρέασε τον ελληνικό πολιτισμό η νεανική κουλτούρα και τα αντίστοιχα κινήματα στην Ευρώπη και την Αμερική; Πώς αντιλαμβάνεται η ηγεσία της Χούντας αυτές τις διεργασίες και τι είδους τέχνη παράγει το ίδιο το καθεστώς; Τι ρόλο έπαιξε η λογοκρισία και πώς την ξεγελούσαν οι καλλιτέχνες της εποχής; Πώς επωφελείται μια νέα γενιά καλλιτεχνών όπως ο Σαββόπουλος από τη φυγή στο εξωτερικό καταξιωμένων δημιουργών όπως ο Θεοδωράκης και ο Χατζηδάκις και τη σιωπή των πολιτικών κομμάτων; Γιατί αυτή η καλλιτεχνική άνθηση δεν έχει αφήσει έντονο αποτύπωμα στην αντίστοιχη βιβλιογραφία αλλά ενδεχομένως και τη συλλογική μνήμη;

Στο δεύτερο μέρος της συζήτησης, εξετάζουμε την ιδιότυπη πολιτιστική άνθηση της περιόδου της δικτατορίας και τη σχέση της με τη Μεταπολίτευση. Πώς οι νεότεροι δημιουργοί, όπως ο Σαββόπουλος, ο Μαρκόπουλος και ο Λοΐζος, συνέβαλαν σε αυτή την πολιτιστική έκρηξη; Και πώς εντάσσονται σε αυτήν κορυφαίες μορφές της προηγούμενης γενιάς, όπως ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Μίκης Θεοδωράκης; Γιατί παρακμάζει ο εμπορικός κινηματογράφος και πώς αναδύεται ο Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος με πρωτεργάτη τον Θεόδωρο Αγγελόπουλο; Πώς κατάφερε να γυρίσει τον εμβληματικό Θίασο εν μέσω δικτατορίας; 

Ποιος ήταν ο ρόλος του χάσματος των γενεών στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και ποια η πολιτιστική του διάσταση; Γιατί πολλοί καλλιτέχνες βίωσαν τη Μεταπολίτευση ως ένα ιδιότυπο τραύμα, μέσα σε ένα κλίμα ευφορίας, ελπίδας και απόλυτης ελευθερίας; Αποτελεί αυτή η πολιτιστική άνθηση μοναδικό φαινόμενο στην ελληνική ιστορία και με ποιες άλλες περιόδους μπορεί να συγκριθεί; Τέλος, οδήγησε η πρόσφατη οικονομική κρίση σε ένα αντίστοιχο πολιτιστικό «Big Bang»;  

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.