«Ένας τόπος για να επιστρέφεις»: Εκεί, στο πρώτο μας ψέμα

Τα χρώματα του ηλιοβασιλέματος δεν είναι δικά μας. Η φύση λέει την αλήθεια -πάντα- και εμείς ψέματα. Τα μάτια δεν βλέπουν, καταγράφουν. Ό,τι βλέπουν, απλά το συλλαμβάνουν, αν προλάβουν φυσικά. Κάθε εξωτερική έκφραση και δημιουργία είναι μοναδική. Το εν τη γενέσει του συντελεσμένο αφήνει πίσω του το αδιαμόρφωτο, απροσδιόριστο ον, τοπίο, τόπο.

Ο άνθρωπος είναι η μοναδική εξαίρεση της φυσικής διαδικασίας. Κινούμαστε, ζούμε, δρούμε, πάντα στην περιοχή του ασυντέλεστου. Εξαπατούμε τον εαυτό μας με την «ικανότητα» της επίτευξης. Τίποτα δεν πετυχαίνουμε! Αν προσφέρουμε κάτι στο δημιουργημένο, ανεξάρτητο από εμάς, σύνολο είναι μικρές κινήσεις υποταγής στην άγνοιά μας. Όταν ο άνθρωπος δει τη ζωή και τα φαινόμενά της ως εξωτερικός παρατηρητής, τότε μπορεί να κάνει το μεγάλο βήμα προς τα…πίσω! Να πάει εκεί που όλα ξεκίνησαν γι’ αυτόν: στο πρώτο ψέμα του! Και αυτό είναι ο πρώτος «σίγουρος» τόπος.

Ο άνθρωπος που θέλει να καταλάβει τον εαυτό του και να τον ρίξει στη μάχη της επιβίωσης και στην αγκαλιά της τέχνης, οφείλει να εσωτερικεύσει τα λόγια, τις εικόνες, τα ερεθίσματα της δημιουργίας που πάντα προηγείται. Το ερώτημα στην ομορφιά του ηλιοβασιλέματος δεν είναι το «γιατί;», αλλά το «πώς;». Γιατί, λοιπόν, είπαμε το πρώτο μας ψέμα; Για να έρθει η απάντηση από τον Ρόμπερτ Πεν Γουόρεν με το βιβλίο «Ένας τόπος για να επιστρέφεις» (Εκδόσεις Πόλις).

Μια εν εξελίξει αυτοπροσωπογραφία

Ο ήρωας του μυθιστορήματος, ο Τζεντ Τιούκσμπουρι, είναι μια εν εξελίξει αυτοπροσωπογραφία. Όταν καταλαβαίνει ότι το Ντάγκτον, της κομητείας Κλάξφορντ στην Αλαμπάμα, δεν είναι ο τόπος για να μείνεις και να δημιουργήσεις για πάντα, ξεκινά την αναζήτηση της αλήθειας και της εξήγησης του ψέματος που έχει κληρονομήσει.

Γεννιέται στο τέλος του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και στα εννιά του χάνει τον μέθυσο πατέρα του σ’ ένα δυστύχημα που αγγίζει τα όρια του κωμικού. Η μητέρα του θα τον φροντίσει και θα σπεύσει να μετοικήσει. Όταν ο Τζεντ θα τελειώσει το σχολείο, θα του δώσει μόνο μία συμβουλή: «Να παίρνεις ό,τι είναι να πάρεις και μετά να τραβάς παρακάτω. Μη σταματάς πουθενά».

Ο Ρόμπερτ Πεν Γουόρεν βάζει τους τροχούς της ύπαρξης σε κίνηση. Και ο άνθρωπος, ο μύθος, ο φανταστικός πρωταγωνιστής του ξεκινά για να ανακαλύψει και όχι για να κατακτήσει. Η ανακάλυψη του γιατί και πώς υπάρχουμε σε έναν τόπο είναι ο θεμέλιος λίθος του βιβλίου. Και επειδή εδώ δεν υπάρχουν οριστικές απαντήσεις, η κίνηση διαμορφώνει τον λόγο που γεμίζει τα εσωτερικά και εξωτερικά τοπία. Ο Γουόρεν χρησιμοποιεί την οξυδέρκεια και την εις βάθος ματιά του για να «ντύσει» τα λόγια με αμεσότητα, ανυποκρισία και ομορφιά, εξωτερική-εσωτερική.

Τα δίπολα και ο δυϊσμός της ύπαρξης

Το «Ένας τόπος για να επιστρέφεις» έχει να κάνει με την αντιπαράθεση-συμπόρευση των καθοριστικών δίπολων της ζωής ενός ανθρώπου και με τον εγγενή δυισμό της ύπαρξής μας. Γνώση-μόρφωση, έρωτας-απώλεια, χώρος-χρόνος, συντροφιά-μοναξιά, μάθηση-αμφισβήτηση. Και πάνω απ’ αυτά, η κίνηση, η επιστροφή στον άγνωστο τόπο και στο ξεκίνημα της προσωπικής, μοναδικής, διαμόρφωσής του. 

Ο Τζεντ Τιούκσμπουρι διαπρέπει στην κλασική και μεσαιωνική φιλολογία, πολεμά με τους Ιταλούς Παρτιζάνους στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, παντρεύεται, χάνει τη γυναίκα του, ερωτεύεται παράφορα μια παλιά του γνώριμη και όταν χωρίζει απ’ αυτήν ξαναπαντρεύεται. Αποκτά έναν γιο, χωρίζει. Και ενώ κινείται διαρκώς, δημιουργεί, προσπαθεί, επιτυγχάνει, αποτυγχάνει, μαθαίνει, απορεί, υψώνεται διανοητικά και ταπεινώνεται σαρκικά, ψυχικά, την ίδια στιγμή αφήνει τον εσωτερικό του κόσμο να καταυγάσει τη διαδρομή, τις ενδιάμεσες κινήσεις, τις περιγραφές του.

Γράφει στη σελίδα 343: «Όταν ο Ντεκάρτ κοίταζε τον κόσμο με τα μάτια ανοιχτά, δεν ήταν δυνατόν να γνωρίζει, να γνωρίζει πραγματικά, ότι ο κόσμος υπήρχε, και όταν έκλεινε τα μάτια του δεν μπορούσε να είναι βέβαιος ότι υπήρχε ο ίδιος. Ώσπου ανακάλυψε τη λαμπρή διατύπωση, η οποία είναι η βάση της νεωτερικότητάς μας: cogito ergo sum. Ε, λοιπόν, εγώ θα πήγαινα ένα βήμα παρακάτω, σε μια πιο ριζοσπαστική διατύπωση, στην οποία θα μπορούσε να οικοδομηθεί μια νέα εποχή. Παρότι δεν διεκδίκησα καμιά πρωτιά στη σκέψη, οπωσδήποτε είχα ένα επιχείρημα για την ύπαρξή μου: debatuo ergo sum. Γαμώ, άρα υπάρχω». 

Αυτό το μεγάλο μυθιστόρημα του Γουόρεν δεν θα είχε την επίδραση που έχει στον αναγνώστη, στον Έλληνα, αν δεν ήταν η μετάφραση της Αθηνάς Δημητριάδου. Η Δημητριάδου ξέρει καλά τον συγγραφέα και το έργο του, έχει μεταφράσει και το αριστουργηματικό «Όλοι οι άνθρωποι του βασιλιά» (Εκδόσεις Πόλις), και ανταποκρίνεται με επιτυχία στις προκλήσεις του. Οι πυκνές και ουσιαστικές περιγραφές, το πλούσιο λεξιλόγιο και οι υφολογικές μεταμορφώσεις, αποδίδονται καίρια από τη Δημητριάδου που μας βοηθά να γίνουμε κομμάτι αυτής της σπάνιας ψυχαγωγικής διαδικασίας.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.