Επί σκοπώ πλουτισμού: Σπάνιος να 'ναι ο σκοπός

Ένας είναι ο σκοπός (μας) σε αυτή τη ζωή: να μη ζεις άσκοπα. Μια σκέψη, μια ελπίδα, μια προοπτική, ένα όνειρο, ένας ήλιος και μια άρνηση που κόβει σαν μαχαίρι που ακονίζεται πάνω σε δέρματα. Δεν ζητήσαμε πολλά. Ελευθερία, ισότητα, αδελφοσύνη, αταξική κοινωνία, δημοκρατία. Δεν ζητήσαμε σύνορα κι αν μας τα επέβαλλαν, τα αγαπήσαμε, δεν τα μισήσαμε. Αν μας έδωσαν χώρο, δεν απαιτήσει κι άλλο τόπο, δεν φτιάξαμε τη δικαιολογία ζωτικού, του τοξικού, του βάρβαρου, του απάνθρωπου. Δεν ζητήσαμε σφαίρες, κρεματόρια, αγκυλωτούς σταυρούς, καθαρό αίμα, συνεργασίες, κουκούλες και προδοσίες. Δεν ζητήσαμε να δώσουμε τον λόγο μας σε αυτούς που δεν έχουν. Δεν ζητήσαμε την Αντίσταση, τη γεννήσαμε!

Όχι, το κείμενο δεν γράφεται με το συντακτικό του παρελθόντος και το τονικό σύστημα του νοσταλγικού παρόντος. Τα λόγια αυτά ανήκουν στο μέλλον που μας δείχνει το αύριο και το χθες που άλλοι σκότωσαν και έθαψαν στο σώμα της γης και στο κόκκινο βλέμμα του ουρανού. Η λήθη εκμηδενίζει και κάνει τη μνήμη πλαστικό αστέρι που ψάχνει προθέσεις ευγενικές, πείσμα παιδικό και φαντασία γεμάτη αλήθεια. Σπάνια τα ζητούμενα, σπάνιος ο σκοπός,  μα ο μοναδικός, αυτός που οδηγεί σε συναισθηματικά, έμψυχα κέρδη, στηρίγματα, χρυσάφια με φλέβες καρδιάς που χτυπάνε και θα χτυπάνε για πάντα. Η Ελισάβετ Χρονοπούλου μας έμαθε τι σημαίνει «Επί σκοπώ πλουτισμού» (Εκδόσεις Πόλις).

Τα χαρακώματα των ρυτίδων και τα σαλόνια της απανθρωπιάς

Ο τίτλος του βιβλίου λειτουργεί αφαιρετικά, υπαινικτικά… Την ίδια στιγμή, όμως, μας δίνει την εικόνα που θα λάβουμε διαβάζοντάς το. Αυτό το επί σκοπώ είναι σαν το παράγγελμα του αξιωματικού στον στρατιώτη λίγο πριν αυτός πυροβολήσει. Είναι η ευθεία, οριζόντια, γραμμή που ενώνει του δωσίλογους, τους ναζί κατακτητές, αυτούς που αντιστάθηκαν, αυτούς που δεν πήγαν στο βουνό αλλά τόλμησαν να κάνουν τα μικρά και μεγάλα την ίδια στιγμή, αυτούς που δεν είδαν, δεν άκουσαν, που απλά διάβαζαν και αυτούς που σήκωναν το δάχτυλο και θέριζαν ζωές, χρόνους και σπίτια.

Αυτό το επί σκοπώ είναι η ακύρωση και η επιβεβαίωση την ίδια στιγμή του έπους το ΄40. Είναι η πείνα και τα καμιόνια που φόρτωναν τους νεκρούς. Είναι η επίταξη, ο καπνός από το Νταχάου και ο χέρι-κάγκελο που τσάκιζε τα γιασεμιά, το θυμάρι και τη συντροφιά. Και αυτό το επί σκοπώ είναι η μία πλευρά της εκτέλεσης. Είναι αυτή που τραβάει τη σκανδάλη και αυτή που με την εκπυρσοκρότηση μετρά λίρες στην παλάμη και τις βελόνες στα ξύλινα μάτια. Στο βιβλίο της Χρονοπούλου υπάρχουν οι άνθρωποι που σώθηκαν ή πέθαναν μέσα στα χαρακώματα των ρυτίδων τους και αυτοί που έζησαν στα σαλόνια της απανθρωπιάς τους.

Εκεί που υπήρξαν άνθρωποι και «άνθρωποι»

Η ιστορία της Χρονοπούλου μας μεταφέρει στα χρόνια της Κατοχής και στα πεπραγμένα αυτών που ονομάστηκαν δωσίλογοι. Η συγγραφέας έψαξε τα πρακτικά από της δίκες αυτών των ανθρώπων και μετά φύσηξε τη λογοτεχνική πνοή για να δώσει σχήμα και μορφή στους ανθρώπους και στους «ανθρώπους».  Το δικό της άγγιγμα ευγενικό, τρυφερό και αληθινό. Υπάρχουν, όμως, και σήμερα, αγγίγματα άγρια, άψυχα και αιμοσταγή που καταργούν τον διαχωρισμό και όλοι γινόμαστε «άνθρωποι».

Ο αφηγητής του βιβλίου, ο Γιώργος Ασλανίδης, βρίσκεται αντιμέτωπος με το παρελθόν που πότε δεν ησυχάζει και δίκαια δικάζει. Μια διαθήκη. Μια απροσδόκητη κληρονομιά και ένα γράμμα που αποκαλύπτει μια παλιά ιστορία. Μια ιστορία απ’ αυτές που έμειναν εκτός της μεγάλης ιστορίας, αυτής των «νικητών». Η άγνοια για τα «μικρά» περασμένα και η γνώση αυτών που επαναλαμβάνονται σαν ξόρκι καθησυχαστικό τον βάζουν στη «σωστή πλευρά». Μέσα από ένα μπλε τετράδιο θα μάθει για τον παππού του, γι’ αυτόν που του αφαίρεσε τη ζωή, αλλά και την Αμαλία, σημαντικό πρόσωπο στην εξιστόρηση της Χρονοπούλου.

Το «Επί σκοπώ πλουτισμού» συνδυάζει άψογα το ντοκουμέντο, τη μυθοπλασία, την ποιητικότητα, την άμεση και έμμεση απεύθυνση, τη δημοσιογραφική έρευνα και την ειλικρινή διάθεση να ξεφύγουμε από την άγνοια. Το μυθιστόρημα κυλά όμορφα και οι αφηγηματικές φωνές που φτιάχνει η Χρονοπούλου, -με ποιήματα, σχέδια, με τα πρακτικά των δικών, με τις αναμνήσεις του ήρωα, με τη διάδραση των προσώπων που δεν υπάρχουν- δεν αφήνουν τίποτα ανεκμετάλλευτο. Όλα έχουν σημασία και όλα δίνουν ζωντάνια και ανθρωπιά σε αυτό το βιβλίο. Στα προηγούμενα συμβάλλει καίρια το επίμετρο του Μενέλαου Χαραλμπίδη, του ιστορικού που μας έδωσε το βιβλίο γνώση-μάθημα «Οι Δωσίλογοι» (εκδ. Αλεξάνδρεια).

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.