«Πάει και το Φραντζολάκι»: Η ομορφιά της εξαίρεσης του Λάσλο Κράσναχορκαϊ

Ο Λάσλο που ξέρει ότι οι λέξεις εγκλωβίζουν και απελευθερώνουν τον αέρα που αναπνέουμε. Ο Λάσλο που ξέρει ότι ο άνεμος ενώνει σύμφωνα και φωνήεντα. Ο Λάσλο που ξέρει ένα τοίχος απ’ αυτές μας προστατεύει και μας φυλακίζει. Ο Λάσλο που ξέρει ότι μια κατάφαση και μια άρνηση «τρέχουν» περισσότερο από τον απελπισμένο άνθρωπο. Ο Λάσλο που αφαιρεί τους μύθους από τον μύθο και κρατά την ανείπωτη αλήθεια του μύθου!

Ο Λάσλο που μαθαίνει διαρκώς από τα σενάρια της ζωής και της τα επιστρέφει με λόγια φτιαγμένα από τα στοιχεία της φύσης. Ο Λάσλο που δεν βλέπει κενά, αλλά χώρους που αναπνέουν. Ο Λάσλο που δεν υποκύπτει στα δεσμά της στίξης και αφήνει την αρμονία να τον βρει. Ο Λάσλο που ξέρει ότι πίσω από τις λέξεις κρύβεται ο κόσμος ορθωμένων ήχων και των ελεύθερων, κυριολεκτικά, στίχων.

Ο Λάσλο που είναι βέβαιος ότι μια διανοητική έκρηξη αρκεί και όλα θα κυλήσουν στο δικό τους υδροφόρο, γλωσσικό, κοσμογονικό, ορίζοντα. Ο Λάσλο ο ζωοδότης και ο ζωοδόχος. Ο Λάσλο που γράφει αλύγιστα τόξα στην κυκλική πορεία της ζωής. Ο Λάσλο που γράφει, περπατά, κόντρα στον άνεμο. Ο Λάσλο Κράσναχορκαϊ που κέρδισε το Νόμπελ Λογοτεχνίας 2025. Ο Λάσλο Κράσναχορκαϊ που έγραψε το «Πάει και το Φραντζολάκι» (Εκδόσεις Πόλις).

Η σύγκρουση με την πραγματικότητα

Το τελευταίο μυθιστόρημα του Ούγγρου φέρει τη μοναδική εκφραστική του προσέγγιση. Οι λέξεις, τα νοήματα, η πλοκή, οι χαρακτήρες, η αφήγηση, όλα είναι ασταμάτητα και όλα ελεγχόμενα. Η ιστορία κυλά σαν νερό και μέσα στις χαραμάδες της ανθρώπινης, κοινωνικής, επιφάνειας εισχωρεί και φωτίζεται από τον εσωτερικό κόσμο που την οδηγεί, καθοδηγεί, κατευθύνει. 

Στον Κράσναχορκαϊ έρχεται πρώτα η αστραπή του ερεθίσματος και μετά η επίμονη βροντή των επαναληπτικών λεκτικών χτυπημάτων. Η σύγκρουση με την αντιδραστική, κυνική, απάνθρωπη πραγματικότητα, είναι αδιάκοπη στον κόσμο του Λάσλο. Γι’ αυτό και χρειάζεται η λιτή και απέριττη σάτιρα για να ανατρέψει τα επιβαλλόμενα και να τονίσει, φωτίσει, τα κρυπτόμενα.

Το «Πάει και το Φραντζολάκι» έχει κάτι από τις κωμωδίες του Σαίξπηρ, από τον αφοπλιστικό λόγο των «Μόντι Πάιθον» και από την οπτική του Χάινριχ Μπελ στο «Απόψεις ενός κλόουν» (Εκδόσεις Πόλις, μετάφραση Δημήτρης Δημοκίδης). Ο Κράσναχορκαϊ θυμίζει την απλότητα και την αλήθεια του αναπάντεχου. Ο κεντρικός ήρωας του βιβλίου, σημερινός, ο 91χρονος Γιόζι Κάντα, έκανε τα πάντα για να εξαφανιστεί από τα μάτια του κόσμου.

Ξαφνικά ο κόσμος τον βρίσκει και ορισμένοι άγνωστοι του ζητούν να διεκδικήσει τον ουγγρικό θρόνο, να γίνει βασιλιάς της Ουγγαρίας! Αυτή η όχι και τόσο παράλογη αλήθεια βρίσκει το αντίβαρό της στο Φραντζολάκι, το σκυλάκι του 91χρονου. Η αθωότητά του δίνει το χαμόγελο και τη σατιρική διάθεση του συγγραφέα. Μέσα απ’ αυτό τα βήματά μας μένουν όρθια!

Το σημερινό τέλμα

Ο Κράσναχορκαϊ καταλαβαίνει, δηλαδή βλέπει καθαρά, το τέλμα στο οποίο έχει περιέλθει σήμερα η ανθρωπότητα. Η Ουγγαρία, η πατρίδα του, δεν αποτελεί φυσικά εξαίρεση. Γι’ αυτό και βάζει σε αυτήν την κατάσταση τον κεντρικό ήρωά του και όσους τον συνοδεύουν. Ουσιαστικά, το βιβλίο είναι η ομορφιά της εξαίρεσης.

Μέσα από τη διακριτική, σίγουρα εύστοχη, σάτιρα, την επιθυμία για το εφικτό που όμως διαρκώς απομακρύνεται, το πάθος για ζωή, συντροφιά και την ανάγκη για ησυχία και ηρεμία, ο ούγγρος συγγραφέας μας θυμίζει το εύθραυστο του κόσμου τούτου και του ανθρώπου μέσα σε αυτόν. 

Το «Πάει και το Φραντζολάκι» έχει το αβίαστα εύθυμο ύφος της καθημερινότητας, την καρναβαλική διάθεση που αρνούμαστε, τον ρεαλισμό που δεν μπορούμε να αποφύγουμε και τη συγκίνηση που ενώνει τα πάντα στο τέλος της ζωής (μας). Και εδώ ο ρυθμός ελέγχεται τέλεια από τον Κράσναχορκαϊ. Η παρουσία, χρησιμοποίηση, ελάχιστων σημείων στίξης ενώνει και απελευθερώνει τις λέξεις, τις κάνει ορμητικές και ελεύθερες.

Για τον Κράσναχορκαϊ όλα ξεκινούν και καταλήγουν στον άνθρωπο και μπορεί ο ήρωάς του να δηλώνει πως «δεν ξαναταΐζω τη φωτιά», όμως ο ίδιος αυτό κάνει, τη φωτιά που καίει μέσα μας ταΐζει. Το άρτιο τελικό αποτέλεσμα της ελληνικής έκδοσης οφείλεται στη μετάφραση (από τα ουγγρικά) της Μανουέλας Μπέρκι

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.