Μιχάλης Κακογιάννης: Ο Ζορμπάς, ο αγώνας κατά της Χούντας και ο ανεκπλήρωτος έρωτας με την Έλλη Λαμπέτη

Σαν σήμερα στις 11 Ιουνίου 1921 γεννήθηκε ο Μιχάλης Κακογιάννης, ένας από τους σπουδαιότερους Έλληνες κινηματογραφιστές. Στην πολύχρονη και επιτυχημένη πορεία του ο Μιχάλης Κακογιάννης κατάφερε να αφήσει τη δική του σφραγίδα όχι μόνο στον κινηματογράφο, αλλά και το θέατρο, ξεφεύγοντας ήδη από νωρίς από τα «στενά» γεωγραφικά όρια της Ελλάδας.

Μιλούσε τρεις γλώσσες: αγγλικά, γαλλικά και ιταλικά. Ήταν μόνιμος κάτοικος της Πλάκας. Πέθανε στις 25 Ιουλίου 2011 στο νοσοκομείο «Ευαγγελισμός» της Αθήνας όπου νοσηλευόταν για δέκα μέρες.

Οι σπουδές στο Λονδίνο και τα πρώτα βήματα

Ο Μιχάλης Κακογιάννης γεννήθηκε στην τότε βρετανοκρατούμενη Λεμεσό της Κύπρου. Πατέρας του ήταν ο δικηγόρος Παναγιώτης Κακογιάννης, ο οποίος είχε τιμηθεί με τον τίτλο του «σερ» από τον βασιλιά της Μεγάλης Βρετανίας. 

Το 1938 ο Μιχάλης Κακογιάννης πήγε στο Λονδίνο για να σπουδάσει νομικά. Πήρε το πτυχίο του, αλλά τελικά τον κέρδισαν οι δραματικές τέχνες και η σκηνοθεσία, τα οποία σπούδασε επίσης στο Λονδίνο. 

Για σχεδόν ολόκληρο το διάστημα που έμενε στο Λονδίνο, εργάστηκε στην ελληνική υπηρεσία του BBC, αρχικά ως μεταφραστής και εκφωνητής, ενώ στη συνέχεια, σε ηλικία μόλις 22 χρόνων, ανέλαβε τη διεύθυνση της Κυπριακής Ώρας.

Το 1947 κέρδισε τον πρώτο του ρόλο στο Θέατρο της Αγγλίας, πρωταγωνιστώντας στον «Καλιγούλα» του Αλμπέρ Καμί, ο οποίος τον επέλεξε προσωπικά ο ίδιος για τον ρόλο. Τη σκηνοθεσία είχε αναλάβει ο Αλέξης Σολομός, ο οποίος ζούσε τότε επίσης στο Λονδίνο. Τελικά, όμως, η σκηνοθεσία ήταν εκείνη που κέρδισε τον Μιχάλη Κακογιάννη. 

Η εγκατάσταση στην Ελλάδα και η ενασχόληση με τον κινηματογράφο

Το 1953 ο Μιχάλης Κακογιάννης ήρθε στην Ελλάδα και ασχολήθηκε με τη σκηνοθεσία θεατρικών παραστάσεων. Παράλληλα, άρχισε να γράφει το σενάριο της πρώτης του ταινίας «Κυριακάτικο ξύπνημα» (1954), στην οποία πρωταγωνίστησαν ο Δημήτρης Χορν και η Έλλη Λαμπέτη. Η ταινία συμμετείχε στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Καννών και έτσι άνοιξε για τον Μιχάλη Κακογιάννη ο δρόμος για διεθνή καριέρα.

Ακολούθησαν και άλλες ταινίες, οι οποίες διαγωνίστηκαν και προβλήθηκαν στα εγκυρότερα φεστιβάλ παγκοσμίως, αποσπώντας πολλά βραβεία και τιμητικές διακρίσεις. Σε αυτές ο Μιχάλης Κακογιάννης συνεργάστηκε με μεγάλους Έλληνες ηθοποιούς, αλλά και με επιτυχημένους και καταξιωμένους ηθοποιούς της Αμερικής και της Ευρώπης.

Μερικές εξ αυτών ήταν οι ακόλουθες: «Στέλλα», «Κορίτσι με τα μαύρα», «Τελευταίο ψέμα», η τριλογία «Ηλέκτρα» - «Τρωάδες» - «Ιφιγένεια» και «Αλέξης Ζορμπάς». Αξίζει να αναφερθεί ότι η «Ηλέκτρα» (1962) όσο και η Ιφιγένεια (1976) ήταν υποψήφιες για Όσκαρ καλύτερης ξένης ταινίας.

«Αλέξης Ζορμπάς» - Η παγκόσμια επιτυχία και τα τρία βραβεία Όσκαρ

Αναμφισβήτητα ο «Αλέξης Ζορμπάς» είναι η ταινία - σταθμός στην καριέρα του Μιχάλη Κακογιάννη. Βασίστηκε στο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά». Στην ταινία, η οποία γνώρισε παγκόσμια επιτυχία, πρωταγωνίστησαν οι Άντονι Κουίν και Άλαν Μπέιτς.

Ήταν υποψήφια για Βραβείο Όσκαρ στις ακόλουθες επτά κατηγορίες: ταινίας, σκηνοθεσίας, διασκευασμένου σεναρίου, φωτογραφίας, σκηνογραφίας, α΄ανδρικού ρόλου και β΄γυναικείου ρόλου.

Τιμήθηκε το 1965 με τρία Βραβεία Όσκαρ και χάρη και στη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, δημιούργησε τον μύθο του Ζορμπά, ενώ άνοιξε τις πόρτες στον Μιχάλη Κακογιάννη τόσο σε Ευρώπη όσο και σε Αμερική. 

Η αφοσίωση στο θέατρο και ο αγώνας κατά της χούντας

Μετά τον «Ζορμπά» ο Μιχάλης Κακογιάννης άρχισε να εργάζεται τόσο σε Αμερική όσο και σε Ευρώπη, σκηνοθετώντας παραστάσεις από το κλασικό ρεπερτόριο, καθώς επίσης όπερα και τραγωδίες.

Ακόμα έγραψε σενάρια, αλλά και μεταφράσεις κινηματογραφικών και θεατρικών έργων, καθώς επίσης στίχους γνωστών ελληνικών τραγουδιών.

Σε όλη τη διάρκεια της δικτατορίας ζούσε στο εξωτερικό και ήταν από τους πρώτους που συνεργάστηκαν με τη Μελίνα Μερκούρη στον αγώνα κατά της χούντας, κάνοντας δηλώσεις εναντίον της στα γαλλικά ραδιόφωνα.

Η μοναδική τηλεταινία και το ντοκιμαντέρ για την Κύπρο

Το 1974 το αμερικανικό δίκτυο ABC προβάλλει την τηλεταινία ιστορικοθρησκευτικού περιεχομένου «Η ιστορία του Ιακώβ και του Ιωσήφ», η οποία είχε γυριστεί το 1973 και αποτέλεσε τη μοναδική του δουλειά για την τηλεόραση.

Το 1974, κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής στην Κύπρο, γυρίζει το ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους «Αττίλας '74», με το οποίο ο Μιχάλης Κακογιάννης θέλησε να κάνει γνωστά παγκοσμίως όλα όσα συνέβησαν και οδήγησαν στην τραγωδία της Κύπρου. 

Το ντοκιμαντέρ γυρίστηκε σε τοποθεσίες της Κύπρου και περιλαμβάνει σπάνιο υλικό των βομβαρδισμών, καθώς επίσης, συνεντεύξεις από τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο και άλλα πολιτικά πρόσωπα όσο και από απλούς ανθρώπους που έζησαν τη φρίκη. 

Το ντοκιμαντέρ τιμήθηκε στη Φλωρεντία με το βραβείο του καλύτερου ντοκιμαντέρ μεγάλου μήκους για το έτος 1974.

Ο νυχτερινός φωτισμός της Ακρόπολης και το «Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης» 

Πρώτος ο Μιχάλης Κακογιάννης οραματίστηκε τον νυχτερινό φωτισμό των μνημείων της Ακρόπολης. Προκειμένου το όραμά του να πάρει σάρκα και οστά ίδρυσε το σύλλογο «Οι Φίλοι της Αθήνας», εξασφαλίζοντας τις υπηρεσίες του διάσημου Γάλλου φωτιστή Πιέρ Μπιντώ και αναλαμβάνοντας τη χρηματοδότηση όλων των απαραίτητων μελετών.

Το 2004, ο Μιχάλης Κακογιάννης συνέστησε το κοινωφελές ίδρυμα με την επωνυμία «Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης». Στόχος του ήταν η μελέτη, η υποστήριξη και η διάδοση των τεχνών του θεάτρου και του κινηματογράφου, καθώς επίσης η καταγραφή και η διαφύλαξη των δημιουργημάτων των εν λόγω τεχνών. Το φθινόπωρο του 2009 ξεκίνησε η λειτουργία του Πολιτιστικού Κέντρου του Ιδρύματος επί της οδού Πειραιώς στον Ταύρο.

Οι τιμητικές διακρίσεις για την προσφορά του

Πολλές είναι οι διακρίσεις του Μιχάλη Κακογιάννη σε Ελλάδα, Κύπρο και εξωτερικό για την προσφορά και το έργο του. 

Στην Ελλάδα έχει τιμηθεί με τον Ταξιάρχη του Χρυσού Φοίνικα, στη Γαλλία με τον Ταξιάρχη των Γραμμάτων και Τεχνών, στην Κύπρο με τον Μεγαλόσταυρο του Τάγματος του Μακαρίου του Γ’, ενώ στο Μόντρεαλ με το Ειδικό Μεγάλο Βραβείο της Αμερικής.

Η Ακαδημία Αθηνών τον έχει βραβεύσει για την προσφορά του στο έθνος και το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης για το συνολικό έργο του, ενώ τα Ιεροσόλυμα για έργο ζωής, όπως και το Αμερικανικό Ελληνικό Ινστιτούτο (American Hellenic Institute) σε Ουάσιγκτον και Κάιρο. 

Έχει ανακηρυχθεί Επίτιμος Δημότης στη Λεμεσό της Κύπρου, στο Μονπελιέ της Γαλλίας, αλλά και στο Ντάλας των Η.Π.Α..

Ακόμα έχει αναγορευθεί Διδάκτωρ Τεχνών στο Κολέγιο Κολούμπια του Σικάγο των Η.Π.Α. και Επίτιμος Διδάκτωρ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Πανεπιστήμιο Κύπρου καθώς και στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

Ο ανεκπλήρωτος έρωτας για την Έλλη Λαμπέτη

«Έζησα καλή ζωή, ασχέτως αν ποτέ δεν έκανα οικογένεια. Αγάπησα πλάσματα, που με μεγαλύτερη παραφορά αγάπησαν εμένα, έσπασα συχνά τις ερωτικές συμβάσεις, που η τρέχουσα ηθική επέβαλλε. Αγάπησα πολύ περισσότερο, ωστόσο, τη δουλειά μου», είχε δηλώσει ο Μιχάλης Κακογιάννης όσον αφορά την προσωπική του ζωή. 

Ανεκπλήρωτος έμεινε ο μεγάλος έρωτάς του για την ηθοποιό, Έλλη Λαμπέτη, την οποία του είχε συστήσει ο τότε άντρας της, Μάριος Πλωρίτης. Την ερωτεύτηκε κεραυνοβόλα. «Ήταν τότε τόσο γοητευτική!», είχε δηλώσει ο Μιχάλης Κακογιάννης σε συνέντευξη λίγο πριν πεθάνει, αλλά δεν την απέκτησε ποτέ, όπως δήλωσε στην ίδια συνέντευξη.

Σε ερώτηση εάν η αγαπημένη ηθοποιός έμαθε ποτέ για τα αισθήματά του, ο Μιχάλης Κακογιάννης είχε απαντήσει:

«Ήταν παντρεμένη με τον καλύτερό μου φίλο… Χώρισε τον Πλωρίτη ένα χρόνο μετά και τα έφτιαξε με το Χορν, κατά το γύρισμα της ταινίας μου, "Κυριακάτικο Ξύπνημα", στην Αίγυπτο, όπου είχαμε πάει για να κάνουμε τα εξωτερικά. Γυρίζοντας από την Αίγυπτο, πήγε ο Πλωρίτης να την παραλάβει στο αεροδρόμιο και αμέσως του είπε: "Μάριε, πρέπει να σου πω ότι τελειώσαμε και ότι είμαι ερωτευμένη με τον Δημήτρη τον Χορν". Ε, ο Μάριος το έφερε πολύ βαρέως για ένα διάστημα και δεν έγραψε και καλή κριτική για την ταινία ως εκ τούτου». 

Ο ίδιος δεν είχε κρύψει ότι «Υπήρξε περίοδος στη ζωή μου που μόλις ξυπνούσα το πρωί αναρωτιόμουν τι ώρα θα έβλεπα την Έλλη».

Λίγο πριν φύγει από τη ζωή, ο Μιχάλης Κακογιάννης είχε εξομολογηθεί: «Τώρα πια όταν τη σκέφτομαι, έχω την εικόνα ενός απαλού πλάσματος. Τη βλέπω να μιλάει σε ορισμένες στάσεις κι εγώ να κοιτάζω τον εκπληκτικό λαιμό της. Και να ρουφάω το φυσικό άρωμά της…».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.