Πριν 25 χρόνια βγήκε στις αίθουσες το «Spirited Away», η ταινία-ζωγραφιά του Μιγιαζάκι

Πριν 25 χρόνια κυκλοφόρησε στις κινηματογραφικές αίθουσες μια ταινία που έμελλε να συστήσει στο ευρύ κοινό το Studio Ghibli και τα ιαπωνικά κινούμενα σχέδια. 

Το «Spirited Away» του Χαγιάο Μιγιαζάκι είναι η πρώτη ταινία που κέρδισε την Χρυσή Άρκτο στο Φεστιβάλ του Βερολίνου, και πλέον έχει γίνει σήμα-κατατεθέν της ποπ κουλτούρας, με τη χαρακτηριστική σκηνή του κοριτσιού να κάθεται στο μετρό με τον άνθρωπο χωρίς πρόσωπο.

Συχνά αυτές οι ταινίες αποκαλούνται «μίκι-μάους», όμως αν κοιτάξει κανείς καλύτερα η ανάλυση της ψυχής των ηρώων αλλά και του σεναρίου, είναι ταινίες με αρχή μέση και τέλος που εγείρουν ευρύτερα ερωτήματα. Το υπέροχο με αυτό το σινεμά είναι πως η συγκεκριμένη ταινία έχει φτιαχτεί με την τεχνική του χειροποίητου σχεδίου. Οι χαρακτήρες είναι από την αρχή ζωγραφισμένοι στο χέρι, ενώ το φόντο είναι φτιαγμένο με υδατογραφίες. Τα ψηφιακά εφέ είναι ελάχιστα, κυρίως εκεί που είναι απαραίτητα, χωρίς να αντικαθιστούν το σχέδιο.

Το Spirited Away είναι μια ταινία για την ταυτότητα, την ενηλικίωση αλλά και την ιαπωνική λαογραφία και μυθολογία, με αδιανόητη αισθητική και έναν διάκοσμο πίσω από τους ήρωες, σαν πίνακα ζωγραφικής.

Η ταυτότητα και η ενηλικίωση της Τσιχίρο

Η ταινία αφηγείται την ιστορία της δεκάχρονης Τσιχίρο, η οποία, κατά τη διάρκεια της μετακόμισης της οικογένειάς της, εισέρχεται μαζί με τους γονείς της σε έναν μυστηριώδη κόσμο πνευμάτων. Όταν οι γονείς της μεταμορφώνονται σε γουρούνια εξαιτίας της απληστίας τους, η μικρή ηρωίδα αναγκάζεται να εργαστεί στο λουτρό της μάγισσας Γιουμπάμπα προκειμένου να τους σώσει. Πίσω όμως από αυτή τη φαινομενικά απλή πλοκή αναπτύσσεται μια πολυεπίπεδη αλληγορία για την ενηλικίωση, την ταυτότητα, τη μνήμη, την οικολογία και την κριτική της σύγχρονης καταναλωτικής κοινωνίας.

Η Τσιχίρο ξεκινά ως ένα φοβισμένο κορίτσι που έχει σχέση εξάρτησης με τους γονείς τους. Όμως αυτός ο άγνωστος κόσμος που ξετυλίγεται μπροστά της την ωθεί να πάρει ευθύνες και να έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό της.

Κεντρικό θέμα αποτελεί επίσης η έννοια της ταυτότητας. Η Γιουμπάμπα αφαιρεί από την Τσιχίρο το πραγματικό της όνομα και την αναγκάζει να χρησιμοποιεί το όνομα «Σεν». Η πράξη αυτή δεν είναι απλώς μια αλλαγή ονόματος αλλά ένας συμβολισμός της απώλειας της προσωπικής ταυτότητας και της μνήμης.

Στον κόσμο της ταινίας, όποιος ξεχνά το πραγματικό του όνομα κινδυνεύει να ξεχάσει και τον ίδιο του τον εαυτό. Η διατήρηση της μνήμης γίνεται επομένως πράξη αντίστασης απέναντι στις δυνάμεις που επιδιώκουν να μετατρέψουν το άτομο σε ένα απρόσωπο εργαλείο παραγωγής. Η ανάκτηση του ονόματος στο τέλος της αφήγησης συμβολίζει την ανάκτηση της προσωπικής αυτονομίας και της αυθεντικής ταυτότητας.

Η κριτική στον καταναλωτισμό αποτελεί έναν από τους βασικότερους άξονες της ταινίας. Οι γονείς της Τσιχίρο μεταμορφώνονται σε γουρούνια επειδή καταναλώνουν άπληστα φαγητό που δεν τους ανήκει, συμβολίζοντας τις συνέπειες της αχαλίνωτης επιθυμίας για κατανάλωση.

Παρόμοια λειτουργεί και ο μυστηριώδης χαρακτήρας No-Face, ο οποίος χρησιμοποιεί χρυσό για να εξαγοράσει την αποδοχή των άλλων. Όσο περισσότερο οι εργαζόμενοι ενδίδουν στην απληστία τους, τόσο περισσότερο εκείνος μετατρέπεται σε ένα ανεξέλεγκτο τέρας που καταβροχθίζει τα πάντα. Η συμπεριφορά του αντανακλά τις αξίες του περιβάλλοντός του, υποδηλώνοντας ότι η κοινωνία διαμορφώνει την ταυτότητα των ατόμων μέσα από την κυριαρχία της κατανάλωσης και του χρήματος. Ωστόσο όταν βρίσκεται δίπλα στην Τσιχίρο, μαλακώνει και γίνεται διαφορετικός. «Ελπίζω μια μέρα να καταφέρεις να ξεφύγεις από όσα σε κάνουν μίζερο», και ίσως αυτό να είναι μια σκληρή παραδοχή, αλλά και μια όμορφη προτροπή.

Παραμύθι για παιδιά, φιλοσοφικό έργο για ενήλικες

Συνολικά, το Spirited Away αποτελεί ένα έργο που συνδυάζει την παραδοσιακή αισθητική του χειροποίητου animation με μια βαθιά φιλοσοφική και κοινωνική προβληματική. Μέσα από την ιστορία της Τσιχίρο εξερευνά ζητήματα ενηλικίωσης, μνήμης, ταυτότητας, οικολογίας και κριτικής του καταναλωτισμού, ενώ παράλληλα αναδεικνύει τη δύναμη της καλοσύνης και της προσωπικής εξέλιξης.

Η διαχρονικότητα της ταινίας οφείλεται ακριβώς σε αυτή την ικανότητά της να λειτουργεί ταυτόχρονα ως ένα συναρπαστικό παραμύθι για παιδιά και ως ένα σύνθετο φιλοσοφικό έργο για τους ενήλικες.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.