Πεζογράφος, ποιητής, δοκιμιογράφος, δάσκαλος. Ο Νάνος Βαλαωρίτης είναι από τα πρόσωπα εκείνα που επηρέασαν βαθιά την πνευματική ζωή της Ελλάδας. Κι όμως, εντύπωση μάς κάνει, πώς το έργο του, δεν είχε ανέβει ποτέ ξανά στο θέατρο.
Το έργο «Το Ξενοδοχείο η Νύχτα που πέφτει» είναι η πρώτη φορά που θα παρουσιαστεί το έργο του σπουδαίου συγγραφέα επί σκηνής και η ηθοποιός και σκηνοθέτρια Λίνα Φούντογλου, είναι το πρόσωπο πίσω από αυτό το εγχείρημα.
Η ίδια γνώρισε και έζησε τον Νάνο Βαλαωρίτη. Όπως θα μου πει, διάβασε και μελέτησε πλάι του το έργο «Το Ξενοδοχείο η Νύχτα που πέφτει» το 2018. Ο Νάνος Βαλαωρίτης της εξέφρασε την επιθυμία να ανέβει το έργο στο θέατρο και στη συνέχεια, όλα πήραν τον δρόμο τους. Η παράσταση αξιοποιεί τον σουρεαλιστικό κόσμο και τα γλωσσικά παιχνίδια του κειμένου του Νάνου Βαλαωρίτη, δημιουργώντας μια σκοτεινή, απειλητική - όπως περιγράφεται - συνθήκη που επιχειρεί να αναδείξει τα αδιέξοδα του ανθρώπου. Με αφορμή το ανέβασμα του έργου στη Σκηνή Ωμέγα, στο Δημοτικό θέατρο Πειραιά, μιλήσαμε για αυτά και άλλα πολλά, με τη Λίνα Φούντογλου.
Φωτογραφίες: Τζωρτζίνα Πιτιανούδη
Tο έργο του Νάνου Βαλαωρίτη ανεβαίνει για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Πότε ήρθατε σε επαφή με το συγκεκριμένο θεατρικό έργο και γιατί το επιλέξατε, τι σας γοήτευσε σε αυτό;
«Ήρθα σε επαφή με το έργο όταν μου το έδωσε ο ίδιος ο Νάνος Βαλαωρίτης, το 2018. Το διαβάσαμε μαζί, το συζητήσαμε εκτενώς και μου ζήτησε να γίνει παράσταση. Επιθυμούσε να υποδυθώ τον ρόλο της Μάρθας και στόχος ήταν να βρεθεί ο κατάλληλος χώρος για την παρουσίαση του έργου.
Πραγματοποίησα ραντεβού στο Εθνικό Θέατρο, με το οποίο πρόσφατα είχα συνεργαστεί και το κατέθεσα ως έργο, καθώς αφορά την πολιτιστική μας κληρονομιά. Η διεύθυνση τότε είχε άλλες προτεραιότητες. Εν τω μεταξύ, βρισκόμουν συνεχώς σε κάποια διανομή, γεγονός που περιόριζε τον διαθέσιμο χρόνο.
Τα επόμενα χρόνια, μετά την πανδημία, αισθάνθηκα την ανάγκη να εκφράσω το δικό μου καλλιτεχνικό στίγμα και άρχισα να δημιουργώ και να σκηνοθετώ. Τότε έγινε ξεκάθαρο ότι ήθελα να σκηνοθετήσω η ίδια το έργο, τόσο επειδή με αφορά βαθιά όσο και επειδή το είχα υποσχεθεί. Η οικογένεια του Νάνου, με την οποία έχουμε έναν ισχυρό δεσμό, επιθυμούσε επίσης να πραγματοποιηθεί αυτή η πρώτη ελληνική παρουσίαση και μου έδειξε απόλυτη εμπιστοσύνη.
Το έργο με κέρδισε ακαριαία από την πρώτη ανάγνωση. Με γοήτευσε η υπαρξιστική φιλοσοφία του, η σκοτεινή ατμόσφαιρα, η αισθητική του τρόμου, το ακραίο και το απίθανο του σουρεαλισμού, στοιχεία που με ορίζουν καλλιτεχνικά».
- Με ποια πρόκληση ή και δυσκολία ήρθατε σε επαφή κατά τη δημιουργική διαδικασία;
«Η βασική πρόκληση ήταν ότι πρόκειται για ένα ιδιαίτερα δύσκολο έργο στη σκηνική του μεταφορά, πόσο μάλλον όταν επιλέγεις να το κάνεις με δύο νέους ηθοποιούς. Μπορεί να ακούγεται κλισέ, αλλά φαίνεται πως οι προκλήσεις με ελκύουν. Μία από τις σημαντικότερες ήταν να μεταδώσω στους ηθοποιούς που υποδύονται τον Υβ και τη Μάρθα τη δική μου ανορθόδοξη ματιά. Έδειξαν, όμως, εξαιρετική διαθεσιμότητα, εμπιστοσύνη και ευελιξία.
Μία ακόμη αναμενόμενη δυσκολία, που παραμένει, είναι ότι στις μικρές παραγωγές καταλήγεις να κάνεις πολλά παραπάνω πράγματα. Δεν υπήρξε σχεδόν κανένας τομέας με τον οποίο να μην ασχοληθώ: Έχω επιμεληθεί τα κοστούμια των ηθοποιών και την οργάνωση της παραγωγής. Παράλληλα, συμμετέχω και επί σκηνής, σε έναν από τους τέσσερις ρόλους, ως κατεδαφίστρια του ξενοδοχείου.
Μέσα από αυτές τις δυσκολίες, όμως, κερδίζεις και ανθρώπους - διαμάντια. Ο σκηνογράφος της παράστασης, Τάσος Κονταξής, αγάπησε το όραμά μου, αφιέρωσε πολύ χρόνο και προσωπική δουλειά και, ακόμη κι όταν δεν ήμουν ικανοποιημένη - όπως συμβαίνει όταν τα χρήματα είναι περιορισμένα για όσα έχεις φανταστεί - είχε πάντα μια εναλλακτική πρόταση».
Λίγα λόγια για κάποιον που δεν γνωρίζει το θεατρικό έργο του Νάνου Βαλαωρίτη.
«Πρόκειται για ένα σουρεαλιστικό έργο με στοιχεία παραλόγου. Η δράση περιστρέφεται γύρω από ένα ζευγάρι, τον Υβ και τη Μάρθα, το οποίο πειραματίζεται με ερωτικά, σαδιστικά-μαζοχιστικά και υπαρξιακά παιχνίδια μέσα σε ένα ξενοδοχείο που καταρρέει. Παίζουν με τον λόγο και τη φαντασία και δημιουργούν έναν κόσμο ανάμεσα στη συνείδηση και το υποσυνείδητο, την αλήθεια και τον μύθο, τη λογική και το ένστικτο. Στην αρχή, ένας παράξενος ξενοδόχος τους ξεναγεί στο αλλόκοτο δωμάτιο που νοικιάζουν, ενώ στο τέλος η κατεδαφίστρια του κτιρίου προσπαθεί να τους απομακρύνει, για να καταλήξει τελικά να εκδιώκεται από τους ίδιους.
Στην παράσταση, το ζευγάρι ενσαρκώνουν ο Άγγελος Παππάς και η Πέννυ Σακελλαριάδη. Τον Ξενοδόχο και την ανδρική εκδοχή του κατεδαφιστή ερμηνεύει ο Αλέξανδρος Χούντας, ενώ εγώ συμμετέχω ως κατεδαφίστρια, η οποία, αφού πάρει τα κοσμήματα και το μαστίγιό της, πέφτει από τις σκάλες και εξαφανίζεται μαζί με όλον τον υλικό κόσμο. Πρόκειται για δύο μορφές που ακολουθούν μια πιο ιδιαίτερη φόρμα και ενσαρκώνουν την εξουσία και τους φύλακές της.
Η παράσταση έχει weird ματιά, λειτουργεί ως ένα εφιαλτικό όνειρο επί σκηνής, όπου ο θεατής καλείται να αφήσει την απόλυτη λογική ερμηνεία έξω από την αίθουσα και να αφεθεί στο βίωμα: να αναμετρηθεί με τη δική του ύπαρξη μέσα σε έναν κόσμο που σταδιακά διαλύεται και να αναρωτηθεί αν επιλέγει να σταθεί με εκείνους που κατεδαφίζουν, με τους άμαχους που χάνονται ή με όσους αγωνίζονται για κάτι καλύτερο».
Πόσο πιστός πρέπει να είναι ένας σκηνοθέτης στο πρωτότυπο κείμενο;
«Όσο η παρέμβαση υπηρετεί τη σκηνοθετική προσέγγιση χωρίς να αλλοιώνει το έργο του συγγραφέα, είναι θεμιτή. Η πιστότητα στο ίδιο το κείμενο, ειδικά όταν πρόκειται για κλασικούς συγγραφείς, είναι κρίσιμη· διαφορετικά, είναι πιο τίμιο να δηλώνεται ότι η παράσταση είναι "βασισμένη στο έργο". Είναι δυσάρεστο όταν παραστάσεις επικαλούνται γνωστά έργα και συγγραφείς αποκλειστικά για λόγους προβολής.
Στο έργο του Νάνου Βαλαωρίτη, που είναι ιδιαίτερο και απαιτητικό, έγιναν περιορισμένες και πολύ επιλεκτικές δραματουργικές αφαιρέσεις για να αποφευχθεί η σύγχυση. Υπάρχει, όμως, πιστότητα στο κείμενο. Παράλληλα, εντάσσω ηχογραφημένα αποσπάσματα από το Ανώνυμο ποίημα του Φωτεινού Αϊ Γιάννη, επίσης του Νάνου Βαλαωρίτη, που συνομιλούν με το έργο και ενισχύουν την πρόθεση».
Υπήρξε κάποιος άνθρωπος/έργο ή συνθήκη που άλλαξε τον τρόπο που προσεγγίζετε το θέατρο;
«Καθοριστικές ήταν παραστάσεις που συμμετείχα λίγο μετά την πανδημία, για τις οποίες είχα κάνει δίμηνες πρόβες και τελικά ακυρώθηκαν πριν ανέβουν για διαφορετικούς λόγους. Στη μία, ο αναγνωρισμένος σκηνοθέτης δεν ερχόταν στις πρόβες· σε άλλη υπήρχε σωματική βία λόγω ανταγωνισμού. Αυτές οι εμπειρίες με ώθησαν να αποτινάξω τον ρόλο της «καλής και υπάκουης» ηθοποιού. Είμαι από τη φύση μου αντισυμβατική και πλέον δεν χαρίζω την ανοχή μου.
Σήμερα, με χαροποιεί να είμαι εργαλείο δουλειάς μόνο σε χέρια άξιων μαστόρων. Ταυτόχρονα, φροντίζω η εμπειρία να είναι ευχάριστη και δημιουργική για τους ηθοποιούς που δουλεύουν μαζί μου. Νομίζω ότι αυτό λειτουργεί πολύ καλά και έχει πλέον διαμορφώσει τη δική μου στάση».
Ποιες προκλήσεις αντιμετωπίζει σήμερα το θέατρο;
«Η μεγαλύτερη δυσκολία για το σύγχρονο θέατρο είναι το χρήμα. Όλα συχνά καθορίζονται από αυτό, γύρω από αυτό και για αυτό. Ακόμη και η επικοινωνία μιας παράστασης επηρεάζεται, καθώς τα ίδια τα μέσα ζητούν κυρίως λαϊκά αναγνωρίσιμα ονόματα. Παράλληλα, οι παγιωμένες δομές που ελέγχουν τι θα παιχτεί και τι θα προωθηθεί υπονομεύουν την ουσία της τέχνης και τον ρόλο της.
Από τα πιο δυσάρεστα στοιχεία είναι και η ταξικότητα που υπάρχει στο θέατρο. Η ριζοσπαστικότητα είναι σπάνια και πολλές φορές πλασάρεται ως ριζοσπαστικό κάτι εντελώς συντηρητικό. Φτάνουμε σε ένα σημείο όπου το θέατρο απευθύνεται κυρίως σε όσους μπορούν να πληρώσουν ένα ακριβό εισιτήριο και να νιώσουν ότι βιώνουν τη δική τους «επανάσταση» μέσα από ένα πολιτιστικό night out».
***
ΤΟ ΞΕΝΟΔΟΧΕΙΟ Η ΝΥΧΤΑ ΠΟΥ ΠΕΦΤΕΙ
Σκηνή Ωμέγα, Δημοτικό θέατρο Πειραιά
- Ο Ρουβίκωνας αποζημίωσε την εταιρεία που χτυπήθηκε κατά λάθος: «Το κόστος καλύφθηκε πλήρως»
- Συναγερμός μετά από τηλεφώνημα για βόμβα στο Ραδιομέγαρο της ΕΡΤ
- O Μελ Γκίμπσον μας φανέρωσε μια τραγική αλήθεια για τον Τζέφρι Επστάιν
- Τοπαλίδου: «Υποδύομαι τον Σατανά στη νέα ταινία του Νίκολας Κέιτζ - Mε ξεχώρισε»
Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.
