Αγιατολάχ Χομεϊνί: Ο κληρικός που ανέτρεψε τον Σάχη και άλλαξε την ιστορία στη Μέση Ανατολή

Το λεγόμενο και «μεσανατολικό ζήτημα» που ανεπίλυτο φτάνει μέχρι και τις ημέρες μας, τυπικά γεννήθηκε στις 14 Μαΐου 1948 όταν λίγες ώρες μετά την αναγνώριση του νεοσύστατου Ισραηλινού κράτους από τις ΗΠΑ, πέντε αραβικά κράτη ξεκίνησαν μια συντονισμένη στρατιωτική επίθεση εναντίον του, γεγονός που σηματοδοτεί την έναρξη του πρώτου από τους αραβο - ισραηλινούς πολέμους.

Αν ρωτούσαμε 100 ανθρώπους για το ποια ήταν αυτά τα πέντε κράτη τότε είναι περίπου δεδομένο πως τουλάχιστον το 70% των ερωτηθέντων μέσα σε αυτά θα έβαζε και το Ιράν. Η αλήθεια, ωστόσο, είναι πως μέσα σε αυτά τα πέντε κράτη δεν ήταν το Ιράν. Ήταν η Αίγυπτος, η Ιορδανία, το Ιράκ, η Συρία και ο Λίβανος.

Το Ιράν δεν ήταν ανάμεσα στα κράτη που επιτέθηκαν στο Ισραήλ επειδή εκείνη την εποχή – όσο και αν σήμερα αυτό ακούγεται αστείο – ήταν σύμμαχοι! Και έχει κι άλλο... Πίσω στο μακρινό 1948 όταν ιδρύθηκε το κράτος του Ισραήλ, ένα από τα πρώτα κράτη που έσπευσαν να το αναγνωρίσουν ήταν το Ιράν.

Η διαφορά του τότε με το τώρα είναι πως ηγέτης του Ιράν τότε ήταν ο Σάχης, Μοχαμάντ Ρεζά Παχλαβί ένας από τους στενότερους συμμάχους των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή.

Τω καιρώ εκείνω, οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν ο σημαντικότερος προμηθευτής όπλων για το Ιράν και ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την πολεμική του αεροπορία. Η Ουάσινγκτον έδινε όπλα τόσο στην Τεχεράνη όσο και στο Τελ Αβίβ. Και κάπως έτσι η ζωή κυλούσε εν ειρήνη.

Όλα αυτά μέχρι και το 1979 οπότε με ηγέτη τον αγιατολάχ Χομεϊνί, η Ισλαμική Επανάσταση (ή Ιρανική Επανάσταση) ανέτρεψε το καθεστώς του Σάχη και εγκαθίδρυσε στην πάλαι ποτέ Περσία, την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν.

Ένα από τα πρώτα πράγματα που έκανε ο Χομεϊνί ήταν να διακηρύξει πως στόχος του είναι η πλήρης εξάλειψη του κράτους του Ισραήλ. Και κάπως έτσι ξεκίνησαν όλα...

Το Ιράν στις φλόγες της επανάστασης

Από τα μέσα της δεκαετίας του 1970, ήταν πλέον ξεκάθαρο πως το Ιράν ήταν ένα καζάνι που έβραζε. Ο Σάχης της Περσίας, Ρέζα Παχλαβί ζούσε με την οικογένεια του και τους ανθρώπους του μέσα στην απόλυτη χλιδή, απολάμβανε την εύνοια της Ουάσινγκτον και γενικά... δεν τον κουνούσε κανείς.

Στην κοινωνία, ωστόσο, τα πράγματα ήταν εκ διαμέτρου αντίθετα. Οι περισσότεροι Ιρανοί ζούσαν κάτω από το όριο της φτώχειας, η ανεργία είχε πιάσει «ταβάνι» και οι ελπίδες για ένα καλύτερο μέλλον ήταν απειροελάχιστες εξαιτίας της κακής πολιτικής που ακολούθησε ο Σάχης με τις τιμές του πετρελαίου η οποία έφερε κέρδη στους λίγους και ένα τεράστιο πληθωριστικό κύμα για τους πολλούς.

Μέσα σε αυτό το κλίμα ένα μεγάλο μέρος των πολιτών στράφηκε (όπως συμβαίνει πάντα σε ανάλογες περιπτώσεις) σε πιο επαναστατικές ιδέες προκειμένου να αλλάξει η κατάσταση. Σχηματίστηκε τότε ένα δίπολο.

Από τη μια οι δυνάμεις της Αριστεράς και από την άλλη οι θεοκράτες με αρχηγό τον Αγιατολάχ Χομεϊνί. Κοινός παρανομαστής οι φοιτητές που καιρό τώρα ήταν έτοιμοι να εξεγερθούν και να βγουν στους δρόμους.

Όταν το 1977 όλες οι πλευρές κατέληξαν πως «ήρθε η ώρα» το Ιράν με επίκεντρο την Τεχεράνη μπήκε σε μια επαναστατική περίοδο που οι πορείες, οι διαδηλώσεις και οι διαμαρτυρίες κατά του καθεστώτος του Σάχη ήταν σχεδόν καθημερινές.

Από τον Ιανουάριο του 1979, ωστόσο, η ατμόσφαιρα μύριζε μπαρούτι ενώ, πλέον, στο στόχαστρο των εξεγερμένων είχαν μπει και η Ηνωμένες Πολιτείες που για πολλούς ήταν το μεγάλο στήριγμα του Σάχη. Οι πορείες γίνονταν όλο και πιο βίαιες, η καταστολή γινόταν όλο και πιο έντονη με αποτέλεσμα πολλοί άνθρωποι να χάσουν τη ζωή τους.

Ο Σάχης, ο οποίος αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα υγείας, μη μπορώντας να αντιμετωπίσει την κρίση αυτοεξορίστηκε στις ΗΠΑ.

Στις 4 Νοεμβρίου χιλιάδες φοιτητές κατέλαβαν την πρεσβεία των ΗΠΑ στην Τεχεράνη.

Την επόμενη ημέρα ο Αγιατολάχ Χομεϊνί εκφώνησε μία από τις πιο χαρακτηριστικές ομιλίες του, στην πρωτεύουσα της Ισλαμικής Δημοκρατίας που είχε εγκαθιδρύσει.

Μπροστά σε πλήθος φανατικών υποστηρικτών του, προχώρησε στη φράση που θα γινόταν σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής: «Σ’ αυτή την επανάσταση, ο Μεγάλος Σατανάς - οι Ηνωμένες Πολιτείες - καλεί γύρω του τους δαίμονες του κόσμου».

Ο Χομεϊνί χρησιμοποίησε τη λέξη Σατανάς για να δώσει στο πολιτικό μήνυμα μεταφυσική διάσταση: Οι ΗΠΑ δεν ήταν απλώς ένας αντίπαλος, αλλά μια ηθική απειλή για την ψυχή του έθνους. Από τότε, ο χαρακτηρισμός «Μεγάλος Σατανάς» έγινε σταθερός πυλώνας του ιρανικού πολιτικού λεξιλογίου.

Δυο ημέρες μετά την κατάληψη ο Χομεϊνί (ο οποίος είχε καταφέρει να «τελειώσει» με την Αριστερή πτέρυγα της εξέγερσης), πήρε όλη την εξουσία στα χέρια του και πλέον το «κουμάντο» στη χώρα το έκαναν το Επαναστατικό Συμβούλιο και βέβαια οι Φρουροί της Επανάστασης.

Ο Αγιατολάχ Χομεϊνί με την ίδρυση του Σώματος Φρουράς της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) πέτυχε δυο πράγματα. Το πρώτο ήταν να ενώσει όλες τις παραστρατιωτικές ομάδες που έδειξαν πίστη στον ίδιο τα δυο χρόνια που κράτησε η επανάσταση που έριξε τελικά τον Σάχη και το δεύτερο ήταν να «δέσει» πως θα υπήρχε ένα ένοπλο σώμα που θα προστάτευε την χώρα από εξωτερικούς αλλά και εσωτερικούς εχθρούς.

Ποιος ήταν ο Αγιατολάχ Μουσαβί Χομεϊνί

Ο Σαγίντ Ρουχολάχ Μουσαβί Χομεϊνί γεννήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 1902 στην πόλη Χομέιν του Ιράν. Προερχόταν από οικογένεια σιιτών θρησκευτικών λόγιων, η οποία ισχυριζόταν ότι καταγόταν από τον προφήτη Μωάμεθ μέσβ του έβδομου Ιμάμη των Σιιτών, Μουσά αλ Καζίμ.

Ο πατέρας του, Μουσταφά Μουσαβί, ήταν σεβαστός θρησκευτικός ηγέτης της περιοχής, αλλά δολοφονήθηκε λίγους μήνες μετά τη γέννηση του γιου του, πιθανότατα στο πλαίσιο τοπικών πολιτικών και φυλετικών αντιπαραθέσεων. Το γεγονός αυτό επηρέασε βαθιά το οικογενειακό περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγάλωσε ο μικρός Ρουχολάχ Μουσαβί.

Την ανατροφή του ανέλαβαν η μητέρα του και η θεία του, οι οποίες φρόντισαν να λάβει αυστηρή θρησκευτική εκπαίδευση. Και οι δύο, ωστόσο, πέθαναν όταν εκείνο ήταν ακόμη έφηβος, αφήνοντάς τον υπό την προστασία μεγαλύτερων συγγενών.

Από νεαρή ηλικία έδειξε ιδιαίτερη κλίση στις θεολογικές σπουδές, στη φιλοσοφία και στη μελέτη του Ισλαμικού δικαίου.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 μετακινήθηκε στην πόλη Αράκ για να συνεχίσει τις σπουδές του σε ανώτερο επίπεδο. Λίγο αργότερα ακολούθησε τον δάσκαλό του, τον σημαντικό θρησκευτικό λόγιο Αμπντούλ Καρίμ Χαερί Γιαζντί, στην ιερή πόλη Κομ η οποία έμελλε να εξελιχθεί στον πνευματικό οχυρό του Χομεϊνί τις επόμενες δεκαετίες.

Τις δεκαετίες του 1930 και 1940 η κυριαρχία του Ρεζά Σαχ Παχλαβί ήταν έντονη στην πάλαι ποτέ Περσία και ο Χομεϊνί φρόντιζε να εκφράζεται ανοιχτά για πολιτικά ζητήματα. Το 1943 δημοσίευσε το έργο «Κασφ αλ-Ασράρ» («Αποκάλυψη των Μυστικών»), στο οποίο επέκρινε τόσο τον κοσμικό εθνικισμό όσο και τις πολιτικές που περιόριζαν τον ρόλο της θρησκείας στη δημόσια ζωή.

Τις επόμενες δύο δεκαετίες αναδείχθηκε σε έναν από τους σημαντικότερους θρησκευτικούς δασκάλους της Κομ με επιρροή που αυξανόταν σταθερά. Ειδικά μετά το θάνατο του μεγάλου αγιατολάχ Μπορουτζερντί το 1961, ο Χομεϊνί απέκτησε πανεθνική αναγνώριση.

Το 1963 ο Σάχης ανακοίνωσε ένα ευρύ πρόγραμμα μεταρρυθμίσεων που έγινε γνωστό ως «Λευκή Επανάσταση». Ο Χομεϊνί την κατήγγειλε ως μέσο ενίσχυσης της ξένης επιρροής και αποδυνάμωσης της ισλαμικής ταυτότητας του Ιράν.

Τον Ιούνιο εκείνης της χρονιάς, μετά από μία φλογερή ομιλία κατά του Σάχη, ο Χομεϊνί συνελήφθη κάτι που προκάλεσε την λεγόμενη «Εξέγερση της 15ης Χορντάντ». Η εξέγερση χτυπήθηκε βίαια από το καθεστώς του Σάχη αλλά ανέδειξε τον Χομεϊνί ως τον σημαντικότερο και πιο επικίνδυνο αντίπαλο του καθεστώτος.

Το 1964 είχε έρθει η ώρα για τη δεύτερη μεγάλη σύγκρουση, αυτή τη φορά με αφορμή έναν νόμο που παρείχε ειδικά προνόμια σε Αμερικανούς στρατιωτικούς και συμβούλους στο Ιράν. Για την αντίδρασή του αυτή ο Χομεϊνί εξορίστηκε αλλά αυτό λειτούργησε υπέρ του αφού αύξησε ραγδαία την επιρροή του.

Στη διάρκεια της εξορίας του στην ιερή σιιτική πόλη Νατζάφ, ο Χομεϊνί ολοκλήρωσε τη θεωρία της «Βιλαγιάτ ε Φακίχ» (Επιτροπεία του Ισλαμικού Νομομαθούς), σύμφωνα με την οποία οι ανώτεροι θρησκευτικοί λόγιοι όφειλαν να ασκούν πολιτική εξουσία έως την επανεμφάνιση του «κρυμμένου Ιμάμη».

Την κρίσιμη δεκαετία του 1970 ο Χομεϊνί συνέχισε να πολεμάει με όλες του τις δυνάμεις το καθεστώς του Σάχη εκμεταλλευόμενος την ολοένα και πιο έντονη δυσαρέσκεια του λαού. Το 1978 αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το Ιράν και να εγκατασταθεί σε ένα χωριό κοντά στο Παρίσι όπου και μετέτρεψε το σπίτι του σε κέντρο αντίστασης και εκείνον σε σε αδιαμφισβήτητο ηγέτη ενός ετερόκλητου επαναστατικού κινήματος που ένωνε θρησκευόμενους πολίτες, φοιτητές, διανοούμενους και πολιτικούς αντιπάλους του καθεστώτος.

Την 1η Φεβρουαρίου 1979, μετά από μακρά εξορία σε Τουρκία, Ιράκ και Γαλλία, ο Χομεϊνί επέστρεψε στην Τεχεράνη όπου τον υποδέχθηκαν εκατομμύρια άνθρωποι. Εκείνη την ημέρα θεωρητικά ξεκινάει και η τελευταία φάση της Ισλαμικής Επανάστασης αφού ο Σάχης είχε εγκαταλείψει πια τη χώρα.

Χρειάστηκε να μεσολαβήσουν οι λεγόμενες «Δέκα Ημέρες της Αυγής» μέχρι να καταρρεύσει οριστικά το καθεστώς του Σάχη και να αναλάβει τα ηνία της χώρας ο Αγιατολάχ Χομεϊνί ο οποίος παρέμεινε εκεί για δέκα χρόνια.

Μία ημέρα σαν σήμερα, στις 3 Ιουνίου 1989, ο Αγιατολάχ Χομεϊνί πέθανε εξαιτίας σοβαρών προβλημάτων υγείας. Λίγες εβδομάδες πριν τον θάνατό του είχε υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση λόγω εσωτερικής αιμορραγίας που πιθανότατα προήλθε από καρκίνο του πεμπτικού συστήματος.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.