Εξελέγη δήμαρχος Αθηναίων, αλλά δεν ανέλαβε ποτέ: Η άγνωστη ιστορία του Ανδρέα Συγγρού

Ήταν μια ημέρα σαν σήμερα, στις 5 Ιουλίου 1887, όταν ο Έλληνας τραπεζίτης, πολιτικός και εθνικός ευεργέτης Ανδρέας Συγγρός εκλέχθηκε δήμαρχος Αθηναίων. Παρόλα αυτά δεν ανέβηκε ποτέ στον δημαρχιακό θώκο και για όλα φταίει ένα απρόσμενο λάθος: δεν ήταν εγγεγραμμένος στον εκλογικό κατάλογο και έτσι δεν επικυρώθηκε η εκλογή του! 

Η ζωή του Ανδρέα Συγγρού έχει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα διαδρομή, γεμάτη σημαντικά γεγονότα αλλά και πτυχές που εξακολουθούν να προκαλούν συζητήσεις. Ανάμεσα σε αυτές ξεχωρίζουν τα κίνητρα πίσω από τις μεγάλες δωρεές του προς το ελληνικό κράτος, καθώς και η καθοριστική συμβολή της συζύγου του, Ιφιγένειας Μαυροκορδάτου, στη διαμόρφωση της υστεροφημίας του.

Ο πατέρας του τον ήθελε γιατρό, αλλά εκείνος ασχολήθηκε με τις επιχειρήσεις

Ο Ανδρέας Συγγρός γεννήθηκε στις 12 Οκτωβρίου 1830, στο Πέρα της Κωνσταντινούπολης. Το πραγματικό του επώνυμο ήταν Τσιγγρός, το οποίο αργότερα τροποποίησε στην πιο εκλεπτυσμένη μορφή «Συγγρός», με την οποία έμεινε γνωστός στην ιστορία.

Ο πατέρας του, Δομένικος Τσιγγρός, επιθυμούσε να ακολουθήσει το επάγγελμα του γιατρού. Ο ίδιος, όμως, από νεαρή ηλικία έδειξε έντονη κλίση προς το εμπόριο και τις επιχειρήσεις.

Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών του εργάστηκε σε διάφορες εμπορικές επιχειρήσεις, αποκτώντας πολύτιμη εμπειρία και παρατηρώντας προσεκτικά τις πρακτικές των εργοδοτών του. Το 1849 ανέλαβε διευθυντική θέση στη νεοσύστατη εταιρεία «Βούρος, Δαμιανός και Σία», η οποία δραστηριοποιούνταν στις εισαγωγές και εξαγωγές προϊόντων μεταξύ της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και του εξωτερικού.

Με την πάροδο του χρόνου η περιουσία του αυξανόταν διαρκώς. Από το 1863 στράφηκε δυναμικά στον τραπεζικό κλάδο, όπου οι οικονομικές του δραστηριότητες απέφεραν εντυπωσιακά κέρδη. Την ίδια χρονιά, μάλιστα, χορήγησε στο ελληνικό κράτος δάνειο ύψους έξι εκατομμυρίων δραχμών, γεγονός που αποτυπώνει τη μεγάλη οικονομική του ισχύ.

Το 1871 βρέθηκε αντιμέτωπος με τον κίνδυνο της χρεοκοπίας, εξαιτίας των οικονομικών επιπτώσεων του Γαλλοπρωσικού Πολέμου. Επιλέγοντας να αναλάβει σημαντικό ρίσκο, πραγματοποίησε τολμηρές χρηματιστηριακές κινήσεις, καταφέρνοντας τελικά να διασώσει και να ενισχύσει την περιουσία του.

Το χρηματιστηριακό σκάνδαλο

Έναν χρόνο αργότερα ίδρυσε τη Γενική Πιστωτική Τράπεζα, ενώ το 1873 το όνομά του συνδέθηκε με το πρώτο μεγάλο χρηματιστηριακό σκάνδαλο στην Ελλάδα.

Ο Ανδρέας Συγγρός ίδρυσε την Ελληνική Λαυρίου, αφού προηγουμένως εξαγόρασε μια γαλλοϊταλική μεταλλευτική εταιρεία και προχώρησε στη μετατροπή της σε μετοχική. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε έντονες διακυμάνσεις στην αξία των μετοχών, με αποτέλεσμα πολλοί επενδυτές που είχαν εμπιστευτεί τα χρήματά τους στην εταιρεία να υποστούν μεγάλες οικονομικές απώλειες.

Στο πλαίσιο αυτό εκδόθηκαν εκατομμύρια νέες μετοχές, με ονομαστική αξία 200 δραχμών η καθεμία, παρότι η πραγματική τους αξία υπολογιζόταν σε περίπου 23 δραχμές. Η ζήτηση ήταν τόσο μεγάλη ώστε η τιμή τους ξεπέρασε τις 300 δραχμές. Για να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη των επενδυτών, τον πρώτο χρόνο ο Συγγρός κάλυπτε ο ίδιος την καταβολή του τοκομεριδίου. Πολλοί πούλησαν περιουσιακά στοιχεία για να αγοράσουν μετοχές, ενώ σύμφωνα με μαρτυρίες εκείνης της εποχής, η αγορά της Αθήνας είχε σχεδόν στερηθεί ρευστότητας.

Τον επόμενο χρόνο, όμως, η εταιρεία οδηγήθηκε σε χρεοκοπία. Ο Συγγρός βγήκε οικονομικά κερδισμένος, αποκτώντας ακόμη μεγαλύτερη περιουσία, την ώρα που χιλιάδες μικροεπενδυτές έχασαν τις οικονομίες τους. Οι κοινωνικές συνέπειες υπήρξαν ιδιαίτερα βαριές, καθώς αναφέρεται ότι αρκετοί άνθρωποι οδηγήθηκαν ακόμη και στην αυτοκτονία μετά την οικονομική τους καταστροφή.

Η οργή της κοινής γνώμης στράφηκε εναντίον του. Σύμφωνα με την παράδοση, όταν δέχθηκε επικρίσεις, απάντησε χαρακτηριστικά: «Όποιος περπατάει ανάμεσα στα γυαλιά, πρέπει να συνυπολογίζει και το ενδεχόμενο να προκαλέσει σπασίματα».

Ο γάμος του με την Ιφιγένεια Μαυροκορδάτου

Για αρκετά χρόνια ο Συγγρός είχε τη φήμη ενός σκληρού και αδίστακτου επιχειρηματία, ο οποίος έθετε το οικονομικό κέρδος πάνω από κάθε άλλη αξία. Η εικόνα αυτή άρχισε να αλλάζει μετά τον γάμο του με την Ιφιγένεια Μαυροκορδάτου.

Η Ιφιγένεια Μαυροκορδάτου διακρινόταν για το έντονο φιλανθρωπικό της έργο και τη διάθεσή της να στηρίζει όσους είχαν ανάγκη, χωρίς να επιδιώκει κάποιο προσωπικό όφελος. Κάθε φορά που επιθυμούσε να πραγματοποιήσει μια δωρεά, ο Συγγρός χρηματοδοτούσε την πρωτοβουλία της, υπογράφοντας τις σχετικές επιταγές.

Με την πάροδο του χρόνου, καθώς οι δωρεές τους προς κοινωφελείς σκοπούς αυξάνονταν, η δημόσια εικόνα του Συγγρού μεταβλήθηκε σημαντικά. Σταδιακά, οι μεγάλες φιλανθρωπικές προσφορές επισκίασαν το χρηματιστηριακό σκάνδαλο του Λαυρίου και άλλες οικονομικές υποθέσεις με τις οποίες είχε συνδεθεί, εδραιώνοντας τελικά τη φήμη του ως εθνικού ευεργέτη.

Ωστόσο, ορισμένοι ιστορικοί έχουν διατυπώσει διαφορετικές εκτιμήσεις. Χαρακτηριστική είναι η άποψη του ιστορικού και δημοσιογράφου Τάσου Βουρνά, σύμφωνα με τον οποίο ο Συγγρός «παρίστανε τον εθνικό ευεργέτη για να εξαγοράσει τις αμαρτίες του».

Οι δημοτικές εκλογές του 1887

Οι δημοτικές εκλογές του 1887 πραγματοποιήθηκαν την Κυριακή 3 Ιουλίου, σε μια εποχή που η ψηφοφορία διεξαγόταν με το λεγόμενο «σύστημα του σφαιριδίου». Επειδή μεγάλο μέρος του πληθυσμού ήταν αναλφάβητο, δεν χρησιμοποιούνταν ψηφοδέλτια. Αντί γι' αυτά, κάθε εκλογέας ψήφιζε με ένα μικρό μεταλλικό σφαιρίδιο.

Για κάθε υποψήφιο υπήρχε ξεχωριστή μεταλλική κάλπη, χωρισμένη σε δύο διαμερίσματα. Το λευκό τμήμα αντιστοιχούσε στη θετική ψήφο («Ναι»), ενώ το μαύρο στην αρνητική («Όχι»). Από αυτή τη διαδικασία προέρχεται και η γνωστή έκφραση «τον μαύρισαν», η οποία χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα για κάποιον που απορρίπτεται ή ηττάται στις εκλογές.

Οι ψηφοφόροι περνούσαν διαδοχικά μπροστά από όλες τις κάλπες, επιδεικνύοντας το σφαιρίδιο στον αρμόδιο υπάλληλο πριν το ρίξουν στο τμήμα της επιλογής τους. Για να προστατεύεται το απόρρητο της ψήφου, το εσωτερικό των καλπών ήταν επενδεδυμένο με ύφασμα, ώστε να μην ακούγεται σε ποια πλευρά έπεφτε το σφαιρίδιο.

Σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής, ορισμένοι εκλογείς συνήθιζαν να δαγκώνουν το σφαιρίδιο πριν το ρίξουν στην κάλπη. Από αυτή τη συνήθεια λέγεται ότι προήλθε και η γνωστή έκφραση «το έριξε δαγκωτό», η οποία χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα για να δηλώσει την αδιαπραγμάτευτη υποστήριξη σε έναν υποψήφιο ή κόμμα.

Με αυτό το εκλογικό σύστημα ψήφισαν και οι κάτοικοι του Δήμου Αθηναίων στις δημοτικές εκλογές του 1887. Ανάμεσα στους υποψηφίους βρισκόταν και ο Ανδρέας Συγγρός, ο οποίος, εκτός από επιτυχημένος επιχειρηματίας, είχε έντονο ενδιαφέρον για την πολιτική.

Ο Συγγρός διατηρούσε στενή πολιτική και προσωπική σχέση με τον Χαρίλαο Τρικούπη και εκλέχθηκε συνολικά τέσσερις φορές βουλευτής: δύο στη Σύρο, μία στην Αττικοβοιωτία και μία στην Αττική. Παρότι ο Τρικούπης τού πρότεινε επανειλημμένα να αναλάβει υπουργικό αξίωμα στις κυβερνήσεις του, εκείνος αρνήθηκε κάθε φορά.

Στόχος του, ωστόσο, ήταν να αναλάβει τη δημαρχία της Αθήνας. Μετά την ολοκλήρωση της καταμέτρησης των σφαιριδίων, στις 5 Ιουλίου 1887, ανακηρύχθηκε νικητής των δημοτικών εκλογών.

Η εκλογή του, όμως, ακυρώθηκε λίγες ώρες αργότερα, όταν διαπιστώθηκε ότι το όνομά του δεν ήταν εγγεγραμμένο στους εκλογικούς καταλόγους, γεγονός που αποτελούσε τυπικό αλλά ουσιαστικό κώλυμα για την εκλογή του. Το περιστατικό έμεινε στην ιστορία ως μία από τις πιο παράδοξες στιγμές των ελληνικών εκλογών, καθώς, παρότι δεν ήταν εγγεγραμμένος στους εκλογικούς καταλόγους, είχε καταφέρει να ψηφίσει κανονικά.

Μετά την ακύρωση της εκλογής του Συγγρού, δήμαρχος Αθηναίων ανέλαβε ο δεύτερος σε ψήφους, Θρασύβουλος Παπαλεξανδρής, ο οποίος ανέλαβε τα καθήκοντά του την 1η Οκτωβρίου 1887. Λίγους μήνες αργότερα, στις 17 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους, αντικαταστάθηκε από τον δημοσιογράφο και διανοούμενο Τιμολέοντα Φιλήμονα. Ο τελευταίος παρέμεινε στη θέση μέχρι το 1891, όταν παραιτήθηκε εξαιτίας των σοβαρών οικονομικών προβλημάτων που αντιμετώπιζε ο Δήμος Αθηναίων.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.