Η Αφροδίτη της Μήλου, ο αγρότης που την ανακάλυψε και η «απαγωγή» από τους Γάλλους

Κάποιες φορές η ίδια η ζωή είναι αυτή που γράφει τα πιο εντυπωσιακά σενάρια. Τόσο εντυπωσιακά που αν τα βλέπαμε σε κάποια ταινία θα λέγαμε πως αυτά τα πράγματα δε γίνονται ούτε... στον κινηματογράφο!

Ένα άγαλμα που σου κόβει την ανάσα. Ένα καταπληκτικό έργο της ελληνιστικής τέχνης, το οποίο συνδυάζει αρμονικά τη γυναικεία ομορφιά και θηλυκότητα. Ανακαλύφθηκε το 1820 στην τουρκοκρατούμενη Μήλο και από το 1821 κοσμεί το Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι.

Και όμως. Η ιστορία για το πώς ανακαλύφθηκε και κυρίως το πώς έφτασε η εντυπωσιακή Αφροδίτη της Μήλου στο Μουσείο του Λούβρου είναι συναρπαστική και ταυτόχρονα αποκαλύπτει και πολλά άλλα «στοιχεία». Ειδικά το πώς έβλεπαν οι ξένοι την υπόδουλη Ελλάδα και η συμπεριφορά που είχαν απέναντί της.

Ομορφιά θαμμένη σε χωράφι

Σχετικά με το πως ανακαλύφθηκε η Αφροδίτη της Μήλου υπάρχουν πολλές και διάφορες ιστορίες. Κάποιες από αυτές είναι... «σοβαρές», κάποιες άλλες ξεφεύγουν από τα όρια του μύθου.

Τα κοινά σημεία σε όλες είναι πως βρέθηκε θαμμένη σε ένα χωράφι και τη βρήκε ένα μέλος της οικογένειας Κεντρωτά. Όλα τα υπόλοιπα αλλάζουν από λίγο έως... δραματικά!

Στο συγκεκριμένο αφιέρωμα θα εστιάσουμε στην πιο γνωστή ιστορία και πιθανότατα η οποία είναι και αυτή που συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες να είναι η αληθινή. Ή έστω πιο κοντά στην αλήθεια.

Μια ημέρα σαν σήμερα, λοιπόν, στις 8 Απριλίου 1820, όπως κάθε μέρα ο αγρότης Γεώργιος Κεντρωτάς πήγε στο χωράφι του το οποίο βρισκόταν στην περιοχή Κλήμα στη Μήλο. Κάποια στιγμή η σκαπάνη του χωρικού προσέκρουσε σε ένα λίθινο υπόγειο θόλο, κάτω από τον οποίο ήταν τοποθετημένο το άγαλμα.

Στην πραγματικότητα, ο θόλος στον οποίο «βρήκε» η σκαπάνη του Κεντρωτά ήταν η εξέδρα του σταδίου της αρχαίας πόλης και για την ακρίβεια ο αγρότης βρήκε ένα άγαλμα το οποίο ήταν σπασμένο στη μέση (στους μηρούς) και του έλειπαν τα χέρια.

Προφανέστατα ο αγράμματος αγρότης δεν θα μπορούσε να γνωρίζει την τεράστια αξία που είχε το άγαλμα το οποίο εντόπισε. Ήξερε πως ήταν ιδιαίτερο αλλά δεν μπορούσε να φανταστεί πως είχε ανακαλύψει έναν πραγματικό θησαυρό.

Ο Κεντρωτάς, όταν συνήλθε από την έκπληξη, παρέλαβε το πολύτιμο εύρημα και το έκρυψε κάτω από άκρα μυστικότητα στο σπίτι του. Όσο, όμως, ρωτούσε για να μάθει, τόσο το μυστικό του έπαυε να είναι... μυστικό.

Την εποχή εκείνη Ελληνικό κράτος δεν υπήρχε για να εμποδίσει την πώληση (βρισκόμαστε τις παραμονές του μεγάλου ξεσηκωμού) και οι Τούρκοι δεν έδειχναν την παραμικρή ευαισθησία σε αρχαιοελληνικά αγάλματα και το μόνο που ήθελαν ήταν να κερδίζουν χρήματα.

Η «είδηση» για το σπάνιας ομορφιάς άγαλμα έφτασε στ' αυτιά Γάλλων που έψαχναν στο νησί για αρχαία αλλά και των προκρίτων της Αθήνας. Ο Κεντρωτάς λέει και ξαναλέει πως είναι «δύο μέτρα άγαλμα» και οι λέξεις αυτές λειτουργούν σαν «μαγνήτης».

Ο πρώτος που είδε το άγαλμα ήταν ο ελληνομαθής και αρχαιόφιλος σημαιοφόρος Ζυλ Ντυμόν Ντ' Ουρβίλ, μέλος του πληρώματος γαλλικού πολεμικού πλοίου που ναυλοχούσε στην Κωνσταντινούπολη.

Ο Ντ' Ουρβίλ είναι βοτανολόγος στο επάγγελμα. Έμαθε για το άγαλμα και αποφάσισε να χρησιμοποιήσει την επαγγελματική του ιδιότητα για να «προσεγγίσει» τον αγρότη που είχε βρει αυτό το θαυμαστό έργο τέχνης.

Ο Γάλλος κάνει ότι ψάχνει σπάνια φυτά και σιγά σιγά φτάνει μέχρι τη στάνη του Κεντρωτά. Προσεγγίζει τον αγρότη, πιάνει κουβέντα μαζί του, κερδίζει την εμπιστοσύνη του και κάποια στιγμή εκείνος του λέει το μεγάλο του «μυστικό».

Ο Ντ' Ουρβίλ θαμπώθηκε από την ομορφιά του αγάλματος αλλά προσπάθησε να μην το δείξει στον αγρότη και συνέχισε να συνομιλεί μαζί του. Κάποια στιγμή του λέει πως μπορεί να του δώσει 400 φράγκα για να το αγοράσει.

Ο αγρότης που έχει καταλάβει ότι αυτό δεν είναι ένα τυχαίο άγαλμα ζητάει 1.200 φράγκα. Ο Γάλλος δεν έχει τόσα χρήματα και ζητάει από τον Κεντρωτά μία μικρή πίστωση χρόνου. Ο αγρότης του δίνει το χρόνο και ο Ντ' Ουρβίλ πήγε στον καπετάνιο του πλοίου για να του ζητήσει δανεικά.

Εκείνος αρνείται αλλά ο Ντ' Ουρβίλ τον πείθει να του δώσει άδεια να πάει μόνος του στην Κωνσταντινούπολη προκειμένου να ενημερώσει τον Γάλλο πρέσβη για το σπάνιο εύρημα.Αυτός διέταξε το πολεμικό πλοίο να κατευθυνθεί στη Μήλο και να το παραλάβει πάση θυσία.

Η «απαγωγή» της Αφροδίτης και το Λούβρο

Στο μεταξύ, όμως, ο Κεντρωτάς είδε πως ο Γάλλος αργούσε να έρθει, θεώρησε πως η συμφωνία είχε χαλάσει και έτσι άρχισε να διαπραγματεύεται με άλλους αγοραστές την πώληση του αγάλματος.

Οι πρόκριτοι της Αθήνας, που είχαν μάθει για το σπάνιο εύρημα, έστειλαν με τουρκικό πλοίο τον ιερέα Βέργη στο νησί με εντολή να δώσει στον αγρότη τα 1200 φράγκα που ζητούσε, να αγοράσει το άγαλμα και να το μεταφέρει στην Αθήνα.

Ο Βέργης έφθασε στη Μήλο και έπεισε τους ντόπιους και τις τουρκικές αρχές να τού παραδώσουν το άγαλμα. Το συσκεύασε σε ξύλινο κιβώτιο και ήταν έτοιμος να το φορτώσει το πλοίο και να σαλπάρει για Αθήνα.

Στην πραγματικότητα, σύμφωνα με κάποιες μαρτυρίες, ο Βέργης και οι άνδρες που είχε μαζί του είχαν ήδη φορτώσει το κάτω μέρος του αγάλματος στο καράβι και ετοιμάζονταν να φορτώσουν και το πάνω. Και τότε ξεκίνησε ο... «πόλεμος»! Οι Γάλλοι έξαλλοι επιτέθηκαν στους Έλληνες και φώναζαν πως υπάρχει συμφωνία και πως είχαν φέρει τα λεφτά.

Οι Έλληνες έλεγαν πως δεν υπήρχε καμία συμφωνία και πως αυτοί είχαν δώσει τα λεφτά και άρα έπρεπε να πάρουν το άγαλμα και να το μεταφέρουν στην Αθήνα. «Η παραλία της Μήλου έγινε σκηνή μιας από τας πρώτας μάχας της απελευθερώσεως. Ίσως έσπασαν μερικά κεφάλια και μύτες, αλλά ατυχώς» έγραφε μετά από χρόνια ο Τύπος για εκείνη την ημέρα.

Υπήρχαν, μάλιστα, και κάποιες αναφορές που έκαναν λόγο για «πολλούς νεκρούς» από τις μάχες που έγιναν αλλά αυτό δεν επιβεβαιώνεται από κάπου και πιθανότατα δημιουργήθηκε αυτή η φήμη προκειμένου να «δείξει» την ένταση των συγκρούσεων.

Τελικά, Γάλλοι ναύτες όρμηξαν στο πλοίο, με την απειλή όπλων πήραν το κιβώτιο με το κάτω μέρος του αγάλματος και το μετέφεραν στο δικό τους πλοίο, την ίδια ώρα που το άλλο μισό του αγάλματος φορτωνόταν και αυτό στο Γαλλικό πλοίο υπό την απειλή όπλων!

Η «Αφροδίτη της Μήλου» είχε απαχθεί και ξεκινούσε το ταξίδι της για τη Γαλλία όπου έφτασε... μετά κόπων και βασάνων και αμέσως το παρουσίασαν στον Λουδοβίκο ΙΗ' που έμεινε έκθαμβος.

«Ο νεαρός ναυτικός, Ντυμόν ντ' Ουρβίλ, ο "ηθικός αυτουργός" όλης αυτής της περιπέτειας της Αφροδίτης, εκλήθη ενώπιον του μονάρχου, όστις του απένειμε το παράσημον του ιππότου του αγίου Λουδοβίκου και του εδώρισεν ένα καλλιτεχνικώς τυπωμένον και χρυσόδετον βιβλίον περί αιγυπτιακής τέχνης. Συνέστησε, δε, την ταχείαν προαγωγήν του νεαρού σημαιοφόρου, όστις κατά το μετέπειτα στάδιον ανεδείχθη εις ιστορικόν πρόσωπον» έγραψε σε ρεπορτάζ της η εφημερίδα «Ελεύθερον Βήμα».

Με εντολή του Λουδοβίκου, την 1 Μαρτίου του 1821, λίγες ημέρες πριν φουντώσει στην Ελλάδα η φωτιά της επανάστασης που έχει ήδη ανάψει, η «Αφροδίτη της Μήλου» τοποθετήθηκε στο Μουσείο του Λούβρου.

Η «Αφροδίτη της Μήλου» είναι δημιουργία της ύστερης ελληνιστικής περιόδου (τέλη του 2ου π.Χ αιώνα). Το ύψος της είναι 2.02 μ. και το βάρος της είναι 900 κιλά. Είναι μαρμάρινο άγαλμα το οποίο εικονίζει τη θεά της ομορφιάς και του έρωτα, ημίγυμνη να φοράει μόνο το ιμάτιο δεμένο γύρω από τους γοφούς της.

Τα δύο χέρια που λείπουν, πιθανότατα καταστράφηκαν είτε κατά την ανασκαφή είτε κατά τη μεταφορά και την... μάχη που προηγήθηκε, είτε σύμφωνα με κάποια εκδοχή έφτασαν «τραυματισμένα» μπροστά στον Λουδοβίκο ο οποίος διέταξε να αποκοπούν εντελώς καθώς έτσι το άγαλμα θα ήταν... ομορφότερο!

Λέγεται, μάλιστα, πως τουλάχιστον κάποια από τα κομμάτια των χεριών, βρέθηκαν όμως δεν αξιοποιήθηκαν σωστά, επειδή οι περισσότεροι θεώρησαν ότι ανήκαν σε άλλη εποχή ή έργο. Έτσι παρότι βρέθηκαν στην ανασκαφή και περισυνελέγησαν, όταν πάνω στην επεισοδιακή μεταφορά χάθηκαν, δεν αναζητήθηκαν με ιδιαίτερη ζέση.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.