Η άγρια δολοφονία του Δώρου Λοΐζου, ο στρατηγός Γρίβας και η σκοτεινή δράση της ΕΟΚΑ Β'

Τη στιγμή που η Κύπρος έβλεπε τα τουρκικά στρατεύματα με τον Αττίλα (1 και 2) να καταλαμβάνουν το 36% του νησιού, εκείνη την ώρα, την ώρα της συμφοράς η παραστρατιωτική και εθνικιστική οργάνωση ΕΟΚΑ Β' έβαλε τα όπλα της μπροστά και άνοιξε πυρ κατά – όχι των εχθρών της χώρας – αλλά των πολιτικών της αντιπάλων!

Έτσι χάθηκε ο Δώρος Λοΐζου. Ο ποιητής, ο πολιτικός, ο λογοτέχνης, ο ερωτευμένος με τη ζωή. Έπεσε νεκρός εξαιτίας της μισαλλοδοξίας και ενός παράλογου μίσους που διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην κυπριακή τραγωδία.

Από την απελευθερωτική ΕΟΚΑ στην τρομοκρατική ΕΟΚΑ Β'

Επειδή πολλοί είναι αυτοί που μπερδεύουν τις δυο οργανώσεις, καλό θα ήταν να ξεκαθαρίσουμε τα πράγματα από την αρχή. Άλλη οργάνωση ήταν η ΕΟΚΑ και άλλη η ΕΟΚΑ Β'.

Η Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών ιδρύθηκε τυπικά το 1953 και ένας εκ των ιδρυτών της ήταν ο αρχιεπίσκοπος Μακάριος. Άρχισε την ένοπλη δράση της την πρωταπριλιά του 1955 και σταμάτησε το 1958 πληρώνοντας βαρύ φόρο αίματος στον αγώνα της Κύπρου για ελευθερία. Τυπικά διαλύθηκε το 1959.

Στην πραγματικότητα αυτό που έγινε ήταν η καπηλεία ενός ονόματος που συνδέθηκε με τον αγώνα των Κυπρίων για αποτίναξη του βρετανικού ζυγού.

Το ζήτημα, ωστόσο, είναι πως ο άνθρωπος που καπηλεύτηκε το όνομα της ΕΟΚΑ ήταν ο ίδιος ο άνθρωπος που ήταν ο στρατιωτικός διοικητής της: Ο περιβόητος Γεώργιος Γρίβας που είχε την κωδική ονομασία «Διγενής».

Ο Γρίβας ήταν μια σκοτεινή προσωπικότητα. Εθνικιστής με ακραίες και επικίνδυνες ιδέες. Φιλοβασιλικός και αντικομμουνιστής μέχρι το «κόκκαλο».

Για τους φίλους ο Γρίβας ήταν ήρωας και πατριώτης, που αφιέρωσε τη ζωή του στην ελευθερία της Κύπρου. Για τους εχθρούς ο Γρίβας ήταν δωσίλογος, προδότης, πράκτορας ξένων μυστικών υπηρεσιών που έκανε για λογαριασμό τους τη «βρόμικη» δουλειά. Μπορεί ο Γρίβας να ήταν όλα τα παραπάνω, τελικά.

Στρατιωτικός που πολέμησε στη Μικρασιατική εκστρατεία και έλαβε μέρος σε εμβληματικές μάχες όπως αυτές που έγιναν στον Σαγγάριο ποταμό, το Αφιόν Καραχισάρ και το Εσκισεχίρ, ο γεννημένος στη Λευκωσία, Γεώργιος Γρίβας, υποστήριξε με πάθος τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά.

Πολέμησε στο αλβανικό μέτωπο και την περίοδο της κατοχής δημιούργησε τη δωσιλογική και φιλοβασιλική «Οργάνωση Χ» που έδρασε κατά του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ.

Οι «Χίτες» του Γρίβα ήταν μπροστάρηδες στις φρικαλεότητες της περιόδου της «Λευκής Τρομοκρατίας», της περιόδου, δηλαδή, μετά τα Δεκεμβριανά του 1944 και κυρίως μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας όπου οι παρακρατικοί – ακροδεξιοί εξαπέλυσαν ένα αδιανόητο πογκρόμ κατά των κομμουνιστών.

Τον Οκτώβριο του 1944, μάλιστα, η ένοπλη οργάνωση του ΚΚΕ, η ΟΠΛΑ, αποπειράθηκε να εκτελέσει τον Γρίβα, όταν άνοιξε πυρ κατά του οχήματός του, στην οδό Διονυσίου Αρεοπαγίτου, αλλά από καθαρή τύχη, κατάφερε να επιζήσει.

Μετά από εκείνη τη σκοτεινή και αιματοβαμμένη περίοδο ο Γρίβας έφυγε από την Ελλάδα και επέστρεψε (Νοέμβριος 1954) στην Κύπρο όπου ανέλαβε τη στρατιωτική ηγεσία της ΕΟΚΑ η οποία είχε διακηρυγμένο σκοπό την απελευθέρωση της μεγαλονήσου από τη Βρετανία και την ένωσή της με τη «μητέρα Ελλάδα».

Η ΕΟΚΑ επί της ουσίας ήταν μια ομάδα ανταρτών και το φοβερό είναι πως για τη δράση της ο Γρίβας είχε αντιγράψει τον τρόπο δράσης των ανταρτών του... ΕΛΑΣ! Μέσα από τις τάξεις της ΕΟΚΑ πολέμησαν, μεταξύ άλλων, οι Γρηγόρης Αυξεντίου, Ευαγόρας Παλληκαρίδης, ο Καραολής και ο Δημητρίου, ο μετέπειτα πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Τάσσος Παπαδόπουλος αλλά και δυο ακόμα άτομα τα ονόματά των οποίων πρέπει να συγκρατήσετε: Ο Νίκος Σαμψών και ο Βάσος Λυσσαρίδης...

Όταν ανακηρύχθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία, ο Γρίβας επέστρεψε στην Ελλάδα όπου τον υποδέχθηκαν με τιμές. Ανακηρύχθηκε, μάλιστα, ομόφωνα από τη Βουλή «άξιο τέκνο της πατρίδας»!

Το 1964 ο Γρίβας επέστρεψε στη μεγαλόνησο, μετά από εντολή του Γεωργίου Παπανδρέου, και ορκίστηκε αρχηγός (σε περίπτωση πολέμου) της Ανωτάτης Στρατιωτικής Διοικήσεως Κύπρου (Εθνική Φρουρά, ΕΛΔΥΚ, Μεραρχία Κύπρου).

Ο Γρίβας, τον Νοέμβριο του 1967 ήταν αυτός που έδωσε την εντολή για τη σφαγή των Τουρκοκυπρίων στο χωριό Κοφίνου στη Λάρνακα. Η Τουρκία απείλησε με εισβολή και η χούντα της Αθήνας δέχθηκε να αποσύρει από την Κύπρο την ελληνική μεραρχία και να διατάξει τον Γρίβα να επιστρέψει στην Ελλάδα.

Η άγρια δολοφονία του Δώρου Λοΐζου

Το «άξιο τέκνο της πατρίδας», ωστόσο, δεν έκατσε στα «αυγά» του. Το καλοκαίρι του 1971 επέστρεψε κρυφά στην Κύπρο και ίδρυσε την ΕΟΚΑ Β'. Στόχος της εθνικιστικής – παραστρατιωτικής οργάνωσης του Γρίβα ήταν μέσω του ένοπλου αγώνα να αναγκάσουν τον Μακάριο να δεχθεί την ένωση με την Ελλάδα.

Εκείνη την περίοδο ήταν, πλέον, κάτι παραπάνω από ξεκάθαρο πως η κατάσταση στην Κύπρο είχε αρχίσει να ξεφεύγει από κάθε έλεγχο. Μακάριος και Γρίβας ήρθαν σε πλήρη ρήξη και ο δεύτερος έδωσε εντολή στους άνδρες του να εξαπολύσουν επιθέσεις κατά όσων δε συντάσσονταν με τις ιδέες του.

Στην πραγματικότητα είναι η εποχή που, με τους Τούρκους να παραμονεύουν και να περιμένουν την κατάλληλη στιγμή, ο Γρίβας ξεκινάει έναν μικρής έντασης εμφύλιο στην Κύπρο.

Ήταν τέτοια η τρομοκρατική δράση της ΕΟΚΑ Β' που ακόμα και ο δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος, που εκείνη την εποχή επιχειρούσε μια πιο... «πολιτική» στροφή της χούντας, αποδοκίμασε τη δράση του Γρίβα για τον οποίο υπήρχαν φήμες (που έγιναν βεβαιότητα στα χρόνια που ακολούθησαν) ότι χρηματοδοτούσε την οργάνωσή του μέσω του σχεδίου «Κόκκινη Προβιά» της CIA!

Μέσα από αποχαρακτηρισμένους φακέλους έχει αποδειχθεί, πλέον, πως η ΕΟΚΑ Β΄ λάμβανε περίπου 1 εκατ. δολάρια το χρόνο από τη CIA! Στο απόγειο της δράσης της η οργάνωση του Γρίβα είχε 5.000 μάχιμους και περίπου 20.000 μέλη. Η συντριπτική πλειονότητα των Κυπρίων, ωστόσο, παρέμενε πιστή στον Μακάριο.

Πρώτος νεκρός αυτής της εμφύλιας διαμάχης ήταν το στέλεχος της ΕΔΕΚ (το σοσιαλιστικό κόμμα της Κύπρου), Γεώργιος Φωτίου. Η ΕΟΚΑ Β' πραγματοποιούσε συνεχώς επιθέσεις σε βάρος αστυνομικών τμημάτων προκειμένου να αποδυναμώσει το κράτος, να καταλάβει ολόκληρες περιοχές και στο τέλος, ο Γρίβας, να κηρύξει την ένωση με την Ελλάδα.

Όταν ο Μακάριος είδε πως η ΕΟΚΑ Β' κερδίζει έδαφος έδωσε εντολή στον Βάσο Λυσσαρίδη να οργανώσει μια «αντάρτικη» ομάδα η οποία θα προχωρούσε σε δυναμικές ενέργειες (όπως τοποθετήσεις βομβών) κατά υποστηρικτών του Γρίβα, προκειμένου να ασκήσει μεγαλύτερη πίεση.

Η απάντηση της ΕΟΚΑ Β' ήταν οι εκτελέσεις πολιτικών αντιπάλων της. Πρώτα ο Αντώνης Ανδρονίκου, μετά ο Ευρυβιάδης Χαραλάμπους και στη συνέχεια ο Στέλιος Μαύρου έπεσαν νεκροί. Συνολικά 12 άνθρωποι, ανάμεσα στους οποίους και ο 17χρονος Κυριάκος Παπαλάζαρος, δολοφονήθηκαν, μέχρι και τις παραμονές του πραξικοπήματος κατά του Μακάριου.

Στις 27 Ιανουαρίου 1974 ο Γεώργιος Γρίβας, που αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα με την καρδιά του, πέθανε στο σπίτι του στη Λεμεσό. Αμέσως ξεκίνησε μια σκληρή μάχη για τη διαδοχή του στην ηγεσία της ΕΟΚΑ Β'.

Οι εξελίξεις, ωστόσο, ήταν δραματικές. Ο «αόρατος δικτάτωρ» Δημήτρης Ιωαννίδης, είχε αναλάβει αυτός (μετά τα αιματηρά γεγονότα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου) την ηγεσία του στρατιωτικού καθεστώτος της Αθήνας, και οργάνωσε το πραξικόπημα κατά του Μακάριου, τον Ιούλιο του 1974.

Τοποθέτησε ως πρόεδρο τον Νίκο Σαμψών ο οποίος έμεινε σε αυτή τη θέση για μόλις οκτώ ημέρες. Παραιτήθηκε και παρέδωσε τη θέση του στον Γλαύκο Κληρίδη και ενώ ήδη οι Τούρκοι με τον «Αττίλα 1» έχουν καταλάβει την Κερύνεια.

Στον «Αττίλα 2» οι μισοί της ΕΟΚΑ Β' ήταν στο μέτωπο και εκτελούσαν δίχως κανένα έλεος αμάχους τουρκοκύπριους (ο ΟΗΕ έχει χαρακτηρίσει έγκλημα κατά της ανθρωπότητας την περιβόητη «σφαγή της Τόχνης») και οι άλλοι μισοί ήταν στα μετόπισθεν και συνέχισαν την τρομοκρατική τους δράση αν και στην πραγματικότητα μετά την κατάληψη της βόρειας Κύπρου η οργάνωση διαλύθηκε.

Κάποια «γραμμάτια», ωστόσο, δεν ξεχάστηκαν. Ένα από αυτά έγραφε το όνομα του Βάσου Λυσσαρίδη, του τότε προέδρου του ΕΔΕΚ. Μια ημέρα σαν σήμερα, ένοπλοι της ΕΟΚΑ Β' έστησαν ενέδρα θανάτου στον Λυσσαρίδη κοντά στα γραφεία του κόμματος, στο κέντρο της Λευκωσίας.

Οδηγός στο όχημα που επέβαινε ο Λυσσαρίδης ήταν ο ποιητής, λογοτέχνης και ανερχόμενος πολιτικός Δώρος Λοΐζου.

Από νεαρή ηλικία ο Λοΐζου ήταν μέλος της νεολαίας της ΕΟΚΑ. Είχε έντονη δράση και είχε συλληφθεί από τους Βρετανούς. Στη συνέχεια ανέπτυξε έντονη πολιτική δράση μέσα από το ΕΔΕΚ.

Όσοι τον γνώρισαν έκαναν λόγο για έναν γνήσιο λαϊκό αγωνιστή ο οποίος – ταυτόχρονα – ήταν και ένας ευαίσθητος άνθρωπος, ένας ποιητής που ήταν ερωτευμένος με τη ζωή.

Το πρωί της 30ης Αυγούστου του 1974, ο Δώρος Λοΐζου (που τότε ήταν Οργανωτικός Γραμματέας της ΕΔΕΝ) ανέλαβε να μεταφέρει τον Λυσσαρίδη στα γραφεία του κόμματος στη Λευκωσία.

Στη γέφυρα της οδού Κάνιγγος (σημερινή οδός Δώρου Λοΐζου), ο Δώρος, γύρισε στον Λυσσαρίδη που καθόταν στο πίσω κάθισμα και του είπε: «Παρακολουθούν μας, είναι ένα αυτοκίνητο χωρίς νούμερα, πίσω μας».

Λίγα λεπτά αργότερα, τρεις ένοπλοι «γάζωσαν» το αυτοκίνητο του Λοΐζου και στη συνέχεια διέφυγαν προς άγνωστη κατεύθυνση. Ο Λυσσαρίδης τραυματίστηκε ελαφρά από τα σπασμένα γυαλιά, η σύζυγος του Λοΐζου που καθόταν στη θέση του συνοδηγού υπέστη νευρικό κλονισμό. Ένας περαστικός, ο Χρυσήλιος Μαυρομάτης, τραυματίστηκε σοβαρά και λίγο αργότερα άφησε την τελευταία του πνοή.

Ο Δώρος Λοΐζου έχασε τη ζωή του επιτόπου. Δέχθηκε πολλές σφαίρες στο κεφάλι! Την ώρα της μεγάλης τραγωδίας, που οι Τούρκοι πανηγύριζαν, Κύπριοι αποφάσισαν να δολοφονήσουν με τέτοιο άγριο τρόπο έναν Κύπριο.

Η κηδεία του Λοΐζου την επόμενη ημέρα μετατράπηκε σε διαδήλωση. «Ξέρω ποιοι σκότωσαν τον Δώρο, αλλά τότε δεν μπορούσα να μιλήσω για τους δολοφόνους γιατί φοβόμουνα» είχε αναφέρει η σύζυγός του.

Ο Λυσσαρίδης είχε κάνει λόγο για «γνωστούς – άγνωστους δολοφόνους», ενώ ο πατέρας του Λοΐζου πήγε και συνάντησε τον Μακάριο. «Ξέρετε, Μακαριότατε, ποιοι εσκότωσαν τον γιο μου;». «Ξέρω, ξέρω…», του απάντησε ο Μακάριος. «Ε, αφού ξέρεις, να τους φέρεις μπροστά μου. Να πάρω δικαιοσύνη». «Σιγά σιγά, θα τα δούμε όλα», του είπε ο Μακάριος.

Οι δολοφόνοι του Δώρου Λοΐζου δε βρέθηκαν ποτέ.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.