Η απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία που μετέτρεψε τον Ερντογάν από πρόεδρο σε «Σουλτάνο»

«Παραδοσιακά» όταν κάποια ομάδα ανθρώπων (συνήθως στρατιωτικών) επιχειρούν πραξικοπηματικά να αναλάβουν την εξουσία σε κάποια χώρα, κάνουν κάποια πολύ συγκεκριμένα βήματα.

Σκοτώνουν ή συλλαμβάνουν τον αρχηγό του καθεστώτος το οποίο επιχειρούν να ανατρέψουν, καταλαμβάνουν και θέτουν τον έλεγχό τους τα ΜΜΕ, καταλαμβάνουν στρατηγικούς στόχους (υπουργεία, τηλεεπικοινωνίες κλπ), το συντομότερο εμφανίζεται δημόσια κάποιος από τον ηγετικό πυρήνα για να αναλάβει την ευθύνη και αν αυτό είναι δυνατόν κινητοποιούν όσους περισσότερους πολίτες μπορούν.

Τα περισσότερα από αυτά, για παράδειγμα, είχαν γίνει και στην Ελλάδα την 21η Απριλίου του 1967.

Αντίθετα, τίποτα από τα παραπάνω δεν έγινε στην Τουρκία την 15η Ιουλίου του 2016 ή τέλος πάντων τίποτα από αυτά δεν έγινε στον χρόνο που έπρεπε. Έγιναν εκ των υστέρων και με μη αποτελεσματικό τρόπο. Αυτός, άλλωστε, ήταν και ο βασικός λόγος που πολλοί (πάρα πολλοί) είπαν πως όλο αυτό ήταν μία σκηνοθεσία του ίδιου του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν που ήθελε μέσα από αυτό το πραξικόπημα να ισχυροποιήσει (ακόμα περισσότερο) τη θέση του στην ηγεσία της γειτονικής χώρας.

Τα σενάρια πολλά. Για την ώρα (και για όσο παραμένει ο Ερντογάν στην εξουσία) σενάρια θα παραμείνουν. Το μόνο σίγουρο είναι πως πράγματι ο Ερντογάν βγήκε ισχυρότερος από αυτή την περιπέτεια.

Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, πως πολλοί λένε πως τη νύχτα της 15ης Ιουλίου ήταν πρόεδρος και το πρωί της 16ης Ιουλίου... «Σουλτάνος».

Το χρονικό της απόπειρας πραξικοπήματος

Ήταν λίγο πριν τις 11 τη νύχτα όταν οι πολίτες σε Άγκυρα και Κωνσταντινούπολη είδαν τον στρατό να βγαίνει στους δρόμους και να τοποθετείται σε επίκαιρα σημεία. Ταυτόχρονα τα ΜΜΕ στην Τουρκία άρχισαν να μεταδίδουν εικόνες αλλά να μην είναι και απόλυτα βέβαια για τα όσα μετέδιδαν. Λίγο μετά τα μεσάνυχτα ήταν, πλέον, όλοι απόλυτα σίγουροι: Βρισκόταν σε εξέλιξη απόπειρα πραξικοπήματος κατά του Ερντογάν.

Όσο περνάνε οι ώρες η κατάσταση φαίνεται να γίνεται και πιο δύσκολη για τον Ερντογάν. Ξημερώματα 16ης Ιουλίου στρατιωτικά ελικόπτερα και μαχητικά βομβαρδίζουν το κοινοβούλιο και το προεδρικό μέγαρο στην Άγκυρα. Ανακοίνωση που εκδίδεται από το τουρκικό Γενικό Επιτελείο Στρατού, δεν αφήνει κανένα περιθώριο παρερμηνειών. Ο συντάκτης της ανακοίνωσης υποστηρίζει πως οι ένοπλες δυνάμεις έχουν «καταλάβει τη διαχείριση της χώρας για να επαναφέρουν την συνταγματική τάξη, ανθρώπινα δικαιώματα και ελευθερίες, το κράτους του νόμου και τη γενική ασφάλεια η οποία ζημιώθηκε. Όλες οι διεθνείς συμφωνίες βρίσκονται ακόμα σε ισχύ. Ελπίζουμε πως οι καλές σχέσεις μας με όλες τις χώρες θα συνεχιστούν».

Νωρίτερα ο Ερντογάν είχε καταφέρει να γλιτώσει από επιχείρηση των ειδικών δυνάμεων στη Μαρμαρίδα. Εμφανίζεται μέσω τηλεφώνου σε δημοσιογράφο του CNN Turk και να αναφέρει πως όντως είναι σε εξέλιξη στρατιωτικό πραξικόπημα αλλά ο ίδιος είναι καλά και σύντομα, με τη βοήθεια του λαού τον οποίο καλεί να βγει στους δρόμους, θα ανακτήσει πλήρως τον έλεγχο.

«Καλώ τον λαό μας να βγει στους δρόμους και στις πλατείες σε όλες τις επαρχίες, να πάει ο λαός στα αεροδρόμια. Πρέπει να ενωθούμε ως έθνος και να συντρίψουμε αυτήν τη μειοψηφία και τα τανκς τους!», είχε πει στο μήνυμά του. «Όσοι συμμετέχουν σε αυτές τις παράνομες ενέργειες, θα πληρώσουν το βαρύτερο τίμημα», είχε δηλώσει ο τότε πρωθυπουργός Μπιναλί Γιλντιρίμ και είχε πει πως η στρατιωτική δράση «αναλήφθηκε έξω από την αλυσίδα της διοίκησης» και ήταν «παράνομη απόπειρα» κατάληψης της εξουσίας με «τμήμα του στρατού». Ο αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων βρίσκεται όμηρος των πραξικοπηματιών.

Αυτές οι δυο εκκλήσεις φαίνεται πως έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην εξέλιξη των πραγμάτων. Λίγη ώρα αργότερα γίνεται το αδιανόητο: Εκατοντάδες χιλιάδες κόσμου βγαίνουν στο δρόμο και κατευθύνονται προς τα στρατιωτικά μπλόκα άοπλοι. Και σε αυτή την περίπτωση έγινε ότι γίνεται κάθε φορά που άοπλοι πολίτες βρίσκονται απέναντι σε ένοπλους στρατιώτες.

Εκείνο το βράδυ, τουλάχιστον 265 άνθρωποι, έπεσαν νεκροί. Άλλοι 2.200 ήταν οι τραυματίες. Κάποιοι από αυτούς που επέζησαν θυμούνται τις εφιαλτικές εκείνες στιγμές.

«Είδα στις ειδήσεις ότι έκλεισαν τη Γέφυρα του Βοσπόρου και πήγα εκεί. Άρχισαν να πέφτουν πυροβολισμοί, ένιωθα τις σφαίρες να περνούν δίπλα μου. Καθώς βοηθούσα μια τραυματισμένη γυναίκα, πυροβόλησαν κι εμένα», τόνισε η Σαφιγέ Μπαγιάτ.

Όσο περνούσε η ώρα ήταν ξεκάθαρο πως δυο πράγματα μπορούσαν να συμβούν. Ή η απόπειρα πραξικοπήματος θα πετύχει και το αίμα που θα χυθεί θα είναι υπερβολικά πολύ. Ή ο Ερντογάν θα καταφέρει να γυρίσει το παιχνίδι υπέρ του. Λίγο πριν ξημερώσει η διοίκηση της 1ης Στρατιάς στην Κωνσταντινούπολη δηλώνει ότι ο στρατός δεν υποστηρίζει το πραξικόπημα και πως οι υπαίτιοι αποτελούν μια πολύ μικρή ομάδα η οποία ήταν στα πρόθυρα του να ελεγχθεί. Το ξημέρωμα της 16ης Ιουλίου έγειρε οριστικά και αμετάκλητα τη ζυγαριά προς την πλευρά που καθόταν ο Τούρκος πρόεδρος. Οι δυνάμεις του είχαν αρχίσει να κερδίζουν έδαφος, ενώ αντίθετα αυτές των υποψήφιων πραξικοπηματιών υποχωρούσαν. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, άτακτα. Game over!

Τα κέρδη του Ερντογάν από την απόπειρα πραξικοπήματος

Πριν καν ξημερώσει ο Ρετζεπ Ταγιπ Ερντογάν είχε πάρει τον έλεγχο της κατάστασης στα χέρια του. Αυτό που είχε απομείνει ήταν να συλληφθούν όλοι όσοι συμμετείχαν στην απόπειρα πραξικοπήματος οι οποίοι μέσα σε λίγες ώρες από κυνηγοί είχαν μετατραπεί σε... θηράματα!

Τα κύρια κόμματα της αντιπολίτευσης στην Τουρκία καταδίκασαν την απόπειρα, όπως και ξένοι ηγέτες. Στην Ελλάδα και την κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα, όπως ήταν φυσιολογικό υπήρχε μια αγωνία παραπάνω η οποία έγινε ακόμα πιο έντονη όταν στο αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης προσγειώνονται ένα ελικόπτερο προερχόμενο από την Τουρκία στο οποίο επέβαιναν οκτώ Τούρκοι στρατιωτικοί. Επικαλούνται μηχανική βλάβη, συλλαμβάνονται για παράνομη είσοδο στη χώρα και ζητούν πολιτικό άσυλο. Κάτι που θα γίνει αφορμή για πρόκληση έντασης και καταγγελιών από την πλευρά της Άγκυρας προς την Αθήνα. Επίσης, ενάντια στην απόπειρα τάχθηκαν η ΕΕ, το ΝΑΤΟ και οι ΗΠΑ που κάλεσαν τους επίδοξους πραξικοπηματίες να σεβαστούν τους θεσμούς  και τη νομιμότητα.

Την ίδια ώρα, πίσω στην Τουρκία, ο Ερντογάν μίλησε για προδοσία, η οποία θα πληρωθεί πολύ ακριβά. Και δεν έχασε καθόλου χρόνο. Μόλις ανέκτησε τον πλήρες έλεγχο ξεκίνησε η επιχείρηση «κάθαρση». Μέχρι τις 19 Ιουλίου, συνελήφθησαν ή αποτάχθηκαν 20.000 στρατιωτικοί, αστυνομικοί, και δικαστικοί υπάλληλοι. Από τις εκκαθαρίσεις δε γλίτωσαν ούτε οι εκπαιδευτικοί, καθώς απολύθηκαν 15.000 υπάλληλοι  του υπουργείου Παιδείας. Μεταξύ αυτών 1.577 πρυτάνεις πανεπιστημίων. Το αδιανόητο αυτό κρατικό πογκρόμ έφτασε μέχρι το... ποδόσφαιρο αφού καθαιρέθηκαν ακόμα και διαιτητές! Επιπλέον, «έβαλε (σσ: ο Ερντογάν) λουκέτο σε τουλάχιστον 149 εφημερίδες, τηλεοπτικούς σταθμούς και οργανισμούς μέσων ενημέρωσης. Έχασαν τη δουλειά τους περίπου 10.000 δημοσιογράφοι, 300 δημοσιογράφοι βρίσκονται στη φυλακή και 150 δημοσιογράφοι εξαναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την Τουρκία», δηλώνει ο δημοσιογράφος Εκρέμ Ντουμανλί.

Βασικά, για να μην τα πολυλογούμε, αν εκείνη την περίοδο ήσουν οπαδός του Φετουλάχ Γκιουλέν δεν είχες την παραμικρή ελπίδα. Ο αυτοεξόριστος στις ΗΠΑ, διανοούμενος Ισλαμιστής, στοχοποιήθηκε από την πρώτη στιγμή από τον Ερντογάν ως ο ενορχηστρωτής του πραξικοπήματος.

Ακόμα και σήμερα, πάντως, πολλοί (ολοένα και περισσότεροι, όσο περνάει ο καιρός) θεωρούν πως ποτέ δεν έγινε απόπειρα πραξικοπήματος. Ισχυρίζονται πως όλα αυτά ήταν μια εξαιρετικά πετυχημένη σκηνοθεσία από την πλευρά του «Σουλτάνου» ο οποίος είχε ως μοναδικό σκοπό να ελέγξει το στράτευμα και να προχωρήσει σε εκκαθαρίσεις όσων δεν του ήταν αρεστοί με τις δίκες «Εργκένεκον» και «Βαριοπούλα». Δίκες που έλαβαν χώρα το 2013 και με τις οποίες ο Ερντογάν κατάφερε και πήρε τον πλήρη έλεγχο του στρατού που, κακά τα ψέματα, αποτελούσε πάντα το «βαθύ κράτος» στην Τουρκία. Μοιάζει (και μάλλον είναι) δύσκολο, λοιπόν, μέσα σε μόλις τρία χρόνια ο Ερντογάν να έχασε τη στήριξη του στρατού ο οποίος στράφηκε εναντίον. Διεθνείς αναλυτές υπογράμμιζαν με νόημα πως για ένα περίεργο λόγο οι πραξικοπηματίες δεν ακολούθησαν κανένα από τα, σε τέτοιες περιπτώσεις, «συνήθη βήματα».

Το πιθανότερο σενάριο, πάντως, είναι πως πράγματι στο εσωτερικό του στρατού κάποια στιγμή δημιουργήθηκε μια τέτοια τάση. Πιθανότατα μια μικρή ομάδα στρατιωτικών ήθελαν (αλλά δεν μπορούσαν) να ρίξουν τον Ερντογάν. Αυτό κάποια στιγμή έγινε γνωστό και «κάποιοι» επέτρεψαν (αν δεν «έσπρωξαν» κιόλας) να συμβεί μέχρι το σημείο που μπορούσαν να ελέγξουν και στη συνέχεια το κατέστειλαν, κάνοντας, παράλληλα, επίδειξη δύναμης. Όλα αυτά, όμως είναι σενάρια. Πιθανότατα δε θα μάθουμε ποτέ τι πραγματικά έγινε. Πέρα του ότι από πρόεδρος, μέσα σε μια νύχτα, ο Ερντογάν έγινε «Σουλτάνος».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.