Η δίκη και η εκτέλεση των Ρόζενμπεργκ: Ψυχρός Πόλεμος, πυρηνικά μυστικά και κατασκοπεία

Η ιστορία της κατασκοπείας είναι γεμάτη μυστήριο, υπόγειες διαδρομές και σκιές που απλώνονται πίσω από τις μεγάλες γεωπολιτικές συγκρούσεις. Το βλέπουμε και αυτές τις μέρες, άλλωστε, με τα όσα γίνονται με την ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή. Το βλέπουμε και με τις συλλήψεις υπόπτων για κατασκοπεία ακόμα και στη χώρα μας.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ωστόσο, με τον Ψυχρό Πόλεμο να μαίνεται τα πράγματα ήταν ακόμα πιο άγρια και ανεξέλεγκτα. Εκείνη την εποχή, μία υπόθεση στις ΗΠΑ έμελλε να γίνει σύμβολο της έντασης, της πολιτικής υστερίας αλλά και των δραματικών συνεπειών που μπορούσε να έχει η καχυποψία για κατασκοπεία.

Η υπόθεση των Έθελ και Τζούλιους Ρόζενμπεργκ που κατηγορήθηκαν, δικάστηκαν, καταδικάστηκαν και τελικά εκτελέστηκαν για κατασκοπεία υπέρ της ΕΣΣΔ, αποτύπωσε την ατμόσφαιρα φόβου που επικρατούσε στην αμερικανική κοινωνία.

Το γεγονός ότι η Σοβιετική Ένωση είχε αποκτήσει τη δική της πυρηνική βόμβα είχε προκαλέσει σοκ στην Ουάσινγκτον καθώς πολλοί πίστευαν πως αυτό ήταν αποτέλεσμα της δουλειάς που είχαν κάνει τα δίκτυα κατασκοπείας μέσα στις ΗΠΑ.

Μέσα στην υστερία που προκαλούσε ο Μακαρθισμός η υπόθεση πήρε διαστάσεις εθνικού δράματος. Για κάποιους οι Ρόζενμπεργκ ήταν προδότες που παρέδωσαν κρίσιμα μυστικά στον αντίπαλο και για άλλους τα θύματα μιας δίκης που σημαδεύτηκε από την έντονη αντικομμουνιστική ρητορική της εποχής.

Και μία ιστορική σύμπτωση: Η δίκη των Ρόζενμπεργκ συνέπεσε χρονικά με μια άλλη εμβληματική υπόθεση πολιτικής δίωξης, εκείνης του Νίκου Μπελογιάννη στην Ελλάδα. Το ηγετικό στέλεχος του ΚΚΕ που εκτελέστηκε για κατασκοπεία υπέρ της ΕΣΣΔ έγινε και εκείνος σύμβολο.

Οι δύο υποθέσεις αν και διαφορετικές ως προς το πλαίσιο και τις «αποδείξεις» συνδέθηκαν ως παραδείγματα της σκληρότητας του Ψυχρού Πολέμου και κυρίως των δραματικών συνεπειών που μπορούσε να έχει η κατηγορία για κατασκοπεία.

Πώς οδηγήθηκαν οι Ρόζενμπεργκ στο εδώλιο

Η υπόθεση των Ροζενμπέργκ άρχισε να ξετυλίγεται το 1950, όταν οι αμερικανικές αρχές προχώρησαν στις συλλήψεις ατόμων που θεωρούνταν μέρος ενός σοβιετικού δικτύου κατασκοπείας. Η αφετηρία ήταν η σύλληψη του φυσικού ονόματι Κλάους Φουκς ο οποίος ομολόγησε ότι είχε μεταβιβάσει πυρηνικά μυστικά στην ΕΣΣΔ.

Η έρευνα των αμερικανικών αρχών, οδήγησε στον Χάρι Γκολντ, έναν χημικό που φέρεται να λειτουργούσε ως σύνδεσμος μεταξύ επιστημόνων και σοβιετικών πρακτόρων. Από εκεί η έρευνα έφτασε στον Ντέιβιντ Γκρίνγκλας, έναν μηχανικό που είχε εργαστεί στο απόρρητο «σχέδιο Μανχάταν» μέσα από το οποίο αναπτύχθηκε η πρώτη αμερικανική πυρηνική βόμβα.

Ο Γκρίνγκλας ήταν αδερφός της Έθελ Ρόζενμπεργκ και όταν συνελήφθη προκειμένου να γλιτώσει το δικό του κεφάλι «έδωσε» την αδερφή του και τον κομμουνιστή γαμπρό του, τον Τζούλιους Ρόζενμπεργκ. Είχε πει πως αυτός έδινε τις πληροφορίες από το «σχέδιο Μανχάταν» στον Τζούλιους και εκείνος τα έδινε στους Σοβιετικούς. Σύμφωνα με τα όσα είχε καταθέσει η αδερφή του είχε υποστηρικτικό ρόλο σε όλο αυτό.

Κάπως έτσι οι Έθελ και Τζούλιους Ρόζενμπεργκ συνελήφθησαν για συνωμοσία και κατασκοπεία υπέρ της ΕΣΣΔ. Οι αμερικανικές αρχές απέδωσαν στον Τζούλιους αρχηγικό ρόλο σε ένα τεράστιο δίκτυο κατασκοπείας που μετέφερε στους Σοβιετικούς στρατιωτικά και τεχνολογικά μυστικά τόσο στη διάρκεια του Β' Παγκοσμίου Πολέμου όσο και μετά από αυτόν.

Το γεγονός, ωστόσο, ότι όλα τα σε βάρος του στοιχεία προέρχονταν από τον Γκρίνγκλας ο οποίος είχε συνεργαστεί με τις διωκτικές αρχές των ΗΠΑ (κυρίως το FBI), προκάλεσε από την αρχή έντονες αμφιβολίες σε μεγάλο μέρος της κοινής γνώμης.

Παρά τις αμφιβολίες, ωστόσο, το ζευγάρι οδηγήθηκε σε μία δίκη το αποτέλεσμα της οποίας, για πολλούς, ήταν προδιαγεγραμμένο.

Η δίκη και η εκτέλεση που συγκλόνισε τον κόσμο

Η δίκη των Ρόζενμπεργκ ξεκίνησε μία ημέρα σαν σήμερα, στις 6 Μαρτίου 1951, στη Νέα Υόρκη και εξελίχθηκε σε ένα γεγονός που έλαβε τεράστια δημοσιότητα και δίχασε την αμερικανική κοινωνία.

Το κατηγορητήριο υποστήριζε ότι οι πληροφορίες που μεταβιβάστηκαν στην ΕΣΣΔ από τους Ρόζενμπεργκ συνέβαλαν καθοριστικά στο αποκτήσουν οι σοβιετικοί τη δική τους πυρηνική βόμβα.

Ο δικαστής Ίρβινγκ Κάουφμαν ακολούθησε μία εξαιρετικά σκληρή γραμμή και τόνιζε σε όλη την διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας πως το έγκλημα τους «ήταν χειρότερο από φόνο», επειδή η κατοχή της ατομικής βόμβας από τους Σοβιετικούς ενθάρρυνε και επιτάχυνε τον πόλεμο της Κορέας και άλλαξε την πυρηνική ισορροπία τρόμου ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις.

Με τις ευλογίες του τότε προέδρου των ΗΠΑ Ντουάιτ Αϊζενχάουερ, ο οποίος είχε αναλάβει καθήκοντα έξι μήνες νωρίτερα, καταδίκασε το ζευγάρι σε θάνατο.

Η απόφαση προκάλεσε διεθνές κύμα αντιδράσεων. Διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν σε πολλές χώρες, ενώ προσωπικότητες από το χώρο τον γραμμάτων και της επιστήμης ζήτησαν την επιείκεια των δικαστών. Αργότερα οι εκκλήσεις για απονομή χάριτος από τον Παπά Πίο ΙΒ΄ τον Γάλλο πρόεδρο Οριόλ, τους νομπελίστες ατομικούς επιστήμονες Χάρολντ Ορει και ΄Αλμπερτ Αϊνστάιν έπεσαν στο κενό.

Ειδικά σε ότι αφορά την Έθελ Ρόζενμπεργκ οι διαμαρτυρίες ήταν πιο έντονες αφού για εκείνη το κατηγορητήριο ήταν τουλάχιστον ασαφές και η εμπλοκή της στην υπόθεση δεν προέκυπτε από αδιάσειστα στοιχεία.

Παρά τις εκκλήσεις για χάρη και τις νομικές προσφυγές, η απόφαση δεν ανατράπηκε. Στις 19 Ιουνίου 1953, στο σωφρονιστικό κατάστημα Σινγκ Σινγκ στη Νέα Υόρκη οι Έθελ και Τζούλιους Ρόζενμπεργκ εκτελέστηκαν στην ηλεκτρική καρέκλα.

Ήταν η πρώτη φορά στην ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών που πολίτες εκτελούνται για κατασκοπεία σε καιρό ειρήνης.

Η υπόθεση άφησε βαθύ αποτύπωμα στην αμερικανική κοινωνία και εξακολουθεί να προκαλεί συζητήσεις μέχρι και σήμερα. Με το πέρασμα των δεκαετιών, νέα αρχεία και έρευνες έδειξαν ότι ο Τζούλιους Ρόζενμπεργκ πράγματι συμμετείχε σε σοβιετικό δίκτυο κατασκοπείας.

Η έκταση της δράσης του, ωστόσο, φαίνεται πως ήταν εξαιρετικά μικρή ενώ η Έθελ φαίνεται πως ακόμα και αν γνώριζε ο ρόλος ήταν απόλυτα περιφερειακός.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.