Η φονική φωτιά στο Μάτι – Η τραγωδία, το οικόπεδο της φρίκης και η απαίτηση για δικαίωση

Την περασμένη άνοιξη, στις 29 Απριλίου, εκδόθηκε η πρωτόδικη απόφαση για τη φονική φωτιά στο Μάτι που στοίχισε τη ζωή σε 104 ανθρώπους και προκάλεσε συλλογικό τραύμα στον λαό της Ελλάδας. Σύμφωνα με εκείνη την απόφαση κρίθηκαν ένοχοι μόλις έξι από τους κατηγορούμενους. Οι έξι ένοχοι ήταν ο αρχηγός και ο υπαρχηγός επιχειρήσεων του Πυροσβεστικού Σώματος, ο διοικητής του Ενιαίου Συντονιστικού Κέντρου Επιχειρήσεων, ο διοικητής της Διοίκησης Πυροσβεστικής Υπηρεσίας Αθηνών, ο διοικητής Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Ανατολικής Αττικής και ο κάτοικος από το χωράφι του οποίου, στο Νταού Πεντέλης, ξεκίνησε η φονική φωτιά.

Αθωώθηκαν 15 κατηγορούμενοι, ανάμεσα στους οποίους ο τότε Γενικός Γραμματέας Πολιτικής Προστασίας Ιωάννης Καπάκης, η τότε περιφερειάρχης Αττικής Ρένα Δούρου και οι τότε δήμαρχοι Μαραθώνα Ηλίας Ψινάκης και Πεντέλης Δημήτριος-Στέργιος Καψάλης.

Η απόφαση αυτή προκάλεσε τεράστιες αντιδράσεις. Η οργή ήταν μεγάλη. Οι νεκροί αυτής της δίχως προηγούμενο τραγωδίας έμειναν δίχως δικαίωση. «Καταραμένοι να καείτε στην κόλαση όπως τα παιδιά μας» ακούστηκε μέσα στη δικαστική αίθουσα.

Λίγες ημέρες αργότερα, η Εισαγγελία Εφετών της Αθήνας, μετά από παραγγελία της Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου Γεωργίας Αδειλίνη, άσκησε εφ΄ όλης της ύλης  έφεση η οποία αφορά τις αθωώσεις, τις ποινές, τα ελαφρυντικά και τη μετατροπή της ποινής σε χρηματική, όχι όμως τον ηλικιωμένο που κατηγορείται ότι προκάλεσε τη φονική πυρκαγιά και καταδικάστηκε ποινή 3 χρόνων γιατί δεν προβλέπεται νομικά. 

Σήμερα, 23 Ιουλίου 2024, την ημέρα που συμπληρώνονται έξι χρόνια από την τραγωδία στο Μάτι η δίκη συνεχίζεται. Όλοι δικάζονται σε δεύτερο βαθμό από μηδενική βάση. Η δίκη αυτή τη φορά δεν μπορεί να «τραβήξει» όσο η προηγούμενη. Στις 23 Ιουλίου το 2026, συμπληρώνονται οκτώ χρόνια και τα αδικήματα παραγράφονται εάν δεν υπάρχει αμετάκλητη απόφαση και από τον Άρειο Πάγο.

Η δίκη ξεκίνησε πριν από μερικές ημέρες, στις 8 Ιουλίου. Η δίκη ξαναγίνεται. Οι μνήμες ζωντανεύουν ξανά και ξανά και ξανά. Όχι ότι έφυγαν ποτέ από το μυαλό όλων, αλλά ειδικά των επιζώντων ή των συγγενών των θυμάτων.

Αυτό που άλλαξε ήταν η καχυποψία όλων απέναντι στη Δικαιοσύνη. Ακόμα και αυτοί που ήθελαν να πιστεύουν πως οι νεκροί θα βρουν δικαίωση, απογοητεύτηκαν. Αυτό που δεν άλλαξε είναι το καθολικό αίτημα για απόδοση δικαιοσύνης.

Το χρονικό της τραγωδίας

Το ημερολόγιο έδειχνε 23 Ιουλίου 2018. Η ημέρα εκείνη ξεκίνησε με τον φόβο μιας μεγάλης πυρκαγιάς. Οι μετεωρολόγοι έκαναν προβλέψεις για ανέμους που η ένταση τους θα έφτανε, στην Αττική, ακόμα και τα 10 μποφόρ! Θα έμοιαζαν με θύελλα μόνο που σε συνδυασμό με τις υψηλότατες θερμοκρασίες εκείνων των ημερών, δημιουργούσαν έναν εμπρηστικό κοκτέιλ. Ισχυρές δυνάμεις της πυροσβεστικής βρισκόντουσαν στην περιοχή της Κινέτας όπου βρισκόταν σε εξέλιξη μεγάλη πυρκαγιά στα Γεράνεια όρη. Όλοι προσεύχονταν αλλά τελικά οι προσευχές δεν εισακούστηκαν.

Στις 16:41 το απόγευμα, η κάμερα ασφαλείας ενός σπιτιού στο Νταού Πεντέλης, «πιάνει» τις πρώτες στιγμές του εφιάλτη. Αρχικά λίγος καπνός. Στη συνέχεια κάποιες φλόγες. Η φωτιά ξεκίνησε από ένα ξέφωτο ανάμεσα σε σπίτια της περιοχής. Για την ακρίβεια ανάμεσα σε μια διώροφη κατοικία και σε μια πρόχειρη κατασκευή που μοιάζει με κοτέτσι. Ένας 65χρονος κάτοικος της περιοχής προσπάθησε να κάψει κάποια ξύλα. Εκείνη την ημέρα. Εκείνο το απόγευμα. Με τον άνεμο να φυσά σαν δαιμονισμένος και να τρέχει με 70 χιλιόμετρα την ώρα (8 Μποφόρ). Στην περιοχή πνέουν ισχυροί δυτικοί άνεμοι που «σπρώχνουν» τη φωτιά ανατολικά. Γρήγορα οι φλόγες θεριεύουν και παίρνουν κατεύθυνση προς Νέο Βουτζά.

Στις 16:49 ειδοποιείται η πυροσβεστική. Οκτώ λεπτά μετά την έναρξη της φωτιάς. Οκτώ λεπτά που είναι αρκετά, ώστε, ο πύρινος εφιάλτης να έχει φύγει ήδη από το Νταού. Τα πυροσβεστικά της περιοχής που υπό κανονικές συνθήκες θα έπρεπε να είναι εκεί και να επιχειρήσουν από τα πρώτα λεπτά, έχουν κληθεί να ενισχύσουν τις προσπάθειες πυρόσβεσης στην Κινέτα.

Οι πρώτες υδροφόρες που έφτασαν στο σημείο είναι εθελοντικές και πήγαν εκεί στις 17:15, δηλαδή 34 λεπτά μετά την εκδήλωση της πυρκαγιάς. Ήταν αργά. Πολύ αργά. Οι πυροσβέστες ενημερώνουν το αρχηγείο πως η φωτιά είναι ήδη ανεξέλεγκτη και πηγαίνει με μεγάλη ταχύτητα προς τον Νέο Βουτζά.

Σημαίνει γενικός συναγερμός. Αρχίζουν οι εκκενώσεις. Σηκώνονται εναέρια μέσα και σπεύδουν υδροφόρες και πυροσβεστικά οχήματα. Η φωτιά, όμως, πλέον, «τρέχει» με πάνω από 100 χιλιόμετρα την ώρα. Τίποτα και κανείς δεν μπορεί όχι απλά να την αντιμετωπίσει αλλά να τη φτάσει! Είναι ενδεικτικό πως περίπου στις 18:15 (δηλαδή, περίπου μιάμιση ώρα μετά την έναρξη) η πύρινη λαίλαπα έχει διανύσει μια τεράστια απόσταση και με ταχύτητα που φτάνει τα 124 χιλιόμετρα την ώρα πηγαίνουν προς το Μάτι.

Όλοι ελπίζουν πως θα τη σταματήσουν στη λεωφόρο Μαραθώνος η οποία θα λειτουργήσει σαν μεγάλη αντιπυρική ζώνη. Μια «Γραμμή Μαζινό» πριν τον όλεθρο. Η πύρινη λαίλαπα, ωστόσο, σμπαραλιάζει το όποιο σχέδιο υπήρχε και περνάει με μανία τη λεωφόρο. Στις 18:40 έχει φτάσει ήδη στη θάλασσα και καίει τα πάντα στο πέρασμα της.

Ακολουθούν σκηνές απόκοσμες. Σκηνές φρίκης. Σκηνές ανείπωτου πόνου, φόβου, θρήνου. Τίποτα και κανείς δεν μπορεί να περιγράψει τα όσα δραματικά, τραγικά, έγιναν εκείνες τις ώρες μέσα στο Μάτι. Σε εκείνη την (όπως αποδείχθηκε) ανθρωποπαγίδα.

Η μεγαλύτερη τραγωδία μέσα σε μια μεγάλη τραγωδία

Το μεγαλύτερο δράμα γράφτηκε μέσα σε ένα οικόπεδο στην οδό Δημοκρατίας, εκεί που βρέθηκαν 26 απανθρακωμένοι άνθρωποι. Αποκαλύφθηκε με το πρώτο φως της επόμενης ημέρας. Οι πυροσβέστες μπροστά σε αυτό το θέαμα λυγίζουν.

Ακόμα και οι (σε πολλές περιπτώσεις) αδηφάγες κάμερες των τηλεοπτικών σταθμών, δεν τολμούν να πλησιάσουν στο «οικόπεδο της φρίκης». Μάνες βρέθηκαν απανθρακωμένες με τα παιδιά τους στην αγκαλιά. Είχαν να αποφασίσουν αν θα πέσουν στον γκρεμό που ήταν μπροστά τους ή θα καούν όλοι μαζί. Αγκαλιασμένοι.

Οι άνθρωποι μπήκαν μέσα σε αυτό το οικόπεδο προκειμένου να γλιτώσουν. Κανείς δεν μπορεί να ξέρει αν ήξεραν πως πράγματι ήξεραν πως εκεί, στο τέλος του οικοπέδου, υπήρχαν κάποια σκαλάκια που οδηγούσαν στην παραλία.

Ίσως να μπήκαν στο οικόπεδο επειδή κάποιος από αυτούς ήξερε για τα σκαλάκια αυτά αλλά μέσα στον κακό χαμό και με τη φωτιά να τους κυνηγάει δεν μπόρεσαν να τα βρουν. Ίσως να μην ήξεραν και απλά να θεώρησαν πως μπορεί και να γλιτώσουν.

Αυτόπτες μάρτυρες κατέθεσαν πως άκουσαν αυτούς τους ανθρώπους να μπαίνουν στο οικόπεδο και να φωνάζουν για βοήθεια. Κάποιοι είπαν πως τους είδαν να τρέχουν ανάμεσα σε πυκνούς καπνούς και τα δέντρα που υπήρχαν στο συγκεκριμένο οικόπεδο.

Μετά από λίγη ώρα δεν ακουγόταν κανένας. Η σιωπή είχε απλωθεί.

Εκεί βρέθηκαν νεκροί ο παππούς Φίλιππος, η γιαγιά Σοφία και τα δίδυμα κοριτσάκια η ιστορία των οποίων έκανε μια ολόκληρη χώρα να λυγίσει. Ήταν οι 9χρονες Σοφία και Βασιλική. Ο πατέρας τους έκανε συνέχεια εκκλήσεις μέσω των ΜΜΕ (ακόμα και ξένων) προκειμένου να βοηθήσει, όποιος μπορούσε, να βρει τις κόρες του.

Λίγες ώρες πριν γραφτεί ο επίλογος και μάθει για την τραγική κατάληξη των κοριτσιών του είχε δει ένα ερασιτεχνικό βίντεο και ήταν πεπεισμένος πως ανάμεσα στον κόσμο που είχε δει να μπαίνει σε βάρκες ήταν και τα κοριτσάκια του.

Μια αρχαία τραγωδία δίχως τέλος. «Τις πρώτες πρωινές ώρες εντοπίσαμε τον πρώτο άνθρωπο. Είδαμε καμμένα αυτοκίνητα με τα κλειδιά πάνω, με ανοιχτές τις πόρτες και αμέσως καταλάβαμε ότι θα υπάρχουν πολλοί νεκροί. Τα ξημερώματα είχαμε την εικόνα για το μέγεθος της τραγωδίας. Ανάμεσα σε δύο σπίτια, σε ένα χωράφι 300 τετραγωνικών μέτρων, 25 άνθρωποι βρήκαν τραγικό θάνατο. Ανάμεσά τους δυστυχώς και μικρά παιδιά. Οικογένειες που αναζήτησαν τη λύτρωση, προσπάθησαν να διαφύγουν και δυστυχώς βρήκαν τον θάνατο», είχε δηλώσει το πρωί εκείνης της μαύρης ημέρας ο επικεφαλής διασώστης του Ερυθρού Σταυρού, Βασίλης Ανδριόπουλου, ο άνθρωπος που πρώτος απ' όλους είδε τα απανθρακωμένα πτώματα αγκαλιασμένα.

Η δεύτερη πιο φονική πυρκαγιά του 21ου αιώνα παγκοσμίως

Οι ευθύνες πολλές. Από τον 65χρονο που έβαλε τη φωτιά με 8 Μποφόρ αέρα. Από εκείνους που στο Μάτι έφτιαχναν ιδιωτικές παραλίες, κλείνοντας δρόμους και προσβάσεις. Από το Κόκκινο Λιμανάκι ως τον Άγιο Ανδρέα και ειδικά στο Μάτι βλέπει κανείς μάντρες ιδιόκτητων σπιτιών και ξενοδοχείων. Όχι τη θάλασσα.  Από αυτούς που έχτισαν αυθαίρετα. Μα πάνω απ' όλα για το κράτος το οποίο αποδείχθηκε για ακόμα μια φορά ανίκανο, αναποτελεσματικό, ανήμπορο, απροετοίμαστο, εγκληματικά αδιάφορο απέναντι στους πολίτες του. Οι ευθύνες πολλές, αντικειμενικές, οφθαλμοφανέστατες και πρέπει (επιτέλους) να αποδοθούν από τη Δικαιοσύνη.

Η φωτιά στο Μάτι είναι η δεύτερη πιο φονική πυρκαγιά που έχει καταγραφεί στον κόσμο τον 21ο αιώνα, μετά τις φωτιές στην Αυστραλία τον Φεβρουάριο του 2009 που άφησαν πίσω τους 180 νεκρούς.

Οι επιστήμονες τη μελέτησαν και κατέληξαν σε συμπεράσματα που μπορεί να βοηθήσουν ώστε, μελλοντικά να αποφευχθούν ανάλογες τραγωδίες. Η φωτιά εκδηλώθηκε κάτω από ακραίες πυρο - μετεωρολογικές συνθήκες και παρουσίασε ακραία συμπεριφορά πυρός, καθιστώντας αναποτελεσματική την προσπάθεια που κατεβλήθη για τον περιορισμό και τον έλεγχο της.

Τον Ιούλιο του 2021 η επιχειρησιακή μονάδα ΜΕΤΕΟ (meteo.gr) του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών (ΕΑΑ) δημοσιοποίησε κάποια δεδομένα για τη φονική πυρκαγιά, βασισμένα σε επιστημονική γνώση αιχμής, με αποκλειστικό στόχο την ανάδειξη του σημαντικού ρόλου που μπορεί και οφείλει να παίξει η επιστήμη στην καλύτερη διαχείριση των ακραίων πυρκαγιών του παρόντος και του μέλλοντος.

Στο βίντεο που δόθηκε στη δημοσιότητα (και μπορείτε να δείτε παρακάτω) παρουσιάζεται η εξάπλωση της φονικής πυρκαγιάς, όπως αυτή προσομοιώθηκε από το προγνωστικό σύστημα ταχείας απόκρισης IRIS 2.0. Το IRIS 2.0 αποτελεί τη νέα, σημαντικά αναβαθμισμένη έκδοση του IRIS, ενός συστήματος για την πρόγνωση της εξάπλωσης δασικών πυρκαγιών που ανέπτυξε και υλοποιεί επιχειρησιακά το ΕΑΑ/ΜΕΤΕΟ από το 2019.

Η προσομοίωση που πραγματοποιήθηκε με το IRIS 2.0 υπέδειξε ακραία συμπεριφορά πυρός, με την πυρκαγιά να κατατάσσεται ως κατηγορίας 7, χαρακτηριζόμενη από συνθήκες πυροθύελλας.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.