Η Χούντα, ο Αττίλας, η ΕΟΚΑ Β’ και η ανεξιχνίαστη δολοφονία του πρέσβη των ΗΠΑ Ρότζερ Ντέιβις

Η εισβολή του Αττίλα (1 και 2) στην Κύπρο έχει δύο όψεις. Η μία είναι αυτή που ξέρουμε όλοι μέχρι και σήμερα. Το ότι δηλαδή η Κύπρος με την ανοχή του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης παραμένει το μοναδικό υπό κατοχή έδαφος χώρας που ανήκει στην ΕΕ.

Και αυτό είναι ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός που κάθε τόσο πρέπει να το υπενθυμίζουμε κυρίως για να δίνουμε μία απάντηση σε αυτούς που όψιμα κραυγάζουν πως «για την Κύπρο δεν λέτε τίποτα».

Η δεύτερη όψη είναι αυτή που δεν φαίνεται. Αυτή που παραμένει στο σκοτάδι ακόμα και μετά από πέντε δεκαετίες.

Τα όσα έγιναν εκείνη τη σκοτεινή περίοδο δεν έχουν ακόμα αποκαλυφθεί πλήρως με αποτέλεσμα (στην καλύτερη) να δημιουργούνται διάφορες θεωρίες συνωμοσίας ή/και (στην χειρότερη) να βρίσκουν την ευκαιρία διάφοροι «κύκλοι» να δηλητηριάζουν την κοινή γνώμη με την προπαγάνδα τους.

Μία τέτοια περίπτωση είναι η ανεξιχνίαστη – ακόμα και σήμερα – δολοφονία του πρέσβη των ΗΠΑ στην Κύπρο, Ρότζερ Ντέιβις, που έγινε μία ημέρα σαν σήμερα, στις 19 Αυγούστου 1974.

Η συγκεκριμένη δολοφονία έχει ένα πολύ ιδιαίτερο χαρακτηριστικό. Παραμένει η μοναδική δολοφονία πρέσβη των ΗΠΑ μέσα σε χώρο πρεσβείας, σε ότι αφορά την ευρωπαϊκή ήπειρο.

Και αυτό το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι που περιπλέκει περισσότερο τα πράγματα δεδομένου πως όπως θα φανταζόταν κανείς η αμερικανική διοίκηση θα έκανε τα πάντα για να βρεθούν οι ένοχοι. Αλλά μόνο αυτό δεν έγινε.

Το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, η Χούντα και ο Αττίλας

Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Τον Νοέμβριο του 1967 με αφορμή τα αιματηρά επεισόδια στο χωριό Κοφίνου, νοτιοδυτικά της Λάρνακας, με πρωταγωνιστή τον ακροδεξιό στρατηγό Γρίβα και μέλη της ΕΟΚΑ Β’, η Χούντα της Αθήνας λαμβάνει μία προδοτική απόφαση και συμφωνεί με την Τουρκία (και τη μεσολάβηση των ΗΠΑ, βεβαίως) να αποσύρει την Ελληνική Μεραρχία από την Κύπρο.

Η Χούντα ποτέ δεν είχε δει με καλό «μάτι» τον… «κόκκινο» Μακάριο. Ειδικά από τη στιγμή (Ιούνιος του 1971) που εκείνος πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στη Μόσχα. Ο «αόρατος δικτάτωρ» Δημήτρης Ιωαννίδης, εκτιμούσε πως ο Μακάριος εκτός από φιλοκομμουνιστής ήταν και προδότης αφού είχε απεμπολήσει το όνειρο της Κύπρου με την Ελλάδα.

Κάπως έτσι εκτός από το σχεδιασμό που έκανε για να ανατρέψει τον... φίλο του Γεώργιο Παπαδόπουλο και να αναλάβει εκείνος την ηγεσία του δικτατορικού καθεστώτος, οργάνωνε και ένα άλλο πραξικόπημα, αυτή τη φορά με στόχο τον Μακάριο.

Στις 24 Ιανουαρίου του 1974, ο Γρίβας πέθανε και έτσι ολόκληρο το δίκτυο της ΕΟΚΑ Β’ πέρασε στα χέρια του Ιωαννίδη που είχε ένα επιπλέον «όπλο» κατά του Μακαρίου.

Η απόφαση για ανατροπή του Μακάριου, πάρθηκε από τον Ιωαννίδη και μία ομάδα «σκληρών» αξιωματικών» (τον «πρόεδρο της Δημοκρατίας» Φαίδωνα Γκιζίκη και τους Ανδρουτσόπουλο και Μπονάνο). Η εκτέλεση της επιχείρησης, ανατέθηκε στον Ταξίαρχο Μιχαήλ Γεωργίτση, με βοηθό τον Διοικητή των Καταδρομών της Εθνοφρουράς, Συνταγματάρχη Κωνσταντίνο Κομπόκη.

Το πρωί της 15ης Ιουλίου η Χούντα του Ιωαννίδη επιχείρησε και κατάφερε να ανατρέψει την κυβέρνηση του Μακαρίου. Στη θέση του εκλεγμένου προέδρου της Κύπρου, τοποθετήθηκε ο Νικόλαος Σαμψών, δημοσιογράφος, παλαίμαχος αγωνιστής της ΕΟΚΑ και γενικά μία εξαιρετικά αμφιλεγόμενη προσωπικότητα.

Αυτή είναι η αρχή μίας εθνικής τραγωδίας που ολοκληρώθηκε σε δύο φάσεις. Η πρώτη το χάραμα της 20ης Ιουλίου 1974 και η δεύτερη, μερικές ημέρες αργότερα, στις 14 Αυγούστου όταν οι Τούρκοι με τον «Αττίλα 1» και τον «Αττίλα 2», αντίστοιχα, κατέλαβαν περίπου το 36% της Κύπρου.

Οι οργισμένες διαδηλώσεις και ο Ρότζερ Ντέιβις

Η Χούντα της Αθήνας πιάστηκε στον ύπνο και αποφάσισε (;) να αφήσει την εξουσία στους πολιτικούς προκειμένου να είναι εκείνοι που θα βγάλουν το φίδι από την τρύπα. Βέβαια, εκείνες τις πρώτες ημέρες, το δικτατορικό καθεστώς μπορεί να είχε πέσει αλλά οι μηχανισμοί του σε Ελλάδα και Κύπρο ήταν ακόμα κάτι παραπάνω από ενεργοί.

Ο πρώτος υπουργός Εθνικής Άμυνας της μεταπολίτευσης, Ευάγγελος Αβέρωφ, που είχε εξαιρετική εικόνα για το εσωτερικό των ενόπλων δυνάμεων, είχε προειδοποιήσει πως οι μηχανισμοί αυτοί δεν θα δίσταζαν να προκαλέσουν ακόμα και αιματηρά επεισόδια προκειμένου να προκαλέσουν ακόμα μεγαλύτερη κρίση και να αμφισβητήσουν τη μετάβαση προς την αστική Δημοκρατία.

Αυτό το γνώριζε τόσο ο Κωνσταντίνος Καραμανλής στην Ελλάδα όσο και ο Γλαύκος Κληρίδης στην Κύπρο που στο μεταξύ είχε αναλάβει προσωρινός πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Εκείνες τις τελευταίες ημέρες της Χούντας και τις πρώτες ημέρες της μεταπολίτευσης υπήρχε σε εξέλιξη ένας ανελέητος και αθέατος πόλεμος εξουσίας ανάμεσα στις πολιτικές δυνάμεις και τα απομεινάρια της Χούντας που πάλευαν για την ανατροπή στην… ανατροπή.

Παράλληλα, αξίζει να σημειωθεί πως μετά την ολοκλήρωση του Αττίλα 2, τόσο στην Αθήνα όσο και στην Λευκωσία πραγματοποιήθηκαν πολλές και μεγάλες διαδηλώσεις με αντι-αμερικανικό, αντι-χουντικό και αντι-τουρκικό προσανατολισμό. Κάποιες από αυτές, μάλιστα, είχαν και βίαιη κατάληξη.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να κάνουμε μία μικρή αλλά αναγκαία ιστορική παρένθεση. Τον Μάιο του 1973, οι Ηνωμένες Πολιτείες, τοποθέτησαν νέο πρέσβη της χώρας στην Κύπρο τον Ρότζερ Πολ Ντέιβις.

Με σπουδές στα οικονομικά, υπηρέτησε στον αμερικανικό στρατό και στη συνέχεια εντάχθηκε στο δυναμικό του Στέιτ Ντιπάρτμεντ το οποίο εκμεταλλεύτηκε τις γνώσεις που είχε ο Ντέιβις για την κατάσταση στη Μέση Ανατολή.

Ο Ρότζερ Ντέιβις δεν ήθελε να αναλάβει τη θέση του πρέσβη αν και του είχε προταθεί πολλές φορές. Τελικά, όλα άλλαξαν όταν η σύζυγός του Σάνι, πέθανε μετά από μία μακρά και άνιση μάχη με τον καρκίνο. Ο Ντέιβις που έμεινε μόνος για να μεγαλώσει τα δύο του παιδιά, την Ντάνα και τον Τζον, αποφάσισε πως η καλύτερη λύση για τον ίδιο και εκείνα, ήταν να φύγει από την Ουάσινγκτον και να πάει σε ένα μέρος που θα μπορούσαν να ξεπεράσουν το πένθος τους και θα έχουν λιγότερη πίεση και έτσι θα καταφέρουν γρηγορότερα να ανακάμψουν ψυχολογικά.

Έτσι δέχθηκε τη θέση που του είχε προσφερθεί για να είναι ο επόμενος πρέσβης των ΗΠΑ στην Κύπρο. Ο Ντέιβις έφτασε στη Λευκωσία στις 30 Ιουνίου 1974. Επέδωσε τα διαπιστευτήριά του στον Μακάριο, μόλις πέντε ημέρες πριν την εκδήλωση του χουντικού πραξικοπήματος, στις 11 Ιουλίου.

Ο Μακάριος είπε στον Ντέιβις πως «στην πραγματικότητα, η ελληνική κυβέρνηση (σσ: Χούντα) αποτελούσε μεγαλύτερη απειλή για την Κύπρο απ' ό,τι ήταν η Τουρκία» και ο Ντέιβις τον συμβούλεψε να αποφύγει την κλιμάκωση και την χρήση βίας.

Μπορεί να φαίνεται μικρό χρονικό διάστημα αλλά μέχρι και τα δραματικά γεγονότα της 19ης Αυγούστου, ο Ντέιβις (διπλωμάτης καριέρας που ήξερε πρόσωπα και πράγματα πριν φτάσει στην Κύπρο) είχε προλάβει να κάνει μία μυστηριώδη κρυφή συνάντηση με έναν Έλληνα διπλωμάτη που υπηρετούσε στην Κύπρο. Η συνάντηση αυτή μπήκε στο μικροσκόπιο της ελληνικής ΚΥΠ ενώ το όνομα του ανθρώπου με τον οποίο συναντήθηκε ο Ντέιβις έγινε γνωστό στις ΗΠΑ που ακόμα και σήμερα το κρατάνε κρυφό.

Φαίνεται πως το συμπέρασμα εκείνης της συνάντησης ήταν πως οι κινήσεις του τουρκικού στρατού δεν ήταν στο πλαίσιο πολεμικής προετοιμασίας αλλά μία επίδειξη δύναμης. Αυτό, τουλάχιστον, φαίνεται να διαβεβαίωσε ο Ντέιβις!

Επιστρέφουμε στα των διαδηλώσεων. Τη νύχτα της 18ης Αυγούστου, στην Αθήνα, όπου υπήρχε σε εξέλιξη μαζική απεργία πείνας από Κύπριους φοιτητές, έγινε μια μεγάλη διαδήλωση στη διάρκεια της οποίας σημειώθηκαν βίαια επεισόδια.

Οι αστυνομικές αρχές συνέλαβαν 23 άτομα. Γρήγορα, ωστόσο, 19 από αυτούς αφέθηκαν ελεύθεροι. Ο λόγος; Ήταν στρατονόμοι ή στελέχη της ΚΥΠ με πολιτικά.

Η ανεξιχνίαστη δολοφονία του πρέσβη των ΗΠΑ

Μία ημέρα σαν σήμερα, το μεσημέρι τις 19 Αυγούστου, μία ανάλογη διαδήλωση πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία. Οι διαδηλωτές είχαν βάλει στο στόχαστρό τους το κτίριο της αμερικανικής πρεσβείας.

Η διαδήλωση σύντομα πήρε βίαιο χαρακτήρα. Εξαγριωμένοι διαδηλωτές που θεωρούσαν πως οι ΗΠΑ διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στην τουρκική εισβολή στην Κύπρο, εκτόξευσαν πέτρες, ξύλα και ότι άλλο βρήκαν μπροστά τους ενώ πυρπόλησαν και επτά αυτοκίνητα της πρεσβείας.

Μόνο που στην Κύπρο εκείνες τις ημέρες επικρατούσε το απόλυτο χάος και έτσι η κατάσταση ξέφυγε γρήγορα από κάθε έλεγχο αφού από το πουθενά εμφανίστηκαν διάφορες ομάδες ενόπλων!

Μία από αυτές βγήκε από ένα παρακείμενο στρατόπεδο και φορούσε στρατιωτικά ρούχα αλλά κανείς δεν είναι σίγουρος ότι ήταν στρατιώτες. Αυτόπτες μάρτυρες είπαν πως μία άλλη ομάδα αποτελούταν από μέλη της ΕΟΚΑ Β’ και γνωστούς χουντικούς.

Κάποια στιγμή τα όπλα άρχισαν να ηχούν. Κανείς δεν ξέρει ποιος πυροβόλησε πρώτος. Από ένα σημείο και μετά, όμως, πυροβολούσαν όλοι όσοι είχαν όπλα και στόχος τους ήταν κυρίως το κτίριο της πρεσβείας. Μέλη της εθνοφρουράς πυροβολούσαν και εκείνα αλλά στον αέρα με σκοπό να εκφοβίσουν τους ενόπλους.

Απέναντι από το κτίριο της πρεσβείας βρισκόταν το υπό ανέγερση κτίριο «Αλπάν» (σήμερα στεγάζει την πρεσβεία της Δανίας). Εκεί ανέβηκε μία ομάδα ενόπλων. Ο δημοσιογράφος μακάριος Δρουσιώτης, έχει γράψει πως με βάση τη δική του έρευνα, αυτοί οι ένοπλοι ήταν πρωτοπαλίκαρα του Σαμφών, μέλη της ΕΟΚΑ Β’, όλοι τους οπλισμένοι με καλάσνικοφ. Αυτόπτες μάρτυρες τόνιζαν πως οι ένοπλοι φορούσαν στρατιωτικά ρούχα αλλά δεν μπορούσαν να αναγνωρίσουν ποιοι ήταν.

Σε κάθε περίπτωση, μέσα σε έναν καταιγισμό πυρών προς την πρεσβεία των ΗΠΑ, έπεσε νεκρός ο Ρότζερ Ντέιβις και η υπάλληλος της πρεσβείας, Αντουανέτ Βαρνάβα.

Οι σφαίρες προήλθαν από το εξωτερικό της πρεσβείας και σύμφωνα με τον ιατροδικαστή ειδικά αυτή που βρήκε στην καρδιά τον Ντέιβις και του έκοψε το νήμα της ζωής, είχε εξοστρακιστεί σε κάποιον τοίχο.

Ο πρέσβης μαζί με μια ομάδα ανθρώπων είχε επιλέξει να μείνει στο εσωτερικό της πρεσβείας αν και είχε προειδοποιηθεί να φύγει. Υπολόγιζε ότι θα μπορούσε να σωθεί. Γι αυτό, άλλωστε, είχε παραμείνει στο τέλος ενός διαδρόμου, μακριά από τα παράθυρα.

Είναι δεδομένο πως η επίθεση ήταν τυφλή. Οι δράστες, δηλαδή, δεν είχαν ξεκάθαρο στόχο. Χωρίς να ξέρουν ποιον θα σκοτώσουν. Απλά ήθελαν να σκοτώσουν. Πυροβολούσαν το κτίριο αφού αυτή τη διαταγή είχαν λάβει. «Βαράτε τους», είχε καταθέσει αυτόπτης μάρτυρας ότι άκουσε πριν ξεκινήσει ο καταιγισμός των πυρών!

Την εντολή, σύμφωνα με τον Ανδρέα Χατζηκυριάκο, συγγραφέα του βιβλίου «Η Αόρατη Συνωμοσία – Ποιοι και γιατί σκότωσαν τον Αμερικανό πρέσβη στη Λευκωσία το 1974» (εκδόσεις Ολύμπια), την έδωσε ο ταγματάρχης Γεώργιος Παπαδόπουλος των ΛΟΚ, τον οποίο ο Δημήτριος Ιωαννίδης είχε στείλει προσωπικά στην Κύπρο την παραμονή του πραξικοπήματος για να αναλάβει τη διοίκηση του αεροδρομίου Λευκωσίας.

Οι έρευνες για τη σύλληψη των δραστών δεν οδήγησαν πουθενά. Το 1976 η υπόθεση άνοιξε ξανά και με εντολή του Μακάριου επικεφαλής της έρευνας τέθηκε ο αστυνόμος Φάνης Δημητρίου ο οποίος όταν πήγε να πάρει τον φάκελο της υπόθεσης διαπίστωσε πως… είχε χαθεί!

Ο Δημητρίου κατείχε, ωστόσο, έναν δεύτερο φάκελο και έστω και έτσι ξεκίνησε ένας δεύτερος κύκλος ερευνών που κατέληξε στη σύλληψη τριών ατόμων (Γ. Κτηματίας, Ν. Λεφτής και Σ. Λοΐζου) που ήταν κοντά στον Νίκο Σαμψών.

Αν και οι άνθρωποι αυτοί παραπέμφθηκαν στη Δικαιοσύνη με την κατηγορίας της διπλής ανθρωποκτονίας, τελικά λίγο πριν ξεκινήσει η δίκη, η κατηγορία μετατράπηκε «σε παράνομη μεταφορά οπλισμού και οχλαγωγία» καθώς κρίθηκε πως τα στοιχεία δεν επαρκούσαν.

Οι ΗΠΑ, που σε άλλη περίπτωση θα είχαν κινήσει γη και ουρανό για να βρεθούν οι ένοχοι, φάνηκε να ικανοποιούνται (!) με τις συγκεκριμένες ποινές, ενώ εντύπωση προκαλεί πως ακόμα και σήμερα το Πεντάγωνο κρατά μυστικό - ως άκρως απόρρητο – ένα μεγάλο μέρος της τηλεφωνικής επικοινωνίας που είχε ο Γλαύκος Κληρίδης με τον τότε Αμερικανό ΥΠΕΞ, Χένρι Κίσινγκερ, λίγα λεπτά μετά τη δολοφονία όπου ο εκτελών χρέη προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας είχε τηλεφωνήσει στον τότε ΥΠΕΞ των ΗΠΑ για να του μεταφέρει τα συλλυπητήριά του και να του υποσχεθεί πως θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια για να εξιχνιασθεί η διπλή δολοφονία!..

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.