Η ημέρα που η Αθήνα συνδέθηκε με τον Πειραιά – Η ιστορία του σιδηροδρόμου στην πρωτεύουσα

Στην αρχή ήταν ατμοκίνητος. Ξεκινούσε από τον Πειραιά και έφτανε μέχρι το Θησείο. Μετά έγινε ηλεκτροκίνητος. Ξεκινούσε και πάλι από το μεγαλύτερο λιμάνι αλλά αυτή τη φορά έφτανε μέχρι την άλλη άκρη της Αθήνας, την... εξωτική Κηφισιά.

Φυσικά και στο ενδιάμεσο υπήρχαν πολλές προσθήκες, πολλές αλλαγές, πολλές βελτιώσεις. Άλλαξε και η πόλη. Μεγάλωσε, «αγρίεψε», πολλοί λένε ότι έγινε και πιο άσχημη. Πιθανότατα έτσι είναι.

Το θέμα, ωστόσο, είναι πως όσες αλλαγές (καλές ή κακές) έχει δει η Αθήνα μέσα στο πέρασμα των χρόνων, όλες μα όλες είναι με τον «ηλεκτρικό» να την διαπερνούν σα να είναι σπονδυλική στήλη που κρατάει ολόκληρο το σώμα ενωμένο.

Ο «ατμοκίνητος αστικός σιδηρόδρομος» 

Φανταστείτε μία πόλη που μόλις έχει γίνει πρωτεύουσα ενός κράτους που μετράει λίγα χρόνια ζωής. Φυσικά αυτό που ξέρουμε σήμερα σαν αστικές συγκοινωνίες ήταν κάτι σαν όνειρο θερινής νυκτός.

Οι ανάγκες για μετακίνηση καλύπτονταν από άμαξες και από παμφορεία. Για όσους δεν ξέρουν τα παμφορεία ήταν ιππήλατες, συχνά διώροφες, άμαξες μεγάλης χωρητικότητας. Σύροταν από δύο έως οκτώ άλογα και θα λέγαμε πως ήταν κάτι σαν πρόδρομος των λεωφορείων, ενώ εκτελούσαν δρομολόγια τόσο μέσα στις μεγάλες πόλεις αλλά και υπεράστικά.

Ήταν γνωστά σαν omnibus (στα λατινικά σημαίνει «για όλους») και αυτό που βασικά έκαναν ήταν να ανοίξουν μία νέα εποχή όπου οι εργαζόμενοι θα μπορούσαν να δουλέψουν μακριά από το σπίτι τους και οι φίλοι που έμεναν σε διαφορετικές περιοχές να έρθουν πιο κοντά.

Όλα, ωστόσο, άρχισαν να αλλάζουν από το 1855 όταν ο τότε πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος κατέθεσε το πρώτο νομοσχέδιο που προέβλεπε την ίδρυση σιδηροδρόμου που θα ένωνε την Αθήνα με τον Πειραιά.

Πάντως για να είμαστε ιστορικά δίκαιοι η πρώτη φορά που είχε τεθεί στον δημόσιο διάλογο η ιδέα της δημιουργίας ενός σιδηροδρόμου ήταν το 1835 από τον Φρειδερίκο Φεράλδη, μόλις ένα χρόνο μετά τη στιγμή που η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα του ελληνικού κράτους.

Η ιδέα του Φεράλδη, ωστόσο, απορρίφθηκε από την τότε κυβέρνηση. Το ίδιο ακριβώς έγινε και οκτώ χρόνια αργότερα. Αυτή τη φορά την πρόταση την έκανε ο φαναριώτης λόγιος, ρομαντικός ποιητής της Α' Αθηναϊκής Σχολής, Αλέξανδρος Ραγκαβής. Και αυτή η πρόταση, ωστόσο, βρέθηκε στον κάλαθο των αχρήστων.

Ο Νόμος ΤΖ «περί συστάσεως σιδηροδρόμου Απ' Αθηνών εις Πειραιά» που «πέρασε» ο Μαυροκορδάτος άλλαξε τα πάντα. Στην ουσία έβαλε το όλο έργο σε... «τροχιά».

Έπρεπε να περάσουν 12 χρόνια, να φτάσουμε στο 1867, προκειμένου το έργο να κατακυρωθεί στον άγγλο επιχειρηματία Εδουάρδο Πίκερινγκ ο οποίος τον Νοέμβριο εκείνη της χρονιάς ξεκίνησε να κατασκευάζει το έργο.

Ένα χρόνο μετά, ωστόσο, το έργο αναλαμβάνει η Ανώνυμη Εταιρία του «Απ' Αθηνών εις Πειραιά Σιδηροδρόμου» η οποία και παραδίδει το έργο στις 17 Φεβρουαρίου 1869 κάνοντας, μάλιστα, και την πρώτη δόκιμη της διαδρομής.

Το έργο που άλλαξε μια για πάντα την ιστορία των συγκοινωνιών στην Αθήνα, εγκαινιάστηκε δέκα ημέρες αργότερα, μία ημέρα σαν σήμερα, στις 27 Φεβρουαρίου.

«Έκαμες την διαθήκην σου;»

«Ο σιδηρόδρομος ήρξατο τακτικώς εργαζόμενος από της τελευταίας Παρασκευής. Η συρροή των επιβατών είναι μεγίστη. Οι πάντες δ' ομολογούσι τας μεγίστας ωφελείας, ας η κάταρξις του έργου τούτου υπισχνείται. Ευχόμεθα και αύθις, ίνα η μικρά αύτη γραμμή υπάρξει η αρχή του καθ' όλην την επικράτειαν συμπλέγματος σιδηροδρόμων», αυτά έγραφε η εφημερίδα «Αιών» στις 3 Μαρτίου.

Επιβάτες στο πρώτο δρομολόγιο τη Βασίλισσα Όλγα, τον Πρωθυπουργό Ζαΐμη, υπουργούς, στρατιωτικούς, διπλωμάτες και άλλους επισήμους.

Η ατμομηχανή, στην οποία είχε δοθεί το όνομα της βασίλισσας, σκεπασμένη σχεδόν με δάφνες και μύρτα, ξεκίνησε αργά με συνεχή σφυρίγματα και ζητωκραυγές από τους παρισταμένους.

Μετά από 15 λεπτά η αμαξοστοιχία έφτασε στον Πειραιά, όπου την περίμεναν οι αρχές της πόλης και πλήθος κόσμου. Μετά τη σχετική τελετή, η αμαξοστοιχία επέστρεψε στην Αθήνα.

Από το 1880 μέχρι και το 1887 άλλαξαν πολλά. Όπως διαβάζουμε στην ιστοσελίδα της STAY ιδρύθηκε η νέα «Ανώνυμος Εταιρεία του απ’ Αθηνών εις Πειραιά Σιδηροδρόμου» (ΣΑΠ) στο εργοστάσιο της οποίας κατασκευάστηκαν τα πρώτα εξάτροχα βαγόνια της γραμμής, για να αντικαταστήσουν τα αρχικά τετράτροχα που είχε φέρει η Εταιρεία από το εξωτερικό.

Την ίδια περίοδο ολοκληρώθηκε η ανέγερση του σταθμού «Πειραιάς» και άριχσε να χτίζεται ο σταθμός του Θησείου, καθώς και οι αποβάθρες των σταθμών Φαλήρου και Μοσχάτου.

Την ίδια εποχή και μέχρι το 1887, εκτελέστηκαν διάφορα έργα εξωραϊσμού, ανάπλασης και ανάπτυξης του Νέου Φαλήρου.

Στις 16 Σεπτεμβρίου του 1904 έγιναν τα εγκαίνια της νέας ηλεκτροκίνητης διπλής γραμμής του αστικού σιδηροδρόμου Πειραιώς – Αθηνών (Ομονοίας) με τους συρμούς πλέον να αποτελούνται από 3 ή 4 ή 6 οχήματα.

Τον Απρίλιο του 1926 ο σιδηρόδρομος μπαίνει σε μία νέα εποχή. Ιδρύονται οι Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι (ΕΗΣ), κληρονομώντας το συγκοινωνιακό δίκτυο, καθώς και το ενεργητικό και παθητικό του ΣΑΠ.

Στις 7 Ιανουαρίου 1928 θεμελιώθηκε ο νέος υπόγειος σταθμός στην πλατεία Ομονοίας, που έχει ανασκαφεί για τον σκοπό αυτό ολόκληρη σε βάθος 8 μέτρων.

Οι Αθηναίοι δεν είδαν με... καθόλου καλό «μάτι» το υπόγειο έργο. Οι περισσότεροι, μάλιστα, ήταν από επιφυλακτικοί έως φοβισμένοι. Στον Τύπο της εποχής, μάλιστα, δημοσιεύθηκαν και διάφορα ευτράπελα.

Ένας ενδεικτικός διάλογος που γράφτηκε σε εφημερίδα της εποχής και αποτυπώνει με γλαφυρό τρόπο το κλίμα είναι και ο παρακάτω:

«Τι να σου πω, αδελφέ, λέγει κάποιος εκ των προσκεκλημένων. Νομίζω ότι πρόκειται να μας κλείσουν «κατά βαρβάρων» με τον Υπόγειον. Και κύψας εις το αυτί του πλησίον του ισταμένου ηρώτησε σοβαρώς:
- Έκαμες την διαθήκην σου;
- Όχι.
- Εξωμολογήθης τουλάχιστον;
- Ούτε.
- Εγώ δεν είχα το θάρρος να έλθω απροετοίμαστος. Αυτή η σήραγξ μου φαίνεται σαν καρμανιόλα»!

Το ίδιο έτος εγκαινιάστηκε και το νέο μεγαλοπρεπές μέγαρο του Σταθμού Πειραιά με τον μεγάλο μεταλλικό αψιδωτό θόλο που αποτελεί μικρογραφία του Κεντρικού Σιδηροδρομικού Σταθμού στο Μιλάνο, καθώς και ο σταθμός της Καλλιθέας.

Το 1976 οι ΕΗΣ κρατικοποιούνται και μετονομάζονται σε «Ηλεκτρικούς Σιδηροδρόμους Αθηνών – Πειραιώς», έλαβαν δηλαδή την ονομασία με την οποία μπήκαν στη νέα τους εποχή: ΗΣΑΠ.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.