Η ιστορική διάσπαση του ΚΚΕ: Πώς προέκυψε το «Εσωτερικού» και «εξωτερικού»

Σε μια εποχή που συνέβαιναν τεκτονικές αλλαγές σε όλα τα επίπεδα και ήταν σαφές πως ο κόσμος έμπαινε σε μια νέα περίοδο, σε ένα προάστιο της Βουδαπέστης, τον Φεβρουάριο του 1968, το τότε παράνομο ΚΚΕ είχε να αντιμετωπίσει τους «δαίμονες» που είχαν «γεννηθεί» από την ανοιχτή αμφισβήτηση του σοβιετικού μοντέλου διακυβέρνησης.

Παράλληλα, είχε να αντιμετωπίσει και μία νέα (αλλά, ταυτόχρονα, και τόσο γνωστή για τα μπαρουτοκαπνισμένα μέλη του) συνθήκη της παρανομίας εξαιτίας της εγκαθίδρυσης της χούντας των συνταγματαρχών στην Ελλάδα.

Διαβάστε ακόμη: Όλες οι διασπάσεις στα κόμματα της Αριστεράς

Μέσα σε όλα αυτά το ΚΚΕ είχε να αντιμετωπίσει και ένα (σχεδόν) υπαρξιακό πρόβλημα το οποίο είχε θέσει ως προβληματισμό, πολλά χρόνια αργότερα, ο Λεωνίδας Κύρκος με ένα εξαιρετικό ερώτημα: «Το μεγάλο πρόβλημα: πού ήταν το κέντρο της καθοδήγησης, έξω ή μέσα; Και ποιος την ασκεί; Η ΕΔΑ που έχει πια τον έλεγχο σε όλη την εσωτερική κατάσταση ή το εξωτερικό που προφανώς δεν έχει χαμπάρι»;

Ο ιστορικός ηγέτης της ανανεωτικής Αριστεράς αναφερόταν στο γεγονός ότι η έδρα του αναγνωρισμένου από την ηγεσία της Σοβιετικής Ένωσης ΚΚΕ, με γενικό γραμματέα τον Κώστα Κολιγιάννη, βρισκόταν στο Βουκουρέστι αλλά η δράση, υπό την Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά, την ΕΔΕ (ένας συνασπισμός κομμάτων της Αριστεράς, περιλαμβανομένου του ΚΚΕ) υπήρχε μέσα στην Ελλάδα.

Αυτό το υπαρξιακό πρόβλημα προκάλεσε πολλές ρωγμές. Και οι ρωγμές αυτές μεγάλωναν κάθε ημέρα και γινόντουσαν ρήγματα. Μέχρι που ο Κολιγιάννης ανακοίνωσε πως θα συνέλθει η 12η Ολομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ. Και κάπου εκεί οι μικρές δονήσεις, έγιναν ένας μεγάλος σεισμός.

Ένα γεγονός που στο εσωτερικό της Αριστεράς θεωρείται ανάλογο  με εκείνο του Σχίσματος της Ορθόδοξης από την Καθολική Εκκλησία!

Η ιστορική «12η Πλατιά Ολομέλεια της ΚΕ» του ΚΚΕ

Με πρόταση του Πολιτικού Γραφείου του ΚΚΕ η 12η Ολομέλεια διεξήχθη ως «ευρεία». Τι σημαίνει το «ευρεία» ή «πλατιά»; Σημαίνει πως εκτός από τα τακτικά και τα αναπληρωματικά μέλη της Κεντρικής Επιτροπής καθώς και τα μέλη της Κεντρικής Εξελεγκτικής Επιτροπής (ΚΕΕ) συμμετείχαν, όπως είχε πει παλαιότερα ο Γρηγόρης Φαράκος και «42 στελέχη που είχαν αναδειχθεί στις καθοδηγήσεις των οργανώσεων του ΚΚΕ στις σοσιαλιστικές χώρες, από τις οργανώσεις της Δυτικής Ευρώπης και των ναυτεργατών και στελέχη που δουλεύουν στον μηχανισμό της ΚΕ».

Τα στελέχη αυτά είχαν δικαίωμα λόγου αλλά δεν είχαν δικαίωμα ψήφου. Η 12η Ολομέλεια της ΚΕ ξεκίνησε μια ημέρα σαν σήμερα, στις 5 Φεβρουαρίου 1968 και διήρκεσε 10 ημέρες.

Στην αρχή της συνεδρίασης υπήρχαν «20 τακτικά μέλη, 14 αναπληρωματικά, τρία της ΚΕΕ και τα 42 στελέχη από τις οργανώσεις. Παρακολουθούν επίσης τις εργασίες, ως πρακτικογράφοι, άλλα δύο στελέχη».

Όπως γίνεται εύκολα αντιληπτό τα νούμερα αυτά έχουν μεγάλη σημασία καθώς οι ισορροπίες ήταν λεπτές και οι όποιες αποφάσεις για διαγραφές «διαφωνούντων» θα έπρεπε να ληφθούν μέσω ψηφοφορίας.

Τόσο το Πολιτικό Γραφείο όσο και η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ ήταν χωρισμένες στη μέση (ή σχεδόν στη μέση). Από τη μία υπήρχαν οι «δογματιστές», όσοι, δηλαδή, ταυτίζονταν με τις επιλογές και τις αποφάσεις του ΚΚΣΕ και από την άλλη υπήρχαν εκείνοι της «ανανεωτικής τάσης».

Για να καταλάβει κανείς πόσο οριακά ήταν τα πράγματα αρκεί να αναφερθεί πως από τα επτά μέλη του Πολιτικού Γραφείου, τέσσερις ήταν στη «δογματική» τάση και τρεις με στην «ανανεωτική».

Παράλληλα, ισσοροπία «τρόμου» υπήρχε και στην Κεντρική Επιτροπή, όπου υπήρχαν πολλά μέλη που δρούσαν (σε συνθήκες παρανομίας) εντός της Ελλάδας και είχαν ταχθεί υπέρ της «ανανεωτικής» τάσης.

Αυτό το γνώριζαν οι «δογματικοί» και σύμφωνα με τους «ανανεωτικούς», ο Κολιγιάννης φρόντισε να μη φύγει κανείς από την Ελλάδα προκειμένου να συμμετάσχει στις εργασίας της 12ης Ολομέλειας. Θυμίζουμε πως στην Ελλάδα υπήρχε χούντα και η μετακίνηση στελεχών του ΚΚΕ που δρούσαν στην παρανομία μόνο εύκολη υπόθεση δεν ήταν.

Εκεί «πάτησε» και ο Κολιγιάννης και ανακοίνωσε πως δεν «κατέστη δυνατή η οργάνωση της εξόδου τους από την Ελλάδα»! Παράλληλα, ο Κολιγιάννης (σύμφωνα πάντα με τα όσα του καταλογίζονταν) είχε φροντίσει πριν την έναρξη της 12ης Ολομέλειας να προχωρήσει σε καθαιρέσεις «ανανεωτικών» από τα κομματικά όργανά και αντικατάστασής τους από «δογματικούς».

Όλα όσα διαβάσατε μέχρι τώρα ήταν η κατάληξη μιας πορείας που στην πραγματικότητα ξεκίνησε ήδη από το 1949 και την ήττα στον εμφύλιο πόλεμο. Η καθαίρεση του Νίκου Ζαχαριάδη και η αποκαθήλωση των συμβόλων της ηγεσίας του (το 1956), «ενσωματώθηκε» στη λεγόμενη «αποσταλινοποίηση» που γινόταν την ίδια εποχή στα υπόλοιπα «αδελφά κόμματα».

Θα ήταν μεγάλο λάθος, λοιπόν, για οποιονδήποτε μελετητή εκείνης της ταραγμένης περιόδου να διαχωρίσει τα όσα συνέβαιναν στο εσωτερικό του ΚΚΕ από τα όσα συνέβαιναν στον πρώην Ανατολικό Μπλοκ. Καθόλου τυχαία άλλωστε, ο ηγέτης της Ρουμανίας Νικολάε Τσαουσέσκου που εκείνη την περίοδο ήταν σε ρήξη με τη Μόσχα, ήταν ένας από τους πλέον καθοριστικούς «παίκτες» στη διάσπαση του ΚΚΕ.

Μία διάσπαση που έμοιαζε με... σχίσμα

Η 12η Ολομέλεια, μέσα από θυελλώδεις διαδικασίες, διάγραψε τους Μήτσο Παρτσαλίδη, Ζήση Ζωγράφο και Πάνο Δημητρίου και έβαλε στο περιθώριο όλους τους υπόλοιπους (Δημήτρης Βατουσιανός, Βασίλης Ζάχος, Σταύρος Καράς, Θανάσης Καρτσούνης, Λεωνίδας Τζεφρώνης κ.ά.).

Στην πραγματικότητα διέγραφε ολόκληρη την τάση των ανανεωτικών που πήραν τον δικό τους δρόμο ιδρύοντας το ΚΚΕ Εσωτερικού (με πρώτο ΓΓ τον Μπάμπη Δρακόπουλο) θέλοντας να τονίσουν πως ήταν ένα κόμμα που δρούσε και έπαιρνε τις αποφάσεις στην Ελλάδα και όχι στο εξωτερικό, δηλαδή στη Μόσχα.

Και κάπως έτσι, με μπόλικη δόση ειρωνείας, προέκυψε το ΚΚΕ Εσωτερικού και το ΚΚΕ... Εξωτερικού!

Η ιδεολογική ταυτότητα του «ΚΚΕ Εσωτερικού» ήταν η ελληνική εκδοχή του Ευρωκομμουνισμού, η ανανέωση της Αριστεράς και η επαγγελία ενός «σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο». Η έδρα του νέου κόμματος ήταν στη Ρουμανία, ενώ του «ορθόδοξου» ΚΚΕ, μεταφέρθηκε στη Σοβιετική Ένωση.

Αμέσως μετά από τη 12η Ολομέλεια, οι διαφωνούντες κατέλαβαν το ραδιοφωνικό σταθμό «Η Φωνή της Αλήθειας» και μετέδωσαν το μήνυμά τους.

Όταν έγιναν γνωστά στην Ελλάδα τα «μαντάτα» της διάσπασης υπήρξαν ποικίλες αντιδράσεις. Από τη μία υπήρχαν οι αγωνιστές της Αριστεράς που γέμιζαν εκείνη την εποχή τις φυλακές και τους τόπους εξορίας. Το πλήγμα για αυτούς τους ανθρώπους ήταν τεράστιο, τόσο σε πολιτικό όσο και σε ψυχολογικό επίπεδο.

Από την άλλη υπήρχε και η χούντα που έβλεπε πως, πριν καν συμπλήρωσει χρόνο στην εξουσία, ο μεγάλος εχθρός της σπαρασσόταν από έναν πρωτοφανή εμφύλιο. Στις 19 Φεβρουαρίου 1968 τα «Νέα» είχαν δημοσιεύσει στην πρώτη σελίδα την είδηση με τίτλο: «Εσίγησεν ο σταθμός του ΚΚΕ. Διάσπασις της ηγεσίας».

Τις επόμενες ημέρες, μάλιστα, το στρατιωτικό καθεστώς... πανηγύριζε σαν να είχε προκαλέσει αυτό το διάσπαση του ΚΚΕ. «Εις τα επιτεύγματα της Επαναστάσεως της 21ης Απριλίου 1967 εντάσσεται και η πλήρης σχεδόν διάλυσις του ΚΚΕ με την διάσπασίν του εις αλληλοκατηγορουμένας φατρίας. [...] Η διαμάχη στους κόλπους του ΚΚΕ συνεχίζεται και εντείνεται με φυσικόν επακόλουθον την δημιουργίαν πλήρους συγχύσεως μεταξύ των οπαδών του Κόμματος τούτου και την ολοσχερή σχεδόν οργανικήν εξάρθρωσίν των. Και τούτο είναι συνέπεια της εθνοσωτηρίου επεμβάσεως του Στρατού την 21ην Απριλίου 1967» τόνιζε η χούντα, που είχε λάβει ένα... ανέλπιστο δώρο.

Την ίδια ημέρα, στις 19 Φεβρουαρίου 1968, η «Πράβντα» (όργανό του ΚΚΣΕ) δημοσίευσε «ρεπορτάζ» υπό τον τίτλο: «Στο όνομα των συμφερόντων του ελληνικού λαού», φιλοξενώντας την ανακοίνωση του προεδρείου της 12ης Ολομέλειας για τη «φραξιονιστική επίθεση κατά της γραμμής και της καθοδήγησης του κόμματος από την πλευρά της ομάδας του Μήτσου Παρτσαλίδη, του Ζήση Ζωγράφου και του Παναγιώτη Δημητρίου» και βέβαια και την απόφασή της καθαίρεσής τους!

Αυτό το δημοσίευμα της «Πράβντα» μετέδωσε την επόμενη ημέρα, με τη μορφή τηλεγραφήματος, το Αθηναϊκό Πρακτορείο Ειδήσεων κάνοντας λόγο για «βαθειά κρίσις εις την ηγεσίαν των κομμουνιστών».

Όπως αναφέρθηκε νωρίτερα, σημαντικός ήταν ο ρόλος του Τσαουσέσκου στη διάσπαση και αυτό, άλλωστε, φάνηκε και στην περίφημη «κλοπή του κομματικού αρχείου» το οποίο φυλασσόταν στην πόλη Σιμπίου, βορειοδυτικά του Βουκουρεστίου.

Στις 19 Μαρτίου 1968 μια ομάδα από 10-15 μέλη των «ανανεωτικών» πήγε με δυο φορτηγά και «με τρόπο εντελώς γκανγκστερικό εισέβαλε μέσα στο οίκημα που φυλάσσονται τα αρχεία, κακοποίησε τους 3 συντρόφους που δούλευαν εκεί, τους κλείδωσε μέσα σε ένα δωμάτιο, έσπασε με λοστούς τον τοίχο μιας αποθήκης και πήρε γύρω στα 180 δέματα από το αρχείο που έχει απόρρητα υλικά από την παράνομη δράση του κόμματος», όπως κατήγγειλε το ΚΚΕ. 

Μετά και από αυτό το περιστατικό το κλίμα ανάμεσα σε «δογματικούς» και «ανανεωτικούς» έγινε πολεμικό και η ρήξη ολοένα και πιο βαθιά. Τόσο βαθιά που ολοκληρώθηκε με τη διάσπαση του 1991 (το «δεύτερο ημίχρονο», όπως το χαρακτήρισαν πολλοί) και παραμένει μέχρι και σήμερα ένα μεγάλο τραύμα στο σώμα της εγχώριας Αριστεράς.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.