Η «Ματωμένη Κυριακή» στη Σέλμα που άλλαξε την ιστορία των πολιτικών δικαιωμάτων στις ΗΠΑ

«Η βαρβαρότητα των αντιπάλων μας δεν θα μας κάνει να υποχωρήσουμε. Θα συνεχίσουμε να βαδίζουμε μέχρι η δικαιοσύνη να κυλήσει σαν νερό».

Αυτό είχε πει ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ όταν μία ημέρα σαν σήμερα, στις 7 Μαρτίου 1965, οι λευκοί του αμερικανικού νότου είχαν πάρει ξανά τα μαστίγια και χτύπησαν όσους μαύρους θέλησαν να σηκώσουν το κεφάλι απέναντι στην καταπίεση.

Λίγες ημέρες αργότερα θα αποδειχθεί πως ο εμβληματικός πάστορας είχε δίκιο.

«Ο δρόμος προς την ελευθερία είναι δύσκολος και σκληρός. Άλλα τον βαδίσεις με πίστη, θα φτάσεις στον προορισμό σου», είχε πει τότε.

Στη δεκαετία του 1960, το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα στις ΗΠΑ βρισκόταν σε πλήρη εξέλιξη. Πάρα την τυπική κατάργηση της δουλείας έναν αιώνα νωρίτερα, ο αμερικανικός νότος συνέχιζε να εφαρμόζει ένα σύστημα φυλετικού διαχωρισμού και πολιτικής καταπίεσης.

Νόμοι και πρακτικές απέκλειαν τους μαύρους από την πολιτική συμμετοχή, την εκπαίδευση και βασικές κοινωνικές ευκαιρίας.

Η ψήφος, το βασικό θεμέλιο της δημοκρατίας, παρέμενε σχεδόν απρόσιτη για την πλειονότητα των αφροαμερικανών σε πολλές πολιτείες. Οι τρεις πορείες από τη Σέλμα στο Μοντγκόμερι αποτέλεσαν σημείο καμπής για αυτούς τους αγώνες.

Η 7η Μαρτίου 1965 έμεινε στην ιστορία ως «Ματωμένη Κυριακή». Η στιγμή που η κρατική βία συγκρούστηκε με την ειρηνική διαμαρτυρία και η εικόνα της αιματοβαμμένης καταστολής συγκλόνισε τον κόσμο και έστειλε ένα πανίσχυρο μήνυμα: Ότι ο αγώνας για τα πολιτικά δικαιώματα των μαύρων δεν μπορούσε, πλέον, να αγνοηθεί.

Οι αγώνες για τα πολιτικά δικαιώματα

Το κίνημα για τα πολιτικά δικαιώματα των αφροαμερικανών ήταν αποτέλεσμα δεκαετιών αγώνα. Από τις αρχές του 20ου αιώνα, οργανώσεις και ακτιβιστές προσπαθούσαν να καταργήσουν στην πράξη τον φυλετικό διαχωρισμό και να κατοχυρώσουν την ισότητα ενώπιον του νόμου.

Ποιος ξεχνάει άλλωστε την Ρόζα Παρκς η οποία το μόνο που ήθελε ήταν να κάτσει στο λεωφορείο μετά από μία κουραστική ημέρα στη δουλειά αλλά δεν μπορούσε να το κάνει γιατί κενά καθίσματα υπήρχαν μόνο στο τμήμα για τους λευκούς;

Όταν αρνήθηκε να παραχωρήσει τη θέση της σε λευκό επιβάτη που το απαίτησε, τη συνέλαβαν. Η σύλληψή της προκάλεσε ένα μαζικό μποϊκοτάζ των λεωφορείων που κράτησε πάνω από έναν χρόνο και αποτέλεσε καθοριστική στιγμή για το κίνημα.

Ποιος ξεχνάει τον χαρισματικό πάστορα Μάρτιν Λούθερ Κινγκ με τον φλογερό λόγο; Υποστηρικτής της μη βίαιης αντίστασης, εμπνευσμένος από τη φιλοσοφία του Γκάντι, ο Κινγκ ηγήθηκε διαδηλώσεων και εκστρατειών που στόχευαν στην κατάργηση του φυλετικού διαχωρισμού. Οι ομιλίες του, όπως το περίφημο «I have a dream» (Έχω ένα όνειρο), ενέπνευσαν εκατομμύρια ανθρώπους που έδωσαν στο κίνημα έναν ισχυρό ηθικό προσανατολισμό.

Ποιος μπορεί να αγνοήσει τους «Μαύρους Πάνθηρες»; Το ριζοσπαστικό, ένοπλο κίνημα που εμφανίστηκε στα μέσα εκείνης της δεκαετίας και το οποίο τόνιζε την ανάγκη για αυτοάμυνα και την ενδυνάμωση των μαύρων κοινοτήτων. Ένα κίνημα που εξέφραζε την οργή και την απογοήτευση πολλών αφροαμερικανών απέναντι στη συνεχιζόμενη καταπίεση.

Οι άνθρωποι αυτοί, οι αγώνες και οι κινητοποιήσεις – από μποϊκοτάζ μέχρι νομικές διαδικασίες – δημιούργησαν ένα ισχυρό κύμα κοινωνικής πίεσης. Σταδιακά, το ζήτημα των πολιτικών δικαιωμάτων μετατράπηκε σε κεντρικό πολιτικό θέμα στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Ματωμένη Κυριακή στη Σέλμα

Η Σέλμα, μία μικρή πόλη της Αλαμπάμα, είχε γίνει σύμβολο της καταπάτησης των πολιτικών δικαιωμάτων. Παρά το γεγονός ότι οι αφροαμερικανοί αποτελούσαν μεγάλο μέρος του πληθυσμού, ελάχιστοι, μετρημένοι στα δάχτυλα, ήταν εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους.

Οι τοπικές αρχές χρησιμοποιούσαν τεστ γνώσεων (ακόμα και ερωτήσεις νομικού και συνταγματικού περιεχομένου), γραφειοκρατικά εμπόδια και εκφοβισμό για να αποτρέψουν τους μαύρους πολίτες από το να ψηφίσουν.

Η δολοφονία ενός νεαρού ακτιβιστή, του Τζίμι Λι Τζάκσον από αστυνομικό τον Φεβρουάριο του 1965, αποτέλεσε την σπίθα που άναψε τη φωτιά. Κανείς δεν μπορούσε πλέον να ανεχθεί το ότι μία πολιτεία λειτουργούσε σαν κράτος εν κράτει όπου κυριαρχούσε η αστυνομική αυθαιρεσία υπό την πλήρη ανοχή του ρατσιστή κυβερνήτη της Αλαμπάμα Τζορτζ Γουάλας.

Ακτιβιστές αποφάσισαν να βαδίσουν περίπου 87 χιλιόμετρα από τη Σέλμα στο Μοντγκόμερι για να απαιτήσουν την προστασία του δικαιώματος της ψήφου .

Την Κυριακή 7 Μαρτίου, περίπου 600 διαδηλωτές ξεκίνησαν την πορεία τους. Όταν έφτασαν στην γέφυρα του Έντμουντ Πέτιους βρέθηκαν αντιμέτωποι με αστυνομικές δυνάμεις και έφιππούς πολιτειακούς αστυνομικούς.

Οι αρχές, παρά το γεγονός ότι η πορεία ήταν μικρή και απολύτως ειρηνική, διέταξαν τη διάλυση της. Δευτερόλεπτα μετά και χωρίς κανείς να προλάβει να κάνει το παραμικρό, ξεκίνησε μία εξαιρετικά βίαιη, λυσσαλέα επίθεση με γκλοπ, δακρυγόνα και μαστίγια.

Οι εικόνες ωμής βίας μεταδόθηκαν από την τηλεόραση και προκάλεσαν σοκ σε όλη τη χώρα. Ειρηνικοί διαδηλωτές χτυπήθηκαν άγρια, πολλοί τραυματίστηκαν και δεκάδες μεταφέρθηκαν στο νοσοκομείο.

Η Ματωμένη Κυριακή έγινε σύμβολο της ωμής καταστολής που αντιμετώπιζαν οι ακτιβιστές του κινήματος. Η κρατική βία, ωστόσο, δεν σταμάτησε το κίνημα. Αντίθετα το θωράκισε και το έκανε ακόμα πιο ισχυρό. Λίγες ημέρες μετά ακολούθησε δεύτερη πορεία από τη Σέλμα στο Μοντγκόμερι ενώ έγινε και τρίτη, στα τέλη Μαρτίου, με χιλιάδες συμμετέχοντες, η οποία και ήταν η πρώτη που ολοκληρώθηκε χωρίς να συμβεί το παραμικρό αφού πλέον η κατακραυγή – ακόμα και από συντηρητικούς κύκλους – ήταν έντονη.

Τα αιματηρά γεγονότα της Σέλμα πίεσαν την ομοσπονδιακή κυβέρνηση να δράσει. Τον Αύγουστο το 1965 ψηφίστηκε ο νόμος για τα εκλογικά δικαιώματα ο οποίος, μεταξύ άλλων, απαγόρευε τις πρακτικές που εμπόδιζαν τους αφροαμερικανούς να ψηφίζουν.

Κάπως έτσι, η γέφυρα της Σέλμα έγινε το σύμβολο ενός ιστορικού αγώνα. Η «Ματωμένη Κυριακή» απέδειξε ότι ακόμη και η πιο σκληρή καταστολή δεν μπορούσε να σταματήσει την απαίτηση για ισότητα και δικαιοσύνη.

Για πολλούς η 7η Μαρτίου 1965 ήταν ένα σημείο καμπής. Ήταν η ημέρα που οι ΗΠΑ αναγκάστηκαν να κοιτάξουν τον ίδιο τους τον εαυτό στον καθρέφτη, αυτό που αντίκρισαν δεν τους άρεσε καθόλου και έτσι αποφάσισαν να αλλάξουν και να κάνουν ένα αποφασιστικό βήμα προς την ελευθερία.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.