Η «προπόνηση» των ναζί στην Γκουέρνικα, ο βομβαρδισμός και ο Πικάσο

Ο ισπανικός εμφύλιος αποτελεί αυτό που λέμε case study για πολλούς λόγους. Ένας από αυτούς είναι πως εκείνη την περίοδο ήταν η πρώτη φορά που πολλές πόλεις ελέγχονταν από αναρχικούς και ήταν εκεί που εφαρμόστηκε ένα πολιτικό «σύστημα» το οποίο στο μυαλό των περισσότερων έμοιαζε και μοιάζει ουτοπικό.

Είναι αυτό που εύγλωττα περιέγραψε στο ομώνυμο - κλασικό πλέον - έργο του ο Χανς-Μάγκνους Εντσενσμπέργκερ ως «Το σύντομο καλοκαίρι της αναρχίας»!

Ένας άλλος λόγος είναι πως επί της ουσίας ο ισπανικός εμφύλιος ήταν μια πρόβα τζενεράλε, μια μικρογραφία, του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που θα ακολουθούσε. Είναι ενδεικτικό, πως άμεση στήριξη στα στρατεύματα του Φράνκο παρείχαν από την πρώτη στιγμή τόσο η ναζιστική Γερμανία όσο και η φασιστική Ιταλία που τους έδωσαν έμψυχο αλλά κυρίως άψυχο υλικό προκειμένου να κερδίσουν τον πόλεμο όσο πιο σύντομα γινόταν.

Ο Φράνκο δεν δίστασε να βομβαρδίσει ολόκληρες πόλεις με τα αεροπλάνα που του έδωσαν οι Χίτλερ και Μουσολίνι.  

Αυτή η ανίερη συμμαχία απέκτησε και μία πόλη – σύμβολο (δυστυχώς για την ίδια την πόλη και τους ανθρώπους της): Την Γκουέρνικα.

Όταν η Ισπανία χωρίστηκε στη μέση

Λέγεται και όχι άδικα πως ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος ήταν ουσιαστικά ένα αιματοβαμμένο μεταπολεμικό «ξεκαθάρισμα» των μεγάλων δυνάμεων. Η πρώτη πράξη του Ψυχρού Πολέμου. Αν, όντως, αυτό ήταν ο ελληνικός πόλεμος, τότε ο αντίστοιχος Ισπανικός ήταν το πρελούδιο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.

Η πρόβα τζενεράλε της μεγάλης ανθρωποσφαγής. Ο εμφύλιος αυτός πόλεμος δε μοιάζει με κανέναν άλλο αφού σε αυτόν συμμετείχαν έξι χώρες. Θα μπορούσε να πει κάποιος πως ήταν μια μικρογραφία του μεγάλου πολέμου που θα ακολουθούσε και ο οποίος βύθισε στο σκοτάδι την Ευρώπη.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 και μετά φαίνεται ξεκάθαρα πως τα πράγματα στην Ισπανία δεν πάνε καθόλου καλά. Η αρχή της δεκαετίας του 1930, ωστόσο, βρίσκει τη χώρα βαθιά διχασμένη να προετοιμάζεται για έναν εμφύλιο πόλεμο που έμοιαζε (και τελικά ήταν) αναπόφευκτος.

Η μοναρχία είχε καταργηθεί και η Αριστερά ενίσχυε διαρκώς τις δυνάμεις της αλλά και την επιρροή της. Οι συντηρητικές δυνάμεις μαζί με την πανίσχυρη καθολική εκκλησία προσπαθούσαν να ανακόψουν με διάφορους τρόπους αυτή τη δυναμική. Δυο από τα κυρίαρχα ζητήματα ήταν η αναδιανομή πλούτου και γης αλλά και η αυτονομία περιοχών όπως η χώρα των Βάσκων και η Καταλονία.

Πυροδοτικός μηχανισμός ήταν οι εκλογές του Φεβρουαρίου του 1936. Η Αριστερά κερδίζει, ωστόσο, η Δεξιά δεν δείχνει καμία διάθεση συμβιβασμού με αυτή την εξέλιξη. Με μπροστάρη τον στρατηγό Φρανθίσκο Φράνκο, ο στρατός παίρνει τα όπλα για να προστατεύσει την Ισπανία από τον... κομμουνιστικό κίνδυνο (πάσα ομοιότητα με τα όσα έγιναν στην Ελλάδα το 1967 κάθε άλλο παρά τυχαία είναι). Τα γεγονότα ξεκίνησαν από το Μαρόκο και άλλες αποικίες και στη συνέχεια επεκτάθηκαν στην υπόλοιπη Ισπανία. Ο στρατηγός και οι σύμμαχοι του θεωρούσαν πως θα ήταν ένας πόλεμος σύντομος, λίγων μηνών, όπως έλεγαν, ωστόσο, η πραγματικότητα τους διέψευσε.

Ο Ισπανικός εμφύλιος ξεκίνησε και επίσημα στις 17 Ιουλίου 1936. Από τη μία πλευρά, βρισκόντουσαν οι εθνικιστές- φασίστες του Φράνκο οι οποίοι στις τάξεις τους είχαν από ακροδεξιούς μέχρι φιλοβασιλικούς.

Από την άλλη πλευρά υπήρχε μια ετερόκλητη ένωση διάφορων δυνάμεων που η ιστορία τους αποκάλεσε «Δημοκρατικούς» προκειμένου να δείξει τη διαφορά ανάμεσα στις δυο πλευρές. Σε αυτή την ένωση, ωστόσο, μπορούσε να συναντήσει κανείς από σοσιαλιστές, κομμουνιστές και τροτσκιστές μέχρι και τους χιλιάδες αναρχικούς της CNT- FAI. Οι πολιτικές και ιδεολογικές τους διαφορές, ήταν τεράστιες και αυτό, δυστυχώς, θα φαινόταν πάρα πολύ έντονα ιδιαίτερα προς το τέλος του πολέμου. Τους ένωνε, ωστόσο το μίσος για τους φασίστες του Φράνκο, τους πλούσιους και βέβαια την καθολική εκκλησία στην Ισπανία.

Μέχρι και σήμερα κανείς δεν γνωρίζει πόσοι ακριβώς ήταν οι νεκροί του εμφυλίου. Υπολογίζονται από 300.000 μέχρι και 1.000.000! Η πλευρά των φασιστών του Φράνκο «θέριζε» τις περιοχές που έλεγχαν οι «Δημοκρατικοί» και ιδιαίτερα τη Βαρκελώνη που θεωρούταν προπύργιο των αναρχικών.

Οι «Δημοκρατικοί», με πρωτεργάτες τους κομμουνιστές και τους αναρχικούς, έβαλαν στο στόχαστρό τους κυρίως τους πλούσιους και τον κλήρο. Συνολικά 12 επίσκοποι, 283 καλόγριες, 2.365 μοναχοί και 4.184 ιερείς εκτελέστηκαν στη διάρκεια του εμφυλίου, ενώ πυρπολήθηκαν και καταστράφηκαν δεκάδες ναοί και μοναστήρια.

Η «προπόνηση» των ναζί στην Γκουέρνικα

Όπως ήδη αναφέρθηκε, επί της ουσίας ο ισπανικός εμφύλιος ήταν μια πρόβα τζενεράλε, μια μικρογραφία, του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου που θα ακολουθούσε. Είναι ενδεικτικό, πως άμεση στήριξη στα στρατεύματα του Φράνκο παρείχαν από την πρώτη στιγμή τόσο η ναζιστική Γερμανία όσο και η φασιστική Ιταλία που τους έδωσαν έμψυχο αλλά κυρίως άψυχο υλικό προκειμένου να κερδίσουν τον πόλεμο όσο πιο σύντομα γινόταν.

Ο Φράνκο δεν δίστασε να βομβαρδίσει ολόκληρες πόλεις με τα αεροπλάνα που του έδωσαν οι Χίτλερ και Μουσολίνι.

Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ο βομβαρδισμός της βασκικής πόλης Γκουέρνικα (Γκέρνικα όπως προφέρεται στα βασκικά).

Η βασκική πόλη αποτελούσε σημαντικό στόχο για τους εθνικιστές του δικτάτορα Φρανθίσκο Φράνκο, καθώς βρισκόταν σε στρατηγικό σημείο στο δρόμο για την πρωτεύουσα των Βάσκων, Μπιλμπάο.

Η Γκουέρνικα βρίσκεται στην βόρεια Ισπανία, στην επαρχία Μπισκάγια, 30 χιλιόμετρα ανατολικά του Μπιλμπάο. Η πόλη αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τους Βάσκους γιατί εκεί βρίσκεται το Gernikako Arbola (Το Δέντρο της Γκερνίκα), που συμβολίζει τις ελευθερίες του λαού των Βάσκων.

Την εντολή για τον βομβαρδισμό της πόλης την έδωσε ο ίδιος ο Φράνκο στον αντισμήναρχο Βόλφραμ Φράιχερ φον Ριχτχόφεν, που ήταν επικεφαλής των Γερμανών εθελοντών, που αποτελούσαν την περιβόητη «Λεγεώνα Κόνδωρ».

Η Επιχείρηση Επίπληξη (Operation Rugen), πραγματοποιήθηκε στις 16:30 το απόγευμα της 26ης Απριλίου 1937 και κράτησε μόλις μισή ώρα! 

Η Γκουέρνικα σχεδόν ισοπεδώθηκε από τις βόμβες και τις μεγάλες φωτιές που ακολούθησαν. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσαν τότε οι Αρχές, τα θύματα από τους βομβαρδισμούς ανήλθαν σε 1.654 νεκρούς και 889 τραυματίες. Πρόσφατες έρευνες μειώνουν κατά πολύ των αριθμό των θυμάτων αλλά στην πραγματικότητα αυτό έχει μικρή σημασία.

Στη δίκη της Νυρεμβέργης, αποκαλύφθηκε κάτι που θα μπορούσε να «συμπτύξει» σε μια φράση ότι έγινε στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Το δεξί χέρι του Χίτλερ, Χέρμαν Γκέρινγκ είχε πει πως ο συγκεκριμένος βομβαρδισμός έγινε για να δοκιμαστούν οι νεαροί Γερμανοί πιλότοι σε πραγματικές συνθήκες μάχης!

«Πάντα πίστευα και ακόμα πιστεύω ότι οι καλλιτέχνες, που ζουν και δουλεύουν μέσα στο χώρο των πνευματικών αξιών, δεν μπορούν και δεν πρέπει να μείνουν αδιάφοροι μπροστά σε μια σύγκρουση, όπου διακυβεύονται οι πιο υψηλές αξίες της ανθρωπότητας και του πολιτισμού»  είχε πει ο Πικάσο όταν τον ρώτησαν για τον εμβληματικό πίνακα που δημιούργησε με θέμα τον βομβαρδισμό της βασκικής πόλης.

Εκείνη την εποχή ο σπουδαίος Ισπανός ζωγράφος ζούσε στη Γαλλία και ετοίμαζε ένα πίνακα, παραγγελία της Δημοκρατικής Κυβέρνησης της Μαδρίτης, που θα αποτύπωνε τις θηριωδίες του πολέμου και θα κοσμούσε το Ισπανικό Περίπτερο στη Διεθνή Έκθεση των Παρισίων. 

Το έργο του Πικάσο είναι μία τεράστια ελαιογραφία (3,49 x 7,77 μ.), που περιγράφει την απανθρωπιά, τη βιαιότητα και την απόγνωση του πολέμου. Δείχνει ένα σκηνικό θανάτου, με διαμελισμένα ζώα και ανθρώπους, γυναίκες να κλαίνε, κρατώντας νεκρά μωρά και κατεστραμμένα κτίρια.

Σήμερα η Γκουέρνικα του Πικάσο θεωρείται το εμβληματικότερος αντιπολεμικός πίνακας ζωγραφικής.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.