Η «Συνθήκη του Λονδίνου» που άνοιξε τον δρόμο προς την ανεξαρτησία της Ελλάδας

Στα μέσα του 1827 η Ελληνική Επανάσταση δε βρισκόταν και στην καλύτερη κατάσταση. Ίσα, ίσα αυτό που υπήρχε σαν αίσθηση ήταν ακριβώς το αντίθετο. Πως οι εξεγερμένοι Έλληνες, δηλαδή, είναι πιο πιθανό να ηττηθούν από τους Οθωμανούς παρά να νικήσουν.

Και τότε άλλαξαν όλα. Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία αποφάσισαν πως θα έπρεπε το «ελληνικό ζήτημα» να διευθετηθεί οριστικά. Δεν τους έπιασε, φυσικά, κάποιος ιδιαίτερος «πόνος» για την τύχη των επαναστατημένων Ελλήνων.

Η κάθε μια από τις Μεγάλες Δυνάμεις, για τους δικούς της λόγους, ήξερε πως ήταν προς το συμφέρον της η ίδρυση ενός ανεξάρτητου ελληνικού κράτους και αυτό ήθελαν να συμβεί όταν μια ημέρα σαν σήμερα, στις 6 Ιουλίου του 1827, υπέγραψαν τη «Συνθήκη του Λονδίνου».

Τι προηγήθηκε τις υπογραφής

Η κατάσταση την οποία είχαν να αντιμετωπίσουν οι επαναστατημένοι Έλληνες μετά από 6 χρόνια απελευθερωτικού αγώνα ήταν η εξής: Ο ατρόμητος Γεώργιος Καραϊσκάκης, ο αλύγιστος Αθανάσιος Διάκος, ο φλογερός Παπαφλέσσας, ο πολέμαρχος Μάρκος Μπότσαρης, ο ασταμάτητος Οδυσσέας Ανδρούτσος, όλοι τους από τα σπουδαιότερα ονόματα του ξεσηκωμού, πλέον δεν υπήρχαν.

Παράλληλα, οι εσωτερικές διαμάχες και ο αλληλοσπαραγμός «έτρωγαν» σαν το σαράκι το ηθικό των πολεμιστών. Η Τρίπολη ήταν στα χέρια των Τούρκων, η Αθήνα και η Ακρόπολη είχαν και αυτά «πέσει», σε ολόκληρο τον Μοριά μόνο το Ναύπλιο, τη Μονεμβασία και τη Μάνη κρατούσαν ακόμα τα άρματα και πολεμούσαν κατά των Οθωμανών.

Η υπογραφή (24 Απριλίου 1826) του Πρωτοκόλλου της Πετρούπολης, του πρώτου επίσημου διπλωματικού εγγράφου που αναγνώριζε πολιτική ύπαρξη στην Ελλάδα, δε βοήθησε όσο θα ήλπιζαν οι επαναστατημένοι Έλληνες.

Στην πραγματικότητα το Πρωτόκολλο αυτό έστελνε ένα μήνυμα στους Οθωμανούς, οι γενικολογίες και οι αοριστίες, ωστόσο, σε ότι αφορά την ανάληψη δράσης υπέρ της Ελλάδας έκαναν τον Ιμπράημ να νιώθει πως δεν υπάρχει κάποιος που να μπορεί να τον σταματήσει και κάπως έτσι συνέχισε να σπέρνει τον όλεθρο στο πέρασμά του.

Μέχρι που φτάνουμε στο κομβικό σημείο όπου Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία, η κάθε μια για τους δικούς της λόγους, αποφασίζουν να αναλάβουν δράση και να διευθετήσουν το ελληνικό ζήτημα. Καταλυτικό ρόλο σε όλο αυτό διαδραματίζει ο Τζορτζ Κάνινγκ, υπουργός Εξωτερικών και από τον Απρίλιο έως τον Αύγουστο του 1827 πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Ιρλανδίας.

Επειδή στην αρχή όλης αυτής της διαδικασίας η Γαλλία είχε αρνηθεί να εμπλακεί, ο Κάνινγκ είχε φροντίσει να γίνει σαφές πως αν δεν εμπλακεί τότε θα αναλάβουν δράση μόνες του η Βρετανία και η Ρωσία με ότι και αν σήμαινε αυτό για τα γαλλικά συμφέροντα στην περιοχή. Έτσι οι Γάλλοι έγιναν το τρίτο μέρος αυτής της συμμαχίας.

Πριν από αυτό, ο Κάνινγκ είχε φροντίσει να κινητοποιήσει και τη Ρωσία, «παίζοντας» και σε αυτή την περίπτωση το δυνατό «χαρτί» της νευραλγικής γεωγραφικής θέσης της Ελλάδας πάνω στον παγκόσμιο χάρτη.

Ο Κάνινγκ φρόντισε να έχει και μια εξαιρετικά σημαντική συνάντηση με τον Γάλλο βασιλιά Κάρολο ο οποίος φαίνεται πως κατά τη διάρκεια της συνομιλίας του είπε στον βρετανό πολιτικό πως: «Δεν ανέχομαι να βλέπω εν αδιαφορία τους ομόθρησκούς μου Έλληνας εξολοθρευομένους υπό των Τούρκων και των Αιγυπτίων. Είμαι αποφασισμένος να ενεργήσω παν ό,τι είναι αναγκαίον εις παρεμπόδισιν τόσο αξιοθρηνήτου καταστάσεως». Και ο Κάνινγκ δεν ήθελε κάτι παραπάνω από αυτή τη δήλωση. Είχε κερδίσει αυτό που ήθελε.

Κανείς δεν ξέρει αν τα κίνητρα του Βρετανού πολιτικού ήταν καθαρά οικονομικά (αφού ήθελε η χώρα του να έχει «πατήσει» πόδι σε μια κρίσιμη περιοχή), ήταν φιλελληνικά ή και τα δύο. Αυτό που έχει σημασία είναι πως ο Κάνινγκ είχε καταφέρει να πετύχει μια συμμαχία που πριν από λίγο καιρό φάνταζε δύσκολη. Και το κατάφερε αυτό κρατώντας ικανοποιημένες τόσο τη Γαλλία όσο και τη Ρωσία που διαφορετικά θα «σφάζονταν» για την κυριαρχία στο Αιγαίο.

Ταυτόχρονα παίρνοντας με το μέρος του τη Γαλλία ο Κάνινγκ κατάφερε και έβγαλε εκτός «παιχνιδιού» τον ανθέλληνα Αυστριακό Καγκελάριο Κλέμενς φον Μέττερνιχ ο οποίος ήταν ορκισμένος εχθρός της Επανάστασης και αποτελούσε μεγάλο εμπόδιο στις προσπάθειες για τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου ελληνικού κράτους.

Το μυστικό πρωτόκολλο και η ναυμαχία του Ναυαρίνου

Τις διαπραγματεύσεις για την υπογραφή της Συμφωνίας ανέλαβαν από την πλευρά της Γαλλίας ο πρίγκιπας Ιούλιος Πολινιάκ, στρατηγός και πρέσβης του βασιλείου της Γαλλίας στη Σαρδηνία.

Από την πλευρά της Μεγάλης Βρετανίας ο αντικόμης Ουίλιαμ Δούδλεϊ, σύμβουλος του βασιλιά και αρχιγραμματέας της βρετανικής επικρατείας για τις εξωτερικές υποθέσεις του Ηνωμένου Βασιλείου. Από την πλευρά της Ρωσίας ο πρίγκιπας Λιέβεν, στρατηγός του Πεζικού, γενικός υπασπιστής του τσάρου και διοικητής επίλεκτων ταγμάτων της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.

Η Συνθήκη του Λονδίνου περιελάμβανε επτά άρθρα φανερά κι ένα συμπληρωματικό που ήταν μυστικό. Σε γενικές γραμμές προέβλεπε να υπάρξει ανακωχή μεταξύ των επαναστατημένων Ελλήνων και της οθωμανικής αυτοκρατορίας και μεσολάβηση των Μεγάλων Δυνάμεων για την επίλυση των μεταξύ τους διαφορών.  Η Ελλάδα έπρεπε να γίνει ένα ανεξάρτητο κράτος αλλά να δίνει ένα φόρο υποτέλειας στον Σουλτάνο του οποίου την επικυριαρχία έπρεπε να αναγνωρίσει.

«Ο προβληθεισόμενος εις την Οθωμανικήν Αυλήν συμβιβασμός θέλει θεμελιωθεί εις τας εφεξής βάσεις. Οι Έλληνες θέλουν θεωρεί τον Σουλτάνον ως ανώτερον κύριο και κατά συνέπεια αυτής της υπεροχής θέλουν πληρώνει εις το Οθωμανικόν κράτος χρονικόν (ετήσιον) φόρον, το ποσό του οποίου θέλει ορισθεί μίαν φοράν δια πάντα ως κοινή συμφωνία.

» Θέλουν διοικήσθαι από εξουσίας, τας οποίας αυτοί οι ίδιοι θέλουν εκλέγει και ονοματίζει, αλλ’ εις τον ονοματισμόν των οποίων η Πόρτα θα έχει μιαν προσδιοριζόμενην ψήφον.

» Δια να επέλθει πλήρης ο διαχωρισμός μεταξύ των ατόμων των δύο εθνών και δια να εμποδισθούν αι συγκρούσεις αι οποίαι είναι άφευκτον αποτέλεσμα τοιαύτης πολυχρονίου πάλης, οι Έλληνες θέλουν εξουσιάζει τα εις την Στερεάν, ή τας νήσους της Ελλάδος κείμενα τουρκικά κτήματα επί συμφωνία του ν’ αποζημιώσουν τους προλάβοντας κυρίους των ή με την πληρωμήν ετησίου τινός χρηματικής ποσότητος προστεθησομένης εις τον φόρον όστις μέλλει να πληρώνεται εις την Πόρταν ή κατ’ άλλον τινά τρόπο αυτής της φύσεως», ανέφερε η Συνθήκη κάτι που δείχνει με τρόπο ξεκάθαρο πως οι Μεγάλες Δυνάμεις δεν ενδιαφέρονταν και τόσο για την ανεξαρτησία της Ελλάδας αλλά για την κατοχύρωση των συμφερόντων τους στην περιοχή. Αυτό, όμως, είναι άλλου είδους συζήτηση.

Τέλος υπήρχε αναφορά και στα σύνορα του νέου ελληνικού κράτους. Στη Συνθήκη του Λονδίνου προβλεπόταν πως στο υπό αναγνώριση ελληνικό κράτος θα περιλαμβάνονταν όσες περιοχές ήταν σε εμπόλεμη κατάσταση με τους Οθωμανούς. Τότε οι Έλληνες προσπάθησαν να κάνουν μια «πονηριά» η οποία, όμως, δεν πέρασε. Ξεκίνησαν ένοπλες συγκρούσεις σε Ρούμελη, Εύβοια, Χίο και Κρήτη! Οι Μεγάλες Δυνάμεις αντέδρασαν και έτσι οι συγκρούσεις στα μέρη αυτά σταμάτησαν.

Όπως ήδη αναφέρθηκε, ωστόσο, μέσα στη Συνθήκη υπήρχε και ένα συμπληρωματικό άρθρο το οποίο έμεινε μυστικό. Αυτό που προέβλεπε το συγκεκριμένο άρθρο ήταν πως εάν η ανακωχή δε γινόταν δεκτή μέσα σε διάστημα ενός μήνα, οι Μεγάλες Δυνάμεις θα ελάμβαναν τα απαραίτητα μέτρα, κάτι που σήμαινε ότι δε θα δίσταζαν να χρησιμοποιήσουν ακόμα και τα πυροβόλα τους για την επιβολή της ειρήνης.

Είναι η εποχή που ο Ιμπραήμ σαρώνει τον Μοριά και ο Κιουταχής τη Στερεά. Ο Σουλτάνος δεν είχε καμία διάθεση να σταματήσει να χτυπάει δίχως έλεος τους επαναστατημένους Έλληνες θεωρώντας πως σύντομα θα τελειώσει μαζί τους.

Την ώρα που ο Ιωάννης Καποδίστριας έπαιζε με σύνεση το «χαρτί» της διπλωματίας εκτιμώντας πως μπορούσε να ανατρέψει προς το ευνοϊκότερο για την Ελλάδα τη Συνθήκη του Λονδίνου, ο Ιμπράημ έδειχνε φοβερή αλαζονεία και επιτέθηκε στον συμμαχικό στόλο! Η επίθεση αυτή θεωρήθηκε από τις Μεγάλες Δυνάμεις σαν παραβίαση του μυστικού άρθρου της Συνθήκης.

Ακολούθησε η καθοριστική από κάθε άποψη Ναυμαχία στο κόλπο του Ναυαρίνου όπου η ήττα των Οθωμανών ήταν συντριπτική. Οι όροι της Συνθήκης του Λονδίνου επιβλήθηκαν διά της βίας και λίγο καιρό αργότερα οι Έλληνες κατάφεραν αυτό που από την αρχή ήθελαν. Όχι την αυτονομία τους αλλά την ανεξαρτησία τους!

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.