Ο φονικός σεισμός του 1999 στην Αθήνα και ο αντισεισμικός Παρθενώνας

Υπάρχουν εκείνες οι στιγμές που μένουν χαραγμένες για πάντα στο μυαλό μας. Οι στιγμές που δεν πρόκειται να ξεχάσουμε ποτέ. Οι στιγμές που όσα χρόνια και να περάσουν, πάντα θα θυμόμασταν πού είμασταν και τι κάναμε.

Αναμφίβολα μια τέτοια στιγμή ήταν ο φονικός σεισμός της Αθήνας. Μια ημέρα σαν σήμερα. Στις 7 Σεπτεμβρίου του 1999. Τέσσερα λεπτά πριν οι δείκτες του ρολογιού δείξουν 3 το μεσημέρι.

Τίποτα δεν ήταν το ίδιο μετά από εκείνη τη στιγμή που κράτησε 15 δευτερόλεπτα.

Ο αντισεισμικός Παρθενώνας

Κάθε φορά που η κουβέντα φτάνει σε εκείνο το μεσημέρι είναι περίπου δεδομένου πως θα υπάρξουν πολλές αναφορές στα κτίρια που κατέρρευσαν σαν χάρτινοι πύργοι και παρέσυραν στο θάνατο δεκάδες ανθρώπους.

Και αν φτάσει εκεί, τότε είναι δεδομένο πως θα καταλήξει στον Παρθενώνα και το πως μπορεί και στέκει ακλόνητος στη θέση του μετά από χιλιάδες χρόνια και τόσους μεγάλους σεισμούς.

Η αλήθεια είναι πως το συγκεκριμένο ζήτημα έχει απασχολήσει πολλές φορές τους επιστήμονες που προσπαθούν να αποκρυπτογραφήσουν τον τρόπο που οι αρχαίοι κατάφεραν να έχουν έναν αντισεισμικό κανονισμό βγαλμένο... από το μέλλον.

Στο φονικό σεισμό της Αθήνας, τον Σεπτέμβριο του 1999, οι επιστήμονες διαπίστωσαν πως στον Παρθενώνα και στο Ερέχθειο παρατηρήθηκε μια ελαφρά περιστροφή κάποιων κιόνων, χωρίς σημαντικά αποτελέσματα!

Και να φανταστεί κανείς πως ο σεισμός του 1999 ήταν ο ένατος πολύ μεγάλος σεισμός που βίωνε ο Παρθενώνας μέσα σε αυτή την «πορεία» των 2500 χρόνων!

Οι επιστήμονες έχουν καταλήξει πως ο βασικός λόγος για τον οποίο το παγκόσμιο αυτό μνημείο είναι σχεδόν ανέγγιχτο από τους μεγάλους σεισμούς, είναι ο τρόπος κατασκευής του σε συνδυασμό με τη φυσική του θέση.

Τονίζουν, δηλαδή, το ότι το «μυστικό» είναι οι σπονδυλωτοί κίονες που έχουν τοποθετηθεί με τέτοιο τρόπο ώστε σε περίπτωση σεισμού να μετακινούνται έχοντας παράλληλα την ελάχιστη δυνατή τριβή.

Επειδή, όμως, με την ίδια τεχνοτροπία είναι χτισμένοι πολλοί ναοί οι οποίοι σε ανάλογα σεισμικά γεγονότα κατέρρευσαν, οι επιστήμονες εκτιμούν πως ο τρόπος κατασκευής έρχεται να προστεθεί στη φυσική προστασία που παρέχει στον Παρθενώνα ο ιερός βράχος της Ακρόπολης.

Τι μπορεί να προκαλέσει ένα καταστροφικό πλήγμα για τον Παρθενώνα; Οι επιστήμονες, πλέον, φαίνεται πως έχουν καταλήξει και σε αυτό: Ένας ισχυρός σεισμός, μεγάλος σε διάρκεια που θα προέρχεται από ένα ρήγμα περίπου 100-200 χιλιομέτρων από την Ακρόπολη.

Οι δυο δονήσεις και τα 15 δευτερόλεπτα του τρόμου

Και κάπου εδώ ανοίγει ξανά η κουβέντα για τον σεισμό του 1999. Ένας τέτοιος σεισμός δε θα μπορούσε να κάνει ζημιά στον Παρθενώνα. Σκόρπισε τον τρόμο, όμως, στην Αθήνα.

Ακόμα και τώρα που έχουν περάσει τόσα χρόνια, δεν είναι ευρέως γνωστό πως ο σεισμός της Αθήνας εκείνο το μεσημέρι του 1999 δεν ήταν ένας αλλά δυο!

Με βάση τη μελέτη δορυφορικών δεδομένων που εξετάζουν την παραμόρφωση καθ' ύψος του εδάφους, που επιβεβαιώθηκε αργότερα από σεισμολογική μελέτη και έγινε το 2008 αποδεκτή και από το Γεωδυναμικό Ινστιτούτο, διαπιστώθηκε πως έγιναν δυο σεισμοί μεγέθους 5,8 και 5,5 Ρίχτερ, σε διαφορετικά ρήγματα και με διαφορά 3,5 δευτερολέπτων ο ένας από τον άλλο.

Εκείνο το μεσημέρι, σχεδόν ταυτόχρονα, ενεργοποιήθηκαν στην Πάρνηθα δύο ρήγματα που οδήγησαν στην εκδήλωση δύο σεισμών. Τα ρήγματα εκτείνονταν μέχρι τον κόλπο της Ελευσίνας. Τα αποτελέσματα που παρατηρήθηκαν συνάδουν με τη βύθιση του ρήγματος της Φυλής και μιας πιθανής επέκτασης μέχρι τα Άνω Λιόσια που έχει μήκος μέχρι πέντε χιλιόμετρα. Το ρήγμα εθεωρείτο ακίνδυνο. Βρισκόταν μεν κοντά σε σεισμική ζώνη - αυτήν του Κορινθιακού Κόλπου που είχε δώσει και τον προηγούμενο μεγάλο σεισμό της Αθήνας, το 1981, με τα 20 θύματα - αλλά εντός του λεκανοπεδίου της Αττικής, που οι σεισμολόγοι το θεωρούσαν ασεισμικό!

Προσεισμική δραστηριότητα καταγράφηκε από τις 14:38 με τοπικά σεισμικά μεγέθη από 2,5 έως 3,2. Η μετασεισμική δραστηριότητα ήταν αρκετά έντονη και διήρκεσε αρκετούς μήνες. Μέχρι αργά το βράδυ της 7ης Σεπτεμβρίου είχαν καταγραφεί περισσότερες από 400 μετασεισμικές δονήσεις, εκ των οποίων οι πέντε ήταν μεγέθους άνω των 4 Ρίχτερ! Ο μεγαλύτερος μετασεισμός ήταν στις 22:44 το βράδυ με μέγεθος 4,4 Ρίχτερ! Μέσα στα επόμενα δυο χρόνια έγιναν περίπου 4.000 μετασεισμοί.

Πάντως, σεισμικές δονήσεις με επίκεντρο εντός 30 χιλιόμετρων από αυτό του κύριου σεισμού άρχισαν να παρατηρούνται το 1994. Είχαν καταγραφεί πρόδρομες σεισμικές δονήσεις στο ρήγμα από τον Νοέμβριο του 1997, αλλά στη συνέχεια διαπιστώθηκε ότι το φαινόμενο επιταχύνθηκε εξαιτίας του σεισμού στο Ιζμίτ το 1999.

Ο σεισμός του 1999 ήταν η πιο καταστροφική και δαπανηρή φυσική καταστροφή που έπληξε ποτέ την Ελλάδα, με υλικές ζημιές που αποτιμήθηκαν σε 3 δις δολάρια. Οι περιοχές που επλήγησαν περισσότερο από τον σεισμό ήταν τα Άνω Λιόσια, οι Αχαρνές Αττικής, η Κηφισιά, οι Θρακομακεδόνες, η Μεταμόρφωση και η Φυλή Αττικής, όπου υπολογίζεται ότι τοπικά ο σεισμός είχε ισχύ IX (9) στην κλίμακα Μερκάλι, ενώ κατά τόπους έφτασε και την ισχύ Χ (10, με μέγιστο επίπεδο το 12), με το 30% των καλά κατασκευασμένων κτιρίων να έχει καταρρεύσει, ήταν δηλαδή «εξαιρετικά καταστροφικός». Στους Θρακομακεδόνες, τις επόμενες ημέρες, το 84% των σπιτιών χαρακτηρίστηκε κόκκινο ή κίτρινο, στα Άνω Λιόσια το 64% και στη Φυλή το 56%.

143 νεκροί, τουλάχιστον 700 τραυματίες και περίπου 50.000 άστεγοι!

Μόλις 15 δευτερόλεπτα ήταν αρκετά για να σκορπίσει ο εγκέλαδος τον θάνατο και να προκαλέσει, όπως ήδη αναφέρθηκε, τεράστιες καταστροφές. Ο αρχικός υπόκωφος θόρυβος μετατράπηκε, όταν άρχισαν οι δονήσεις, σε έναν πανζουρλισμό κρότων, από υαλοπίνακες κτιρίων που έτριζαν εκκωφαντικά, τζάμια που έσπαγαν, επιχρίσματα κτιρίων που κατέρρεαν και συναγερμούς αυτοκινήτων που χτυπούσαν δαιμονισμένα.

Πανικός, αγωνία και μπλακ άουτ της ΔΕΗ. Ο μισός περίπου πληθυσμός της Ελλάδας με το κινητό τηλέφωνο στα χέρια προσπαθούσε να επικοινωνήσει με τους δικούς του. Μάταια. Τα δίκτυα κινητής τηλεφωνίας είχαν μπλοκάρει. Μόνο τα σταθερά λειτουργούσαν αλλά ποιος έμπαινε μέσα στο σπίτι; Τα δημόσια τηλέφωνα που τότε λειτουργούσαν ακόμα με τηλεκάρτες πήραν «φωτιά» και οι ουρές στους θαλάμους τεράστιες.

Το πιο τραγικό γεγονός εκείνης της ημέρας ήταν η κατάρρευση του εργοστασίου της Ρικομέξ, στο οποίο έχασαν τη ζωή τους 39 εργαζόμενοι, ανάμεσα στους οποίους δύο έγκυες γυναίκες. Οι συγγενείς τους έζησαν έναν «διπλό θάνατο»: την απώλεια των αγαπημένων τους και στη συνέχεια την αδιανόητη μάχη που έπρεπε να δώσουν στα δικαστήρια, χωρίς τελικά οι υπεύθυνοι να τιμωρηθούν. 

Σε συγγενείς μερικών από τα θύματα δόθηκαν αποζημιώσεις που έφταναν 17.000 ευρώ για νεκρό αδελφό, 30.000 ευρώ για νεκρό γονιό και 40.000 ευρώ για κάθε νεκρό παιδί. Το Μάιο του 2010 αποφασίστηκε από το Συμβούλιο της Επικρατείας ότι η Νομαρχία έχει αυτοτελείς ευθύνες, καθώς δε διενήργησε σωστά τους προληπτικούς και κατασταλτικούς ελέγχους στην κατασκευή του εργοστασίου και πρέπει να αποζημιώσει τα θύματα με 18 εκατομμύρια ευρώ. Τελικά, το 2012 αποφασίστηκε από το Περιφερειακό Συμβούλιο Αττικής η καταβολή 13 εκατ. ευρώ σε συγγενείς των θυμάτων από τους πόρους της περιφέρειας.

Επιπλέον, 8 σκοτώθηκαν στα γραφεία της Faran, 3 στο εργοστάσιο ΦΙΑΛΟΠΛΑΣΤ και 6 στο εργοστάσιο της ΒΙΟΚΥΤ. Άλλοι 7 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους στην οικοδομή της οδού Πίνδου στη Νέα Φιλαδέλφεια και 16 στην πολυκατοικία της οδού Ψυχάρη, στη Μεταμόρφωση.

Η οικοδομή της Ν. Φιλαδέλφειας, είχε ζημιές από τον σεισμό του 1981, ωστόσο οι κάτοικοι συνέχιζαν να ζουν κανονικά σε αυτή. Στην πολυκατοικία αυτή λειτουργούσε κατάστημα της αλυσίδας Dia. Σύμφωνα με το παραπεμπτικό βούλευμα η κατάρρευση της οικοδομής έγινε λόγω των μετατροπών που πραγματοποίησαν οι ιδιοκτήτες της εν λόγω επιχείρησης. Τελικά, το Μεικτό Ορκωτό Δικαστήριο της Αθήνας αθώωσε ομόφωνα τους ιδιοκτήτες του καταστήματος, τον αρχιτέκτονα της οικοδομής, τον πολιτικό μηχανικό, τον εργολάβο και των εκπρόσωπο του καταστήματος.

Ο ιδιοκτήτης της ΦΙΑΛΟΠΛΑΣΤ, όπου πέθαναν 3 γυναίκες, βρέθηκε ένοχος σε α΄ βαθμό για ανθρωποκτονία από αμέλεια, με ποινή φυλάκισης οχτώ μηνών, αλλά πέθανε πριν αυτή εκτελεστεί. Για την κατάρρευση του εργοστασίου Faran, όπου έχασαν τη ζωή τους 4 άνθρωποι, οι τέσσερις κατηγορούμενοι αθωώθηκαν.

Για την κατάρρευση πολυκατοικίας στην οδό Ψυχάρη, στη Μεταμόρφωση τα αδικήματα παραγράφηκαν. Εκεί πέθαναν οχτώ άνθρωποι, ενώ πυροσβέστες ανέσυραν ζωντανά δύο μικρά παιδιά στην αγκαλιά του νεκρού πατέρα τους. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.