Ο φονικότερος σεισμός στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας – «Ο μεγάλος χαλασμός» της Χίου

Φοβόμαστε τους σεισμούς; Ναι, στο βαθμό που κάποιος φοβάται το άγνωστο. Είμαστε έτοιμοι για την επόμενη φορά που ο «Εγκέλαδος» θα μας «χτυπήσει» την πόρτα; Ναι... Μάλλον. Θα το αντιμετωπίσουμε με ψυχραιμία; Θα δούμε!

Η Ελλάδα και όσοι κατοικούν σε αυτή έχουν μάθει να ζουν με τους σεισμούς. Η χώρα βρίσκεται σε μία από τις πιο σεισμογενείς περιοχές της Ευρώπης καθώς το γεωτεκτονικό της περιβάλλον καθορίζεται από τη σύγκλιση της αφρικανικής και της ευρασιατικής λιθοσφαιρικής πλάκας.

Τι σημαίνει πρακτικά αυτό; Πως όλοι μας στη διάρκεια της ζωής μας θα ζήσουμε τουλάχιστον ένα μεγάλο σεισμό.

Το ελληνικό τόξο που εκτείνεται από τα νησιά του Ιονίου έως τη νότια Κρήτη και το Αιγαίο, αποτελεί ζώνης έντονης σεισμικής δραστηριότητας.

Από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα, ο ελληνικός χώρος έχει βιώσει σεισμούς που σημάδεψαν πόλεις, κοινωνίες και ιστορικές πορείες. Ορισμένοι από αυτούς δεν ήταν απλώς φυσικά φαινόμενα αλλά τραγωδίες που άλλαξαν τον χάρτη ολόκληρων περιοχών.

Ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα, ειδικά σε ότι αφορά το μέγεθος της καταστροφής αλλά κυρίως το κόστος σε ανθρώπινες ζωές, είναι ο σεισμός που έγινε μία ημέρα σαν σήμερα, στις 3 Απριλίου 1881 στη Χίο.

«Ο μεγάλος χαλασμός» της Χίου

Το ημερολόγιο έδειχνε Κυριακή 3 Απριλίου του 1881. Οι δείκτες του ρολογιού είχαν «σημαδέψει» τις 13:40. Οι περισσότεροι κάτοικοι της Χίου είτε έτρωγαν το μεσημεριανό τους, είτε ξεκουράζονταν, είτε απολάμβαναν τον ανοιξιάτικο ήλιο στην ύπαιθρο.

Κανείς δεν έδωσε σημασία σε έναν μικρό σεισμό που είχε σημειωθεί λίγη ώρα πριν. Ούτε – κατά τις μαρτυρίες της εποχής – έδωσαν ιδιαίτερη σημασία στα σκυλιά που μανιασμένα γάβγιζαν για ώρα.

Εκείνη ακριβώς την ώρα χτύπησε ο «Εγκέλαδος» στο νησί της Χίου. Το μέγεθος του σεισμού ήταν 6,5 βαθμοί της κλίμακας Ρίχτερ (σύμφωνα με κάποιες αναλύσεις το μέγεθος μπορεί να έφτασε μέχρι και 7,3 Ρίχτερ) και το επίκεντρό του εντοπίστηκε περίπου 15 χιλιόμετρα νότια της πόλης της Χίου.

Ο σεισμός διήρκεσε λίγα μόλις δευτερόλεπτα όμως η έντασή του ήταν τέτοια που ισοπέδωσε ολόκληρους οικισμούς. Τα παραδοσιακά πέτρινα σπίτια κατέρρευσαν σχεδόν ακαριαία, παγιδεύοντας χιλιάδες ανθρώπους στα ερείπια.

Το νότιο κομμάτι του νησιού σχεδόν σβήστηκε από τον χάρτη. Ολόκληρα χωριά καταστράφηκαν ολοσχερώς. Στα χωριά Νένητα, Βουνό, Φλάτσια, Καλαμωτή, Κοινή, Καλλιμασιά, Δίδυμα η καταστροφή ήταν ανυπολόγιστη. Αντίθετα το βόρειο κομμάτι της Χίου χτυπήθηκε λιγότερο από την καταστροφική μανία του «Εγκέλαδου».

Συνολικά 25 από τα 64 χωριά της Χίου καταστράφηκαν ολοσχερώς ενώ άλλα 17 υπέστησαν τεράστιες ζημιές.

Παράλληλα, παρατηρήθηκαν κατολισθήσεις και βραχοπτώσεις, ρωγμές, καθώς και φαινόμενα ρευστοποίησης, ενώ το γεγονός ότι βρέθηκε φρέσκια άμμος σε σπίτια μακριά από τις ακτές του νησιού κάνει πολύ πιθανό το σενάριο να σημειώθηκε και κάποιο μικρό τσουνάμι. Επιπλέον υπάρχουν αναφορές πως το έδαφος της παραλίας βυθίστηκε κατά σχεδόν 80 εκατοστά!

Σύμφωνα με τον ΟΑΣΠ περίπου 3.550 άνθρωποι σκοτώθηκαν κάτι που καθιστά τον συγκεκριμένο σεισμό τον φονικότερο που έχει γίνει στη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας. Αξίζει να σημειωθεί, πάντως, πως υπάρχουν αναφορές πως οι νεκροί ήταν ακόμα και διπλάσιοι αλλά φαίνεται πως αυτό στηρίζεται περισσότερο στις λαϊκές αφηγήσεις παρά σε επιστημονικά δεδομένα.

Επιπλέον, σύμφωνα πάντα με τον ΟΑΣΠ, πάνω από 7.000 άνθρωποι τραυματίστηκαν, ο αριθμός των αστέγων «άγγιξε» τις 25.000 ενώ έγιναν εκατοντάδες  μετασεισμοί - πολλοί από αυτούς εξίσου καταστρεπτικοί με τον κύριο σεισμό - μέχρι και το 1884!

Ήταν τέτοια η καταστροφή που σημειώθηκε στο νησί που οι κάτοικοι ονόμασαν το συγκεκριμένο σεισμικό γεγονός «ο χαλασμός της Χίου» ενώ μέχρι και το 1970 οι Χιώτες τέτοια ημέρα χτυπούσαν πένθιμα τις καμπάνες των εκκλησιών τους και νήστευαν στη μνήμη των θυμάτων.

Σοκ σε Ελλάδα και Ευρώπη

Την εποχή του μεγάλου σεισμού η Χίος ήταν ακόμα υπό οθωμανική διοίκηση, ωστόσο, όπως ήταν φυσικό, οι Έλληνες βίωσαν έναν τρομακτικό σοκ από την τραγωδία που έπληξε το νησί το οποίο θεωρούσαν κομμάτι της χώρας.

«Ρίγος, γυμνότης, πείνα, σπαραγμός και φρίκη επί των ευανθών λειμώνων και λόφων της, μυροβόλου Χίου, ους ποτίζουσι σήμερον τα δάκρυα των επιζώντων τέκνων της. Οποία συμφορά!» , έγραφε τις επόμενες ημέρες η εφημερίδα «Νέα Σμύρνη».

Στην Κωνσταντινούπολη συστήθηκε Γενική Επιτροπή υπό την υψηλή εποπτεία του Σουλτάνου Μουράτ Β' και επίτιμο πρόεδρο τον Οικουμενικό Πατριάρχη. Στόχος της επιτροπής ήταν η συγκέντρωση χρημάτων αλλά και βασικών ειδών πρώτης ανάγκης για τους σεισμόπληκτους.

Ειδικά στο κομμάτι των χρημάτων το έργο της επιτροπής αποδείχθηκε εύκολο αφού οι εύποροι απόδημοι Χιώτες έδωσαν αμέσως μεγάλα χρηματικά ποσά.

Το ίδιο έκαναν και άλλοι πλούσιοι άνδρες της εποχής όπως ο Ανδρέας Συγγρός που προσέφερε 10.000 φράγκα, ο επιχειρηματίας Γεώργιος Ζαννής Κορωνιός που προσέφερε 2.000 λίρες αλλά και ο Ζαννής Σεφάνοβικ Σκυλίτσης που πέρα από τα μεγάλα χρηματικά ποσά που έδωσε φρόντισε να αποσταλούν στο νησί μεγάλες ποσότητες φαρμάκων.

Επιπλέον από την Τουρκία έφτασαν στη Χίο πέντε πλοία φορτωμένα με τρόφιμα, φάρμακα και ρούχα.

Η βιβλική καταστροφή στη Χίο, ωστόσο, δεν άφησε ασυγκίνητη και τη διεθνή κοινότητα. Γαλλία, Αγγλία και ΗΠΑ επιστράτευσαν πλοία γεμάτα με όλα τα απαραίτητα ενώ όταν έφταναν στο νησί, οι ναύτες αποβιβάζονταν και βοηθούσαν όπως μπορούσαν.

Υπάρχουν καταγραφές σύμφωνα με τις οποίες έστηναν σκηνές για να μένουν οι άστεγοι, περιέθαλπαν τραυματίες, ενώ έσκαβαν ακόμα και με τα χέρια τους τα ερείπια με την ελπίδα πως θα εντοπίσουν επιζώντες.

Μετά τον φονικό σεισμό η Χίος ερήμωσε. Πολλοί κάτοικοι του νησιού αποφάσισαν να μεταναστεύσουν καθώς αυτή ήταν η τρίτη μεγάλη καταστροφή μετά από εκείνες του 1822 (Η Σφαγή της Χίου) και του 1833 (αποτυχία στην καλλιέργεια του πορτοκαλιού) οι οποίες «έριξαν» το νησί σε ένα ατελείωτο σπιράλ πόνου, πένθους και φτώχειας.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.