Ο ιπτάμενος Ρούντολφ Νουρέγιεφ, η αυτομόληση στη Δύση και ο θάνατος από AIDS

Η ζωή του όλη ήταν, όχι σαν μια κινηματογραφική ταινία, αλλά σαν ένα από αυτά τα (λιγοστά είναι η αλήθεια) παραμύθια με το θλιμμένο τέλος. Ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ γεννήθηκε μέσα σε ένα βαγόνι της Υπερσιβηρικής αμαξοστοιχίας κοντά στην πόλη Ιρκούτσκ. Η μητέρα του ταξίδευε προς το Βλαδιβοστόκ. Πήγαινε να δει τον πατέρα του παιδιού που περίμενε ο οποίος υπηρετούσε στον Κόκκινο στρατό.

Αυτή είναι η αρχή του παραμυθιού. Γίνεται όμορφη μόνο αν της ρίξεις τη απαραίτητη χρυσόσκονη που έχουν όλα τα παραμύθια. Αν αφαιρέσεις αυτή τη χρυσόσκονη, μένει μόνο η σκληρή αλήθεια με την οποία πρέπει να παλέψει μια ετοιμόγεννη γυναίκα που κάνει μόνη της ένα ταξίδι με το τρένο προκειμένου να δει τον στρατιώτη σύζυγό της.

Έτσι γεννήθηκε ο θρύλος του μπαλέτου Ρούντολφ Νουρέγιεφ. Ένας από τους διασημότερους χορευτές του 20ού αιώνα. Αυτός που απέδειξε πως το μπαλέτο δεν είναι μια αποκλειστικά γυναικεία υπόθεση.

Όπως έλεγαν όσοι τον είχαν δει, ο ρώσος χορευτής περισσότερο «περπατούσε» στον αέρα, παρά πατούσε στη Γη. Ήταν αυτός που έδωσε μια νέα πνοή σε μια εκλεπτυσμένη τέχνη που έδειχνε να έχει χάσει τη φρεσκάδα της.

Ζωή σαν (δύσκολο) παραμύθι

Ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ ήταν το τέταρτο παιδί (το πρώτο αγόρι) μια φτωχής, μουσουλμανικής οικογένειας. Μεγάλωσε στην πόλη Ουφά. Η εξαμελής οικογένεια ζούσε σε ένα μικρό δωμάτιο. Αυτό ήταν το σπίτι τους. Δεν είχαν καν μια τουαλέτα.

«Όποιος ήθελε να πάει στην τουαλέτα περπατούσε ως την άκρη του δρόμου και επειδή ποτέ δεν είχαμε χρήματα, τις πιο πολλές φορές πηγαίναμε ξυπόλυτοι. Δεν είχα ούτε δικά μου ρούχα να φορέσω και για να βγω στο δρόμο ντυνόμουν με τα ρούχα των τριών αδελφών μου», έλεγε ο ίδιος ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ.

Μέσα σε μια τέτοια συνθήκη, τα παιδικά και εφηβικά χρόνια μόνο εύκολα δεν ήταν. Λέγεται πως για μεγάλο χρονικό διάστημα η οικογένειά του, δεν είχε τη δυνατότητα ούτε παπούτσια να του πάρει. Η μητέρα του ήταν αυτή που τον κουβαλούσε στην πλάτη της κάθε πρωί και κάθε μεσημέρι για το δρομολόγιο προς και από το σχολείο.

Μπορεί παπούτσια να μην είχε να βάλει και οι συμμαθητές του να γελούσαν και να τον φώναζαν ζητιάνο αλλά εκείνος λίγα χρόνια αργότερα φόρεσε τις πουέντ του και ξεκίνησε το μεγάλο ταξίδι της κατάκτησης του κόσμου.

Άρχισε να χορεύει από την ηλικία των 11 ετών. Φυσικά και δεν άργησε να ξεχωρίσει. Στα 17 του ήδη σπούδαζε στην περίφημη Σχολή Μπαλέτου του Λένινγκραντ. Ακόμα και αυτή η διεθνούς φήμης σχολή, ωστόσο, ήταν δύσκολο να χωρέσει το ταλέντο του.

Ο πατέρας του δεν ήθελε ο γιος του να γίνει χορευτής. Ο Νουρέγιεφ, ωστόσο, είχε αρχίσει ήδη να σχεδιάζει τη ζωή του μακριά από τη Σοβιετική Ένωση. Για τον λόγο αυτό, άλλωστε, μάθαινε αγγλικά στα κρυφά!

Το 1958 έγινε δεκτός στο θρυλικό Μπαλέτο Κιρόφ. Εκεί, δάσκαλος ήταν ο Αλεξάντερ  Ιβάνοβιτς  Πούσκιν, ο διάσημος ballet master, που αμέσως ξεχώρισε το ταλέντο του Ρούντολφ Νουρέγιεφ. Στην πραγματικότητα ο Νουρέγιεφ ήταν αυτός που ανάγκασε (κυριολεκτικά και μεταφορικά) τον Πούσκιν να τον προσέξει.

Ο Νουρέγιεφ προετοίμασε, χωρίς να το γνωρίζει κάποιος άλλος, μια χορογραφία, είπε στον Πούσκιν πως ήθελε να του δείξει κάτι ξεχωριστό, τον οδήγησε σε μια αίθουσα και εκεί με μόνο θεατή τον ballet master, ξεδίπλωσε όλο το ταλέντο του.

Μετά από εκείνη την εμφάνιση, ο Πούσκιν έβαλε τον Νουρέγιεφ μέσα στην τριάδα των χορευτών που κάθε χρόνο έδιναν μια παράσταση για λογαριασμό του Μπαλέτο Κιρόφ.

Ο Πούσκιν και η σύζυγός του και πρώην χορεύτρια μπαλέτου Ξένια Τζούργκενσον, σχεδόν... υιοθέτησαν τον Νουρέγιεφ. Πριν από κάθε σημαντική παράσταση τον φιλοξενούσαν στο σπίτι τους προκειμένου να υπάρχει τίποτα που να το αποσπά την προσοχή.

Οι κακές γλώσσες, βέβαια, (και όχι μόνο αυτές) έλεγαν τότε πως ο 21χρονος Νουρέγιεφ είχε την πρώτη του σεξουαλική επαφή με την Ξένια Τζούργκενσον η οποία δήλωνε ερωτευμένη μαζί του!

Πιθανότατα εκείνη την περίοδο ο Νουρέγιεφ κατάλαβε πως η ερωτική έλξη που αισθανόταν για τους άντρες ήταν ισχυρότερη από αυτή που ένιωθε για τις γυναίκες.

Ένας νεαρός χορευτής από την Ανατολική Γερμανία, ο Τέγια Κρέμκε ήταν η πρώτη ερωτική, ομοφυλοφιλική σχέση που είχε ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ και πιθανότατα ήταν ο άνθρωπος που τον έπεισε να φύγει από την Σοβιετική Ένωση και να ζήσει στην απελευθερωμένη σε τέτοια ζητήματα Δύση.

«Να χορεύεις...»

Το 1961 και ενώ ο Νουρέγιεφ βρισκόταν στο Παρίσι για περιοδεία Μπαλέτο Κιρόφ το πήρε απόφαση και έκανε το μεγάλο βήμα. Αυτομόλησε στη Δύση. Έγινε ο πρώτος «καλλιτεχνικός λιποτάκτης», όπως έλεγαν στην ΕΣΣΔ.

Οι υπόλοιποι από το μπαλέτο ετοιμάζονταν να συνεχίσουν την περιοδεία στο Λονδίνο. Εκείνη την ώρα, δύο πράκτορες της KGB τον πλησίασαν και του ζήτησαν να τους ακολουθήσει στη Μόσχα. Το Σοβιετικό καθεστώς φοβόταν πως αφού ο Νουρέγιεφ είχε γίνει, πλέον, διάσημος μπορούσε να χρησιμοποιήσει τη δύναμη αυτή για να αυτομολήσει. Τους προβλημάτιζε, άλλωστε, το γεγονός πως ο Νουρέγιεφ ουδέποτε είχε δεχθεί να γίνει μέλος της Κομσομόλ, της Νεολαίας του ΚΚΣΕ.

Και δεν είχαν άδικο. Όταν ο Νουρέγιεφ αντιλήφθηκε τι πάει να γίνει άρχισε να φωνάζει βοήθεια και να καλεί κοντά του τους Γάλλους αστυνομικούς που περιπολούσαν στο αεροδρόμιο.

Οι πράκτορες της KGB εν ριπή οφθαλμού εξαφανίστηκαν, οι Γάλλοι αστυνομικοί πήραν τον Νουρέγιεφ σε ένα ειδικό γραφείο και εκεί ο χορευτής ζήτησε πολιτικό άσυλο.

Όπως είναι φυσικό ξέσπασε διεθνής σάλος μετά από αυτή την κίνηση. Η Γαλλική κυβέρνηση του έδωσε το άσυλο που ζητούσε και το Σοβιετικό καθεστώς τον χαρακτήρισε ανεπιθύμητο στη Ρωσία.

Ο άνθρωπος που γεννήθηκε μέσα σε ένα τρένο, απέδειξε ξανά πως δεν υπάρχουν ρίζες που να μπορούν να τον κρατήσουν κάπου. «Δεν έχω πατρίδα. Πατρίδα για μένα είναι όπου μπορώ να χορεύω. Ρίζες μου είναι η δουλειά μου, Και η δουλειά μου είναι ιερή», έλεγε ο ίδιος.

Απελευθερωμένος, πλέον, ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ ξεκίνησε μια εντυπωσιακή καριέρα που τον οδήγησε από θρίαμβο σε θρίαμβο!

Εμφανίσεις σε Γαλλία και Αγγλία αλλά και περιοδεία στις Ηνωμένες Πολιτείες ήταν οι πρώτες του κινήσεις οι οποίες γιγάντωσαν τη φήμη του. Το 1962 εμφανίστηκε δίπλα στο αστέρι του βρετανικού μπαλέτου, την Μαργκότ Φοντέιν. Εκείνη ήταν 19 χρόνια μεγαλύτερη από εκείνον και η εμπειρία της πάνω στη σκηνή ήταν τεράστια.

Εκείνος, όμως, είχε το θράσος, την επιμονή και κυρίως το ταλέντο και την λάμψη. Τόση λάμψη που μετά από εκείνες τις παραστάσεις οι κριτικοί έλεγαν πως η καριέρα της Φοντέιν «ξαναζωντάνεψε». Από εκείνο το σημείο και έπειτα ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ καθιερώθηκε στο παγκόσμιο στερέωμα τόσο στο κλασικό μπαλέτο όσο και στον μοντέρνο χορό.

Τη δεκαετία του 1970 και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1980, ο Νουρέγιεφ αποκάλυψε και άλλες πτυχές του ταλέντο του. Ηθοποιός σε θεατρικές παραστάσεις αλλά και κινηματογραφικές ταινίες, ενώ διετέλεσε και καλλιτεχνικός διευθυντής του μπαλέτου της Όπερας του Παρισιού.

Επιπλέον, μετά την «κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού», ο Νουρέγιεφ επέστρεψε στην πατρίδα του όπου έγινε και διευθυντής ορχήστρας στη Μόσχα!

Παράλληλα με όλα αυτά, ο Νουρέγιεφ ζούσε και μια ερωτική ζωή στα κόκκινα. Ο μεγάλος έρωτας της ζωής του ήταν ο Έρικ Μπράουν, έναν χορευτή από τη Δανία. Ήταν ένας θυελλώδης έρωτας, μια μεγάλη αγάπη αλλά ο ένας απατούσε τον άλλο. Ο Νουρέγιεφ δήλωνε ανοιχτά ομοφυλόφιλος αλλά ταυτόχρονα είχε και πολλές ερωτικές περιπέτειες με γυναίκες.

Το 1984, ο Ρούντολφ Νουρέγιεφ έμαθε πως έπασχε από AIDS. Φοβόταν, όμως, να αποκαλύψει την ασθένειά του πριν από το θάνατό του, καθώς θεωρούσε ότι θα έκανε κακό στην καριέρα του. Ο Νουρέγιεφ άρχισε να επηρεάζεται από τον ιό το καλοκαίρι του 1991, ενώ η «τελική φάση» ξεκίνησε την άνοιξη του 1992.

Στις 6 Μαΐου εκείνης της χρονιάς μπόρεσε να χορέψει στο έργο του Προκόφιεφ «Ρωμαίος και Ιουλιέτα» στη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης. Έδωσε τον καλύτερο εαυτό του. Η τελευταία μεγάλη παράσταση. Στις 20 Νοεμβρίου μπήκε σε νοσοκομείο του Παρισιού και δεν βγήκε ποτέ από εκεί. Πέθανε μια ημέρα σαν σήμερα, στις 6 Ιανουαρίου 1993.

«Ήταν η μυρωδιά του δέρματός μου που άλλαζε, ήταν η προετοιμασία πριν από κάθε μάθημα.  Ήταν η απόδραση από το σχολείο και μετά από τη δουλειά στα χωράφια με τον πατέρα μου, γιατί ήμασταν δέκα αδέλφια.

Να κάνεις δύο χιλιόμετρα με τα πόδια, για να πας στη σχολή χορού. Και όταν ήμουν εκεί…

Η μυρωδιά της καμφοράς, του ξύλου, η στολή χορού. Ήμουν αετός στη κορυφή του κόσμου. Ο ποιητής ανάμεσα στους ποιητές. Ήμουν παντού και τα πάντα!

Το μόνο πράγμα που με συνοδεύει είναι ο χορός μου. Η ελευθερία του να υπάρχω. Είμαι εδώ αλλά εγώ χορεύω με τον νου, πετώ πιο μακριά από τα λόγια μου, πιο μακριά από τον πόνο μου. Αν λυπόμαστε τα πληγωμένα πόδια μας, αν τρέχουμε μόνο πίσω από τον στόχο μας και δεν καταλαβαίνουμε τη μοναδική ευχαρίστηση της κίνησης, δεν καταλαβαίνουμε το νόημα της ζωής.

Εκεί που η έννοια είναι στο γίγνεσθαι και όχι στο φαίνεσθαι. Κάθε άνδρας θα έπρεπε να χορεύει. Σε όλη του τη ζωή. Ας μην είσαι χορευτής… αλλά να χορεύεις. Να χορεύεις», είχε πει ο σπουδαίος Ρούντολφ Νουρέγιεφ.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.