Ευρώπη: Από σήμερα σε εφαρμογή το Νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση - Ο δεκάλογος του νέου πλαισίου

Από σήμερα, 12/6 2026, τίθεται σε εφαρμογή το Νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο της ΕΕ. Δέκα νέοι κανονισμοί αλλάζουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η ΕΕ διαχειρίζεται κάθε πτυχή της μεταναστευτικής ροής.

Από τη στιγμή που κάποιος πατά παράνομα ευρωπαϊκό έδαφος έως τη χορήγηση ή άρνηση ασύλου, και από τη διανομή των αιτούντων μεταξύ κρατών-μελών έως την απέλασή τους. 

Λίγες ημέρες πριν την έναρξη ισχύος του Συμφώνου, την 1η Ιουνίου 2026, Κοινοβούλιο και Συμβούλιο κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία και για το κρίσιμο κομμάτι, τον νέο Κανονισμό Επιστροφών.

Η μετανάστευση στην Ευρώπη των απελάσεων

«Μόνο αν καταπολεμήσουμε την παράνομη μετανάστευση μπορούμε να αρχίσουμε να μιλάμε για νόμιμη μετανάστευση, την οποία χρειαζόμαστε για τις αγορές εργασίας μας», δηλώνει ο αρμόδιος Επίτροπος για θέματα Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ.

Το Σύμφωνο ψηφίστηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο στις 10 Απριλίου 2024 και εγκρίθηκε από το Συμβούλιο στις 14 Μαΐου 2024. Δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα στις 22 Μαΐου 2024 και τέθηκε σε ισχύ από τις 12 Ιουνίου 2024 με εφαρμογή δύο χρόνια αργότερα, στις 12 Ιουνίου 2026, ώστε να δοθεί στα κράτη-μέλη χρόνος προετοιμασίας. Τα 10 νομοθετικά κείμενα αποτελούν ένα αλληλοεξαρτώμενο σύστημα, το οποίο δεν προσφέρεται για επιλεκτική εφαρμογή.

Το νέο Σύμφωνο φέρνει τρεις βασικές αλλαγές.

• Πρώτον, υποχρεωτικό screening στα σύνορα, με λήψη βιομετρικών δεδομένων, ελέγχους ταυτότητας και ασφαλείας μέσω του ανανεωμένου Eurodac για κάθε άτομο που φτάνει.
• Δεύτερον, fast-track διαδικασίες ασύλου (απόφαση μέσα σε 12 εβδομάδες), με παραμονή σε ελεγχόμενες ή κλειστές δομές κατά τη διάρκεια της εξέτασης.
• Τρίτον, υποχρεωτική αλληλεγγύη μεταξύ κρατών-μελών, με κάθε χώρα να επιλέγει αν θα δεχτεί μετεγκατάσταση προσφύγων ή θα πληρώσει οικονομική αντισταθμιστική συνεισφορά.

Για την Ελλάδα, χώρα «πρώτης γραμμής»,  αυτό σημαίνει πως η ευθύνη αναγνώρισης και καταγραφής πέφτει στις ελληνικές αρχές. Το screening και οι fast-track διαδικασίες πρέπει να γίνονται εδώ, με ελληνικές υποδομές και προσωπικό. 

Σε αυτό το οικοδόμημα προστίθεται πλέον ένα ενδέκατο, καθοριστικό κομμάτι: ο νέος Κανονισμός για Κοινό Ευρωπαϊκό Σύστημα Επιστροφών (COM(2025) 101), για τον οποίο Κοινοβούλιο και Συμβούλιο συμφώνησαν πολιτικά στις 1 Ιουνίου 2026. Αναμένεται η ψήφισή του μέσα στον Ιούλιο.

Μετανάστευση - Οι 10 μεγάλες αλλαγές από τις 12 Ιουνίου

1. Υποχρεωτικό screening εντός 7 ημερών

Κάθε άτομο που εισέρχεται παράνομα σε ευρωπαϊκό έδαφος, είτε από θάλασσα είτε από ξηρά, υπόκειται σε υποχρεωτικό screening, δηλαδή ταυτοποίηση, δακτυλικά αποτυπώματα, φωτογραφία, υγειονομικό έλεγχο, έλεγχο ευπάθειας και ελέγχους ασφαλείας.

Διαβάστε ακόμα: Καλμάρουν οι πετρελαϊκές μετά την ακύρωση του Τραμπ: Αντιφατικά «σήματα» ΗΠΑ και Ιράν για τη συμφωνία

Η διαδικασία ολοκληρώνεται εντός 7 ημερών, ή εντός 3 ημερών εφόσον υπάρχει ήδη καταχώρηση του ατόμου στο Eurodac. Τα αποτελέσματα θα τροφοδοτούν το αναβαθμισμένο Eurodac, όχι μόνο με αποτυπώματα, αλλά και εικόνα προσώπου, στοιχεία ταυτότητας και αντίγραφα εγγράφων. Η κατώτατη ηλικία συλλογής βιομετρικών μειώθηκε από τα 14 στα 6 χρόνια.

2. Υποχρεωτική συνοριακή διαδικασία (Border Procedure) 12 Εβδομάδες

Πρόκειται για την πιο σημαντική νέα ρύθμιση. Αιτούντες άσυλο που ανήκουν σε μία από τις ακόλουθες κατηγορίες υπάγονται αυτόματα στη συνοριακή διαδικασία, δηλαδή ταχεία εξέταση σε εγκαταστάσεις κοντά στα σύνορα εφόσον: (α) προέρχονται από χώρα με ποσοστό αναγνώρισης ΕΕ κάτω του 20%, (β) προέρχονται από χώρα που περιλαμβάνεται στον κοινό ενωσιακό κατάλογο «ασφαλών χωρών καταγωγής», (γ) παραπλάνησαν ή αρνήθηκαν να συνεργαστούν με τις αρχές κατά το screening, (δ) θεωρούνται απειλή για την εθνική ασφάλεια.

Η διαδικασία προβλέπεται να διαρκεί έως 12 εβδομάδες, περιλαμβανομένης πρωτοβάθμιας απόφασης και μίας έφεσης. Μπορεί να παραταθεί σε 16 εβδομάδες αν το άτομο μεταφερθεί σε άλλο κράτος-μέλος. Κατά τη διάρκειά της, το άτομο που ελέγχεται ΔΕΝ θεωρείται ότι έχει εισέλθει νομίμως στη χώρα, παρόλο που βρίσκεται σωματικά εντός αυτής.

Η κράτηση επιτρέπεται μόνο ως έσχατη λύση, βάσει ατομικής αξιολόγησης. Εξαιρούνται ασυνόδευτοι ανήλικοι κάτω των 12 ετών. Η συνολική ευρωπαϊκή χωρητικότητα για συνοριακές διαδικασίες ανέρχεται σε 30.000 αιτήσεις ανά έτος, ποσοστό που δεν αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 3-4% των συνολικών ετήσιων αιτήσεων.

3. Νέοι κανόνες ευθύνης

Ο AMMR (Asylum and Migration Management Regulation) αντικαθιστά τον Κανονισμό Δουβλίνου ΙΙΙ. Το βασικό κριτήριο «πρώτης χώρας εισόδου» παραμένει, αλλά με κρίσιμες τροποποιήσεις. Η χώρα πρώτης εισόδου παραμένει υπεύθυνη για 20 μήνες (από 12 που ίσχυε). Για διασωθέντες στη θάλασσα η ευθύνη μειώνεται σε 12 μήνες. Μετά από 15 μήνες παρακολούθησης συνοριακής διαδικασίας η ευθύνη λήγει. 

Διαβάστε ακόμα: Γαλλία: Φόβο για ξένη παρέμβαση στις προεδρικές εκλογές του 2027 εξέφρασε ο Λακορνί

Ο αιτών άσυλο υποχρεούται να παραμείνει στη χώρα πρώτης εισόδου έως τον καθορισμό υπεύθυνης χώρας για την περίπτωσή του (μετεγκατάσταση) ή την τελική απόφαση της χώρας πρώτης εισόδου. Παραβίαση συνεπάγεται μόνο βασικές παροχές διαβίωσης.

Νέο κριτήριο ευθύνης προκύπτει από χώρα που χορήγησε δίπλωμα/τίτλο σπουδών για τουλάχιστον ένα έτος. Πλέον και οι δικαιούχοι διεθνούς προστασίας (όχι μόνον οι αιτούντες) υπόκεινται σε διαδικασία «take back» αν μετακινηθούν χωρίς άδεια σε άλλο κράτος-μέλος.

Για πρώτη φορά στην ιστορία της ΕΕ, υπάρχει κοινός ενωσιακός κατάλογος «ασφαλών χωρών καταγωγής, ο οποίος εγκρίθηκε τον Φεβρουάριο 2026. Αιτούντες προερχόμενοι από αυτές τις χώρες τεκμαίρονται ότι δεν χρήζουν προστασίας και υπάγονται σε επιταχυνόμενη ή συνοριακή διαδικασία, εκτός αν αποδείξουν ατομικό κίνδυνο.

4. Αναβαθμισμένο Eurodac και έξυπνα σύνορα

Το Eurodac μετατρέπεται σε πλήρη βάση διαχείρισης ασύλου και μετανάστευσης. Αποθηκεύει δακτυλικά αποτυπώματα, εικόνα προσώπου, στοιχεία ταυτότητας, αντίγραφα εγγράφων. Η απογραφή αυτή θα γίνεται για όλα τα άτομα ηλικίας από 6 ετών και άνω. Ενσωματώνεται στο ευρύτερο πλαίσιο «έξυπνων συνόρων» μαζί με το Entry-Exit System (EES), που ξεκίνησε τον Οκτώβριο 2025. Το EES έχει ήδη καταγράψει άνω των 20 εκατομμυρίων εισόδων-εξόδων. Ακολουθεί το ETIAS (Ευρωπαϊκό Σύστημα Ταξιδιωτικής Πληροφόρησης) για ταξιδιώτες χωρίς θεώρηση.

5. Επιστροφή στη χώρα καταγωγής

Ο βασικός κανόνας λέει πως ο απορριφθείς αιτών ασύλου επιστρέφει στη χώρα εθνικότητάς του (π.χ. Πακιστάν). Αυτό, όμως, απαιτεί συμφωνία επανεισδοχής μεταξύ ΕΕ ή κράτους-μέλους και της χώρας αυτής. Εδώ βρίσκεται το κεντρικό πρόβλημα του συστήματος, καθώς πολλές χώρες αρνούνται να δεχτούν πίσω τους πολίτες τους ή αρνούνται να εκδώσουν ταξιδιωτικά έγγραφα γι’ αυτούς. Έτσι, μόνο ~20% των εντολών επιστροφής εκτελείται στην πράξη. Το 2025 επιτεύχθηκαν επιστροφές σε ποσοστό 28%. Ρεκόρ δεκαετίας σύμφωνα με την Κομισιόν, αλλά παραμένει χαμηλό.

6. Ασφαλής τρίτη χώρα (χώρα διέλευσης)

Πρόκειται για την πιο αμφιλεγόμενη νέα ρύθμιση. Τα κράτη-μέλη μπορούν να απορρίψουν αίτηση ως απαράδεκτη και να στείλουν τον αιτούντα σε μια «ασφαλή τρίτη χώρα» από την οποία πέρασε, χωρίς εξέταση επί της ουσίας. Αυτό ισχύει εφόσον η χώρα αυτή εφαρμόζει τη Σύμβαση της Γενεύης, υπάρχει «σύνδεσμος» μεταξύ αιτούντος και τρίτης χώρας (οικογένεια, προηγούμενη παρουσία, γλωσσικοί/πολιτιστικοί δεσμοί), ή ο αιτών διήλθε από αυτήν κατά το ταξίδι, ή υπάρχει συμφωνία ΕΕ/κράτους-μέλους με τη χώρα αυτή.

7. Η «σύνδεση» ως νομικό πεδίο μάχης

Η Γερμανία είχε εισαγάγει στο Σύμφωνο εξαίρεση, αναφέροντας πως η επιστροφή σε χώρα διέλευσης απαιτεί αποδεδειγμένη «σύνδεση». Πρόταση της Κομισιόν (Μάρτιος 2025) επιδίωξε να αφαιρέσει αυτήν την απαίτηση και η συμφωνία του τριλόγου της 1ης Ιουνίου 2026 διατήρησε τη δυνατότητα αποστολής ατόμων ακόμη και σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν καμία προηγούμενη σύνδεση. Η Amnesty International EU και άλλες οργανώσεις χαρακτήρισαν τη ρύθμιση «επίθεση στο δικαίωμα ασύλου που δημιουργεί κινδύνους καταστολής (refoulement)».

8. Τα «κέντρα επιστροφής» (Return Hubs) 

Τον Μάρτιο 2025 η Επιτροπή πρότεινε, και την 1η Ιουνίου 2026 ο τρίλογος επιβεβαίωσε έναν νέο Κανονισμό Επιστροφών που δημιουργεί «κόμβους επιστροφής» (return hubs), δηλαδή κέντρα κράτησης σε τρίτες χώρες (π.χ. Τυνησία, Ουγκάντα) όπου θα επιτρέπεται να στέλνονται απορριφθέντες εν αναμονή οριστικής απέλασης στη χώρα καταγωγής τους.

Ο νέος κανονισμός εισάγει επίσης ευρωπαϊκά εντάλματα επιστροφής που αναγνωρίζονται σε όλα τα κράτη-μέλη. Δηλαδή, μια αρνητική απόφαση στην Ελλάδα παράγει αυτόματα αποτέλεσμα και στην υπόλοιπη ΕΕ. ΜΚΟ αντιδρούν για την δυνατότητα αποστολής ατόμων εκτός χωρών ΕΕ και μιλούν για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε αυτές τις εγκαταστάσεις.

9. Ευρωπαϊκή Εντολή Επιστροφής (European Return Order / ERO)

Κάθε εθνική απόφαση επιστροφής θα συνοδεύεται από τυποποιημένο ευρωπαϊκό έντυπο (ERO), το οποίο θα καταχωρείται στο Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν (SIS) και θα ίναι ορατό σε όλα τα κράτη-μέλη. Με βάση το ERO, άλλο κράτος-μέλος μπορεί να αναγνωρίσει και να εκτελέσει την απόφαση,  χωρίς νέα εθνική διαδικασία.

10. Αμοιβαία Αναγνώριση Αποφάσεων Επιστροφής

Αν υπήκοος τρίτης χώρας με εκτελεστή απόφαση επιστροφής κράτους Α εντοπιστεί στο κράτος Β, το Β δεν εκδίδει πλέον υποχρεωτικά νέα απόφαση, καθώς θα αναγνωρίζει αυτήν του Α. Ωστόσο, η υποχρεωτική αμοιβαία αναγνώριση θα ισχύσει από 1ης Ιουλίου 2027, εφόσον η Κομισιόν βεβαιώσει ότι όλα τα κράτη-μέλη έχουν ετοιμάσει τις τεχνικές υποδομές SIS.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.