Ο «Κώδικας Ντα Βίντσι» του Νταν Μπράουν, η θεωρία του «Ιερού Δεσμού» και το «Άγιο Δισκοπότηρο»

Ιστορία και μύθοι. Πίστη και αμφισβήτηση. Αλήθεια και επινόηση. Ο «Κώδικας Ντα Βίντσι» του Νταν Μπράουν δεν είναι απλώς ένα επιτυχημένο μυθιστόρημα μυστηρίου. Δεν είναι ένα μπεστ σέλερ που προκάλεσε πάταγο ή ένα εκδοτικό θαύμα που προκαλεί συζητήσεις ακόμα και σήμερα.

Είναι ένα έργο που επανέφερε στο προσκήνιο παλιές θεωρίες, ξεχασμένες υποθέσεις, επικίνδυνες – για κάποιους – υποθέσεις, θεωρίες συνωμοσίας κλπ.

Μέσα από μία καταιγιστική πλοκή, το βιβλίο ανοίγει ένα «μυστικό» παράθυρο σε έναν κόσμο όπου τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται και όπου η ιστορία ίσως να έχει γραφτεί από εκείνους που είχαν τη δύναμη να την ελέγξουν.

Σε τελική ανάλυση, ο «Κώδικας Ντα Βίντσι» που κυκλοφόρησε μία ημέρα σαν σήμερα, στις 18 Μαρτίου 2003, δεν είναι ένα βιβλίο που προσφέρει απαντήσεις. Μάλλον το αντίθετο. «Γεννά» πολλά ερωτήματα και σπρώχνει τον αναγνώστη στην αμφισβήτηση.

Ο Νταν Μπράουν συνδυάζοντας πραγματικά στοιχεία με μυθοπλασία, δημιουργεί μία αφήγηση που προκαλεί τον αναγνώστη να αμφισβητήσει, να ερευνήσει και να επαναξιολογήσει όσα θεωρούσε δεδομένα.

Και ίσως αυτό να είναι και το μεγαλύτερο «μυστικό» του: Όχι αυτά που αποκαλύπτει αλλά αυτά που κρύβονται πίσω από τις «αποκαλύψεις».

Η θεωρία του «Ιερού Δεσμού» και το «Άγιο Δισκοπότηρο»

Όσα ζει κανείς διαβάζοντας το συγκεκριμένο βιβλίο έχουν ως πρωταγωνιστή τον Ρόμπερτ Λάνγκτον, έναν τολμηρό μελετητή συμβόλων και καθηγητή στο Χάρβαρντ που ξαφνικά βρίσκεται μπλεγμένος σε μια θανάσιμη συνωμοσία συγκάλυψης της αλήθειας για την ιστορία του Ιησού Χριστού και το Άγιο Δισκοπότηρο.

Στον πυρήνα της αφήγησης βρίσκεται η πιο αμφιλεγόμενη ιδέα του βιβλίου. Ότι ο Ιησούς Χριστός υπήρξε όχι μόνο ως θεϊκή μορφή αλλά και ως άνθρωπος με πλήρη ανθρώπινη ζωή η οποία περιλάμβανε έναν ιερό δεσμό με τη Μαρία Μαγδαληνή.

Σύμφωνα με τη θεωρία που παρουσιάζει ο Μπράουν, οι δύο τους δεν ήταν απλώς δάσκαλος και μαθήτρια αλλά σύζυγοι και, μάλιστα, απέκτησαν μαζί ένα παιδί.

Η ιδέα αυτή συνδέεται άμεσα με μία ριζοσπαστική επαναπροσέγγιση του Αγίου Δισκοπότηρου. Στο βιβλίο, το Δισκοπότηρο δεν είναι ένα ιερό αντικείμενο, όπως παραδοσιακά θεωρείται, αλλά ένα σύμβολο: Η ίδια η Μαρία Μαδγαληνή, ως φορέας της «θεϊκής γραμμής αίματος». Με άλλα λόγια, το ιερό δεν βρίσκεται σε ένα ποτήρι, σε ένα σκεύος αλλά σε μία γυναίκα και στους απογόνους της.

Σύμφωνα με το βιβλίο η Καθολική Εκκλησία συγκαλύπτει εδώ και αιώνες ότι ο Ιησούς Χριστός και η Μαρία Μαγδαληνή -μια γυναίκα αμφιβόλου ηθικής που έγινε μια από τις πιο αφοσιωμένες μαθήτριές του- απέκτησαν ένα παιδί. Και οι απόγονοι του παιδιού έγιναν η δυναστεία των Μεροβίγγειων Φράγκων βασιλέων, οι οποίοι κυβέρνησαν τη σημερινή Γαλλία μεταξύ του 5ου και του 8ου αιώνα μ.Χ.

Βέβαια, όλα αυτά δεν τα έβγαλε ο Νταν Μπράουν από την «κοιλιά» του. Ο συγγραφέας αντλεί υλικό από απόκρυφα Ευαγγέλια και εναλλακτικές ιστορικές πηγές παρουσιάζοντας τη Μαρία Μαγδαληνή ως μία ισχυρή και κεντρική μορφή την οποία η Εκκλησία περιθωριοποίησε σκόπιμα.

Η υποβάθμιση του ρόλου της, όπως λέει το βιβλίο, δεν ήταν τυχαία αλλά μέρος μίας ευρύτερης προσπάθειας ελέγχου της αφήγησης και εν τέλει της εξουσίας.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση, φυσικά και δεν ήταν κάτι νέο. Αντίστοιχες ιδέες εμφανίζονται και στο έργο του Νίκου Καζαντζάκη «Ο Τελευταίος Πειρασμός» όπου ο Ιησούς παρουσιάζεται να βιώνει πάνω στον σταυρό τον πειρασμό μίας φυσιολογικής ζωής, συμπεριλαμβανομένου γάμου και οικογένειας.

Αν και το έργο του σπουδαίου κρητικού συγγραφέα λειτουργεί περισσότερο σε συμβολικό και υπαρξιακό επίπεδο, η σύλληψη ενός «ανθρώπινου» Ιησού αποτέλεσε κοινό σημείο έντονης αντίδρασης και στις δύο περιπτώσεις.

Για να επιστρέψουμε στον «Κώδικα Ντα Βίντσι», ωστόσο, η θεωρία αυτή αποκτά σχεδόν συνωμοσιολογικές διαστάσεις. Μυστικές αδελφότητες υποτίθεται ότι προστατεύουν το μυστικό εδώ και αιώνες, ενώ η Εκκλησία παρουσιάζεται να έχει καταβάλει κάθε προσπάθεια για να το αποκρύψει.

Παρά την έλλειψη ιστορικής τεκμηρίωσης, η δύναμη της αφήγησης έγκειται στο ότι επαναφέρει ένα θεμελιώδες ερώτημα: Τι θα σήμαινε για την πίστη αν μια τέτοια εκδοχή ήταν αληθινή;

Όπους Ντέι, τέχνη και κρυμμένοι κώδικες

Πέρα από τη θεωρία του «Ιερού Δεσμού», το βιβλίο χτίζει το μυστήριό του μέσα από έναν ιστό συμβόλων, μυστικών οργανώσεων και εμβληματικών έργων τέχνης.

Αρχικά βλέπουμε πως το... μυστικό φυλάσσεται από μια σκοτεινή ομάδα που ονομάζεται «Κοινό της Σιών» (και το οποίο συνδέεται με τους πανίσχυρους Ναΐτες Ιππότες), στους επικεφαλής της οποίας περιλαμβάνονταν μέσα στο πέρασμα των χρόνων πανίσχυρες προσωπικότητες όπως ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ο Βίκτωρ Ουγκώ και ο Ισαάκ Νεύτων.

Επιπλέον, μία από τις πιο χαρακτηριστικές παρουσίες στο βιβλίο είναι η Όπου Ντέι, μια πραγματική καθολική οργάνωση που στο μυθιστόρημα παρουσιάζεται με έντονα δραματοποιημένο τρόπο.

Στην αφήγηση του Μπράουν, η Όπους Ντέι εμφανίζεται ως μια αυστηρή και σχεδόν σκοτεινή δύναμη, πρόθυμη να χρησιμοποιήσει ακραία μέσα για να προστατεύσει τα μυστικά της Εκκλησίας.

Μέσα από τον χαρακτήρα του Σίλα, ενός μοναχού που φτάνει και ξεπερνάει τα όρια του ακραίου φανατισμού, το βιβλίο αποδίδει στην οργάνωση έναν σχεδόν μυστηριακό και απειλητικό ρόλο.

Αν και αυτή η απεικόνιση έχει επικριθεί ως υπερβολική και ανακριβής, είναι δεδομένο πως συμβάλλει στη δημιουργία της ατμόσφαιρας έντασης και συνωμοσίας.

Κεντρικό ρόλο στο βιβλίο παίζει και η τέχνη του Λεονάρντο ντα Βίντσι και ιδιαίτερα το εμβληματικό έργο «Ο Μυστικός Δείπνος». Ο Μπράουν προτείνει μία εναλλακτική ανάγνωση του έργου, υποστηρίζοντας ότι η μορφή που βρίσκεται δίπλα στον Ιησού Χριστό δεν είναι ο Απόστολος Ιωάννης αλλά η Μαρία Μαγδαληνή.

Επιπλέον, η απουσία ενός κυπέλλου από το τραπέζι του «Μυστικού Δείπνου» ερμηνεύεται ως ένδειξη ότι το πραγματικό «Δισκοπότηρο» δεν είναι αντικείμενο αλλά... ένα πρόσωπο.

Επιπλέον, το σχήμα που δημιουργείται ανάμεσα στις δύο μορφές - ένα εμφανές «V» - ερμηνεύεται ως σύμβολο θηλυκότητας (συγκεκριμένα της μήτρας), ενισχύοντας την ιδέα της ιερής θηλυκής αρχής, την οποία το βιβλίο υποστηρίζει ότι η Εκκλησίας κατέστειλε.

Μέσα από τέτοιες λεπτομέρειες, ο Μπράουν κατάφερε να μετατρέψει έναν από τους πιο διάσημους πίνακες της Αναγέννησης σε φορέα «κρυφών» μηνυμάτων.

Τέλος η χρήση κρυπτογραφίας και γρίφων συμπληρώνουν το παζλ ενός εκδοτικού θαύματος. Κώδικες κρυμμένοι σε λέξεις, αριθμούς και σύμβολα οδηγούς τους ήρωες σε μία διαρκή αναζήτηση όπου κάθε απάντηση γεννά νέα ερωτήματα.

Και αυτό είναι ένα από τα τεχνάσματα του Νταν Μπράουν καθώς η δομή αυτή δεν εξυπηρετεί μόνο την πλοκή αλλά ενισχύσει στον αναγνώστη την αίσθηση πως η γνώση είναι κατακερματισμένη και καλά κρυμμένη. Διαθέσιμη μόνο σε όσους μπορούν να την «διαβάσουν» σωστά.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.