Ο Πολυζωίδης, ο Τερτσέτης και η συγκλονιστική «Δίκη των Δικαστών»

Αναστάσιος Πολυζωίδης και Γεώργιος Τερτσέτης. Τα ονόματα των δυο δικαστών που σήκωσαν στους ώμους τους μια ολόκληρη χώρα. Όταν ο βασιλιάς Όθωνας ήθελε να πάρει τα κεφάλια του Κολοκοτρώνη και του Πλαπούτα εκείνοι αρνήθηκαν να υπογράψουν και σύρθηκαν σε μια δίκη παρωδία.

Είναι οι δικαστές που όρθωσαν το ανάστημα τους και προτίμησαν να βρεθούν αυτοί κατηγορούμενοι από το να στείλουν στην γκιλοτίνα τους δύο ήρωες της Επανάστασης του 1821.

Η δίκη τους, που, πλέον, συνηθίζουμε να την αποκαλούμε «Δίκη των Δικαστών», εξαιτίας της ομώνυμης συγκλονιστικής ταινίας, με πρωταγωνιστές τον Νίκο Κούρκουλο και Μάνο Κατράκη, ξεκίνησε μια ημέρα σαν σήμερα και ολοκληρώθηκε με πανηγυρική δικαίωση των Πολυζωίδη και Τερτσέτη.

«Προτιμώ να μου κόψετε το χέρι»

Την ημέρα που ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης και ο Δημήτριος Πλαπούτας κάθισαν στο εδώλιο του κατηγορουμένου οι ρακένδυτοι Έλληνες έσκυψαν το κεφάλι από ντροπή. Και ας μην έφταιγαν αυτοί. Ήταν 16 Απριλίου 1834 όταν ξεκίνησε αυτή η κατάπτυστη δίκη.

Το κατηγορητήριο αναφερόταν σε «συνωμοσία επί σκοπώ να ταράξουν την κοινήν ησυχία, και  καταφέρουν τους υπηκόους της Α.Μ. εις ληστείαν και εμφύλιον πόλεμον, υπογράψουν αναφορά σε ξένη δύναμη και καταργήσουν το καθεστώς πολίτευμα…».

Ο ανήλικος Όθωνας και η αντιβασιλεία φρόντισαν, ώστε, η καταδίκη των αγωνιστών να είναι σίγουρη. Ο υπουργός Δικαιοσύνης Σχινάς και ο εισαγγελέας Εδουάρδος Μάσσον, ένας ανθέλληνας από τη Σκωτία, όρισαν στην έδρα δικαστές που βρίσκονταν στο αντίπαλο στρατόπεδο από τους αγωνιστές.

Πρόεδρος: Πολυζωίδης. Μέλη: Τερτσέτης, Σούτσος, Φραγκούλης, Βούλγαρης και βέβαια εισαγγελέας, ο ορκισμένος εχθρός του Γέρου, ο Μάσσον για να είναι ακόμα πιο σίγουρο το αποτέλεσμα.

Όσο η δίκη συνεχίζεται τόσο πιο καθαρά φαίνεται η δολοπλοκία προκειμένου Κολοκοτρώνης, Πλαπούτας και άλλοι αγωνιστές της Επανάστασης του 1821 να καταλήξουν στην γκιλοτίνα.

Ίσως η πιο συγκλονιστική στιγμή εκείνης της δίκης, ήταν η απολογία του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Δικαζόταν ο άνθρωπος που ήταν η Ελλάδα και τα λόγια του ήταν βαριά. Το κοινό μέσα στην αίθουσα ίσα – ίσα που ανέπνεε.

Ο Γέρος του Μοριά δε φοβήθηκε ούτε στιγμή μπροστά στους δικαστές του. Τα όσα ειπώθηκαν υπάρχουν στα αρχεία του Γενικού Επιτελείου Στρατού και από εκεί τα μετέφερε στο βιβλίο του, ο ταξίαρχος Γεώργιος Καραμπατσόλης «Η δίκη των στρατηγών Θεόδωρου Κολοκοτρώνη και Δημητρίου Πλαπούτα», απ' όπου αντλήθηκε το παρακάτω απόσπασμα!

«Εγώ ν’ αντενεργήσω; Μα δε ξέρετε λοιπόν κι εσείς οι ίδιοι κι όλοι οι Έλληνες πόσο πάσκισα στον καιρό του σηκωμού ν’ αποχτήσει το έθνος κεφαλή και να μου λείψουν οι φροντίδες; Άμα ο Θεός μου ‘δωσε Βασιλέα, εγώ είπα σ’ όλους τους φίλους μου: ''Τώρα είμ’ ευτυχισμένος. Θα κρεμάσω την κάπα μου στον κρεμανταλά και θα πλαγιάσω στην καλύβα μου ν’ αποθάνω ήσυχος κι ευχαριστημένος» είχε πει ο Γέρος του Μοριά στους δικαστές του όταν εκείνη τον ρώτησαν γιατί έδρασε ενάντια στον βασιλιά και την αντιβασιλεία.

Την ημέρα της απόφασης, 26 Μαΐου 1834, Σούτσος, Φραγκούλης, Βούλγαρης υπογράφουν την υπαγορευμένη καταδικαστική απόφαση δίχως δισταγμό. Πολυζωίδης και Τερτσέτης, ωστόσο, παρά τις απειλές που δέχονται δε λυγίζουν. Δεν υπογράφουν.

«Με τέτοια χαλκευμένα αποδεικτικά στοιχεία, ούτε δύο γάτοι δεν καταδικάζονται σε θάνατο» λέει ο Τερτσέτης. «Εν ονόματι του βασιλέως σας διατάσσω να υπογράψετε την απόφαση», φωνάζει ο υπουργός Δικαιοσύνης. «Προτιμώ να μου κόψετε το χέρι», απαντά ο Πολυζωίδης. «Δε θα με έχετε συνεργό στον φόνο δύο αθώων ανθρώπων», λέει ψύχραιμα ο Τερτσέτης.

Η «Δίκη των Δικαστών»

Η ηρωική στάση των δύο δικαστών «στόμωσε το λεπίδι του δημίου». Οι φήμες για πυροδότηση λαϊκής εξέγερσης, θορύβησε τους Βαυαρούς και τους υποχρέωσε να μετατρέψουν την ποινή των Κολοκοτρώνη και Πλαπούτα σε κάθειρξη με έκδοση βασιλικής χάρης.

Οι καταδικασθέντες οδηγήθηκαν στις φυλακές για να την εκτίσουν. Είναι χαρακτηριστική η απορία του Κολοκοτρώνη που παραξενεύτηκε βλέποντας ότι αντί για το ικρίωμα, τους οδηγούσαν στη φυλακή: «Γιατί μας πάτε στο κάτεργο; Δε θα μας πάρουν τα κεφάλια μας;» αναρωτήθηκε.

Αυτοί, ωστόσο, που έστησαν τη δίκη των δυο πολέμαρχων δε θα άφηναν αυτή την ντροπή δίχως απάντηση. Οι σκευωροί στέλνουν Πολυζωίδη και Τερτσέτη σε δίκη «κατηγορών αυτούς ως ενόχους της αρνήσεως υπηρεσίας και της με σκοπόν ιδιοτελή βλάβην του κράτους παραβάσεως της εχεμύθειας περί την ψηφοφορίαν του δικαστηρίου» αλλά και ότι είχαν εξαγοραστεί «από τον χρυσόν της κολοκοτρωνικής φάρας».

Η δίκη των Πολυζωίδη και Τερτσέτη ξεκίνησε στο Ναύπλιο, μία ημέρα σαν σήμερα, στις 24 Σεπτεμβρίου 1834. Επίτροπος - Εισαγγελέας ήταν – ποιος άλλος; - ο «φιλέλληνας» Μάσσον.

Η «Δίκη των Δικαστών» άργησε να ξεκινήσει γιατί δεν έβρισκαν δικαστές πρόθυμους να δικάσουν τους δυο που είχαν σηκώσει στους ώμους τους την περηφάνια ενός ολόκληρου λαού.

«Η εντολή ου φονεύσεις μ’ εφόβιζεν απαρηγόρητα, επειδή φόνος ασυγχώρητος είναι ο άδικος αποκεφαλισμός ανθρώπου» ανέφερε στην απολογία του ο Πολυζωίδης, της οποίας μόνο λίγα αποσπάσματα έχουν διασωθεί, γνωρίζουμε όμως ότι «έδειξεν ευγλωττίαν και ακρίβειαν λόγου άξιαν των αρχαίων ημερών της Ελλάδος».

Η απολογία του Γεωργίου Τερτσέτη, αντίθετα, αποτελεί παρακαταθήκη στον αγώνα για Ελευθερία και Δικαιοσύνη, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά σε οποιοδήποτε μέρος της Γης και έφθασε μέχρι τις μέρες μας. «Ημείς Πατρίδα μας έχομεν το ανθρώπινο γένος» είπε αρχικά και πρόσθεσε «Αν ημείς εγκαλούμεθα από τον Επίτροπον, αν αυτός μας φοβερίζει φυλακισμόν, το αίτιον είναι η σφοδρή μας λατρεία προς την δικαιοσύνην, εις καιρούς τους οποίους κάλλιστα γνωρίζετε. Και η δικαιοσύνη δεν είναι προνόμιον, είναι ιδιοκτησία της ανθρωπότητος και αρμόζει λοιπόν να αναφέρωμεν ημείς σήμερον, ως εις βοήθειαν μας, το όνομα του ανθρώπινου γένους, αφού δια αυτό αγωνίσθημεν.

«Ποιός είσαι εσύ» είπε απευθυνόμενος στον επίτροπο Μάσον, «που παίζεις με ημάς εις την γην της γεννήσεως μας;… Ο Εθνισμός μας, ω Επίτροπε είναι θεμελιωμένος εις τα αίματα οκτακοσίων χιλιάδων Ελλήνων φονευμένων εις τον αγώνα και δεν ήταν θέλημα θεού ημείς, να φθάσωμεν εις τόσην αναισθησίαν, ώστε να εξαλείψει την λατρείαν του Εθνισμού από τα σπλάχνα μας η επωμίδα του Υπουργού».

Στην απολογία του ο Τερτσέτης είχε πει για τον Πολυζωίδη: «Το όνομα του Προέδρου μας γνωστόν μόνον εις την Ελλάδα, έως την 26η Μαΐου, θα γίνη γνωστόν εις όλην την πλάσιν. Οπόταν μεταξύ των ανθρώπων θα γίνεται λόγος δι’ άφοβον, δια φιλοδίκαιον Πρόεδρον Δικαστηρίου, θα αναφέρεται με εγκώμια το όνομα τούτου του ανδρός».

Προφανώς, και μετά από μια δίκη που ήταν εξίσου αισχρή και δίχως το παραμικρό στοιχείο όπως ακριβώς και η πρώτη, οι δυο κατηγορούμενοι δικαστές αθωώθηκαν πανηγυρικά.

Μετά το τέλος της διαδικασίας αμφότεροι παραιτήθηκαν από το δικαστικό Σώμα και στη συνέχεια ο Πολυζωίδης εγκαταστάθηκε στην Αθήνα. Ο Τερτσέτης αυτοεξόριστηκε πρώτα στο Λονδίνο και μετά στο Παρίσι, πριν επιστρέψει στην Ελλάδα τη δεκαετία του 1840 οπότε και διορίστηκε αρχειοφύλακας της Βιβλιοθήκης της Βουλής μέχρι και το τέλος της ζωής του.

Όταν ο βασιλιάς Όθωνας ενηλικιώθηκε ο Αναστάσιος Πολυζωίδης αποκαταστάθηκε και διορίστηκε αντιπρόεδρος του Αρείου Πάγου και Σύμβουλος Επικρατείας. Σε ηλικία μόλις 35 ετών, ο Πολυζωίδης διορίστηκε Υπουργός Παιδείας συμβάλλοντας τα μέγιστα στη δημιουργία, την οργάνωση και τη λειτουργία του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Μετά την «Έξωση του Όθωνα» τον Οκτώβριο του 1862, ο Πολυζωίδης διορίστηκε Νομάρχης Αττικοβοιωτίας αλλά σύντομα τα παράτησε όλα και ιδιώτευσε.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.