Ο Ροβεσπιέρος, η Γαλλική Επανάσταση, η «Μεγάλη Τρομοκρατία» και το τέλος στην γκιλοτίνα

Ο Μαξιμιλιανός Ροβεσπιέρος ήταν ίσως το πιο κεντρικό πρόσωπο της Γαλλικής Επανάστασης. Ο πιο γνωστός αλλά ταυτόχρονα και ο πιο αμφιλεγόμενος από τους ηγέτες της. «Ο Λουδοβίκος πρέπει να πεθάνει για να ζήσει η χώρα» έλεγε.

Ιδεαλιστής δικηγόρος και αδιάφθορος υπερασπιστής της δημοκρατίας, μέσα σε πέντε χρόνια πέρασε από την πλήρη αφάνεια στην απόλυτη πολιτική κυριαρχία και από εκεί στην πτώση και τον βίαιο θάνατο. Δεν δίστασε να συγκρουστεί με την αριστοκρατία και να υπερασπιστεί τους αδύναμους απέναντι στην κοινωνική αδικία.

Αδίστακτος με τους εχθρούς, τους αντιπάλους αλλά και όσους από τους συντρόφους του πήγαιναν ενάντια στα σχέδιά του και σε εκείνα που ο ίδιος θεωρούσε βασικούς στόχους της Επανάστασης.

Την εποχή της παντοδυναμίας του όλοι οι δρόμοι οδηγούσαν στην γκιλοτίνα. «Ο οίκτος είναι προδοσία» τόνιζε.

Καθόλου τυχαία, άλλωστε, η μικρή περίοδος που έμεινε στην ηγεσία της Γαλλίας, έμεινε στην ιστορία ως «η Μεγάλη Τρομοκρατία».

Και κάπως έτσι το τέλος του Ροβεσπιέρου ήταν ανάλογο με αυτό που επιφύλαξε στους αντιπάλους του. Μία «περίεργη» συμμαχία πολιτικών αντιπάλων του και συντρόφων του από τους «Ιακωβίνους», τον ανέτρεψαν και χωρίς να τον περάσουν από δίκη, μία ημέρα σαν σήμερα, στις 28 Ιουλίου 1794, τον οδήγησαν στην γκιλοτίνα.

Από τον ιδεαλισμό στην επανάσταση

Ο Μαξιμιλιανός Φρανσουά Μαρί Ισιντόρ ντε Ροβεσπιέρος, είδε το πρώτο φως της ημέρας στις 6 Μάη του 1758 στην πόλη Αράς στη βόρεια Γαλλία. Η οικογένειά του άνηκε στη μεσαία τάξη.

Ο πατέρας του ήταν δικηγόρος ενώ η μητέρα του πέθανε όταν ο Ροβεσπιέρος ήταν μόλις έξι ετών. Αυτό το τραγικό γεγονός, διέλυσε την οικογένεια με αποτέλεσμα ο πατέρας να εγκαταλείψει τα παιδιά του και να εξαφανιστεί.

Ο Μαξιμιλιανός Ροβεσπιέρος μεγάλωσε με συγγενείς που ανέλαβαν το μεγάλωμα του ίδιου αλλά και των αδερφών του και έγινε ένας σοβαρός και εσωστρεφής νέος που είχε μοναδικό του μέλημα να είναι καλός στα μαθήματά του.

Οι σχολικές του επιδόσεις του εξασφάλισαν υποτροφία στο περίφημο Λύκειο Λουδοβίκου του Μεγάλου στο Παρίσι, το οποίο την εποχή εκείνη ήταν ίσως το σημαντικότερο εκπαιδευτικό ίδρυμα στη Γαλλία.

Εκεί ήταν και η πρώτη του επαφή με τις ιδέες του Διαφωτισμού που αμφισβητούσαν την απόλυτη μοναρχία και υποστήριζαν πως η εξουσία πρέπει να πηγάζει από τον λαό.

Όταν τελείωσε τις σπουδές του επέστρεψε σαν δικηγόρος πλέον, στο Αράς όπου άσκησε το επάγγελμά του με αφοσίωση και υποστηρίζοντας πάντα τους φτωχούς και τους αδύναμους με τέτοιο πάθος που του χάρισε του προσωνύμιο «ο Αδιάφθορος».

Με την πολιτική κατάσταση στη Γαλλία να γίνεται ολοένα και χειρότερη και τον λαό να θυμίζει «καζάνι που βράζει», το 1789 ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΣΤ’, αναγκάστηκε να συγκαλέσει της Γενικές Τάξεις, ένα αντιπροσωπευτικό σώμα που είχε να συνεδριάσει από το 1614 με την ελπίδα πως αυτή η κίνηση θα λειτουργήσει σαν βαλβίδα εκτόνωσης. Αυτό, όμως, δεν πήγε καθόλου καλά για εκείνον.

Ο Ροβεσπιέρος εξελέγη αντιπρόσωπος της Τρίτης Τάξης από την περιοχή του Αράς. Γρήγορα η συνεδρίαση των Γενικών Τάξεων μετατράπηκε σε ανοιχτή πολιτική σύγκρουση. Οι εκπρόσωποι της Τρίτης Τάξης με μπροστάρη τον Ροβεσπιέρο ανακήρυξαν την Εθνοσυνέλευση τονίζοντας πως εκπροσωπούν τη συντριπτική πλειονότητα του γαλλικού λαού.

Στις 14 Ιουλίου 1789 η κατάληψη της Βαστίλης από τους εξεγερμένους σηματοδότησε την έναρξη της Γαλλικής Επανάστασης. Ο Ροβεσπιέρος στάθηκε από την πρώτη στιγμή στο πλάι τους.

Το 1791 μετά την αποτυχημένη απόπειρα διαφυγής του Λουδοβίκου, ο Ροβεσπιέρος υποστήριξε ότι η μοναρχία δεν μπορούσε να συνυπάρξει με τη λαϊκή κυριαρχία.

Οι ιδέες του γινόταν ολοένα και πιο ριζοσπαστικές και αυτό φάνηκε στην περίφημη Λέσχη των Ιακωβίνων, μία από τις ισχυρότερες πολιτικές δυνάμεις της εποχής, όπου ο Ροβεσπιέρος αναδείχθηκε σε μέγα ρήτορα που με τους φλογερούς λόγους του έβαζε «φωτιά» σε μία ούτως ή άλλως έκρυθμη κατάσταση.

Με την κατάργηση της μοναρχίας το 1792 και την ανακήρυξη της Πρώτης Γαλλικής Δημοκρατίας, ο Λουδοβίκος οδηγήθηκε σε δίκη με την κατηγορία της εσχάτης προδοσίας. Ο Ροβεσπιέρος υποστήριξε πως δεν έπρεπε να δικαστεί σαν απλός πολίτης αλλά να εκτελεστεί προκειμένου να επιβιώσει η επανάσταση.

Στις 21 Ιανουαρίου 1793, ο Λουδοβίκος αποκεφαλίστηκε στην γκιλοτίνα προκαλώντας ένα πανευρωπαϊκό σοκ αλλά και τεράστιες αντιδράσεις στο εσωτερικό της Γαλλίας.

Είναι η εποχή που ο Ροβεσπιέρος, πιστεύει πως η σωτηρία της Δημοκρατίας απαιτεί έκτακτα μέτρα.

Η «Μεγάλη Τρομοκρατία» και το τέλος του «Αδιάφθορου»

Η εκτέλεση του Λουδοβίκου έφερε τα αντίθετα αποτελέσματα από αυτά που επιθυμούσαν οι επαναστάτες και η Γαλλία βυθίστηκε σε μια πρωτοφανή πολιτική και κοινωνική κρίση.

Μέσα σε αυτό το κλίμα η Εθνική Συμβατική Συνέλευση δημιούργησε την άνοιξη του 1793 την Επιτροπή Δημόσιας Σωτηρίας με στόχο να συντονίσει την άμυνα της Δημοκρατίας ενάντια σε εσωτερικούς και εξωτερικούς εχθρούς.

Αρχικά, ο Ροβεσπιέρος δεν συμμετείχε στην Επιτροπή αλλά το καλοκαίρι εκείνης της χρονιάς εξελέγη μέλος και γρήγορα αναδείχθηκε στην ισχυρότερη προσωπικότητα της επαναστατικής κυβέρνησης.

Αρχηγός του κράτους επίσημα δεν έγινε ποτέ αλλά στην εποχή της παντοδυναμίας του όλοι γνώριζαν πως χωρίς τη δική του έγκριση δεν δινόταν λύση σε κανένα σημαντικό πολιτικό πρόβλημα στη Γαλλία.

Ο Ροβεσπιέρος θεωρούσε πως η Δημοκρατία βρισκόταν σε θανάσιμο κίνδυνο και έτσι «γεννήθηκε» μέσα του η θεωρία περί «επαναστατικής αρετής». Κάπως έτσι από τα τέλη του 1793 μέχρι και το καλοκαίρι του 1794 η Γαλλία βίωσε την περίοδο που έμεινε γνωστή ως «Μεγάλη Τρομοκρατία». Ο Ροβεσπιέρος και οι Ιακωβίνοι κυβερνούσαν την χώρα δικτατορικά και τυραννικά.

Η επαναστατική δικαιοσύνη λειτουργούσε με συνοπτικές διαδικασίες. Οι κατηγορίες για προδοσία, αντεπανάσταση ή ακόμη και για «έλλειψη επαναστατικού ζήλου» μπορούσαν να οδηγήσουν έναν πολίτη στη γκιλοτίνα μέσα σε λίγες μόνο ημέρες. Από το Νοέμβριο του 1793 ως τον Ιούλιο του 1794, 2.000 αντίπαλοι των «Ιακωβίνων» καρατομήθηκαν μόνο στο Παρίσι. Ιστορικοί μελετητές υπολογίζουν πως συνολικά την περίοδο της «Μεγάλης Τρομοκρατίας» εκτελέστηκαν 17.00 άνθρωποι ενώ πολλοί ακόμα πέθαναν στις φυλακές ή σε μαζικές εκκαθαρίσεις.

Όταν λέμε αντίπαλοι, ωστόσο, δεν εννοούμε μόνο τους πολιτικούς αντιπάλους αλλά και τους συντρόφους της Γαλλικής Επανάστασης. Ο Ζορζ Νταντόν, ένας από τους σημαντικότερους πρωταγωνιστές της επανάστασης, ο δημοσιογράφος Ζακ Ρενέ Εμπέρ και πολλοί άλλοι εκτελέστηκαν δημόσια.

Το καλοκαίρι του 1794, ο Ροβεσπιέρος επιχείρησε να αντικαταστήσει την παραδοσιακή καθολική θρησκεία με τη λατρεία του «Υπέρτατου Όντος», που βασίστηκε στις ιδέες του Ζαν Ζακ Ρουσό που περιλαμβάνονται στο «Κοινωνικό Συμβόλαιο» και στην αντίθεση του Ρουσό τόσο με τον Καθολικισμό, όσο και με τον αθεϊσμό που πρέσβευε ο Εμπέρ.

Όσο ο Ροβεσπιέρος γινόταν και πιο αυταρχικός τόσο πλήθαιναν οι εχθροί του. Και όσο ο καιρός περνούσε τόσο γίνονταν πιο αποφασιστικοί και απαιτούσαν την απομάκρυνσή του. Συνήθως ο ίδιος ο Ροβεσπιέρος ή οι δικοί του άνθρωποι τους προλάβαιναν.

Στις 27 Ιουλίου 1794, ωστόσο, οι εχθροί του κινήθηκαν πιο γρήγορα (το λεγόμενο και πραξικόπημα της 9ης Θερμιδόρ, κατά το επαναστατικό ημερολόγιο). Μέσα σε θυελλώδη συνεδρίαση της Συμβατικής Συνέλευση ο Ροβεσπιέρος συνελήφθη μαζί με τον αδερφό του και κορυφαία στελέχη των Ιακωβίνων.

Το βράδυ οι οπαδοί του επιχείρησαν να το απελευθερώσουν αλλά απέτυχαν. Μάλιστα ο Ροβεσπιέρος τραυματίστηκε σοβαρά όταν δέχθηκε σφαίρα στο σαγόνι, αν και σήμερα υπάρχουν κάποιοι ιστορικοί που θεωρούν ότι στην πραγματικότητα επιχείρησε να αυτοκτονήσει.

Μία ημέρα σαν σήμερα, στις 28 Ιουλίου 1794, ο Ροβεσπιέρος οδηγήθηκε αιμόφυρτος ενώπιον του Επαναστατικού Δικαστηρίου για τα… τυπικά!

Λίγη ώρα αργότερα, οδηγήθηκε στην γκιλοτίνα όπου εκτελέστηκε. Στην ίδια πλατεία που είχε εκτελεστεί ο Λουδοβίκος ΙΣΤ’ , η Μαρία Αντουανέτα, ο Ζορζ Νταντόν και χιλιάδες ακόμα άνθρωποι.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.