Ο θεατράνθρωπος Μάνος Κατράκης που αρνήθηκε να γυρίσει ερωτική σκηνή με τη Λάσκαρη

Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι για τους οποίους όσα και να γράψεις, ότι και να πεις, όσο καλά και αν προσπαθήσεις να περιγράψεις τη ζωή τους, έκαναν τόσα πολλά και τα έκαναν με τέτοιο τρόπο, που είναι εξαιρετικά δύσκολο να δημιουργήσεις ένα «πορτραίτο» που – αν μη τι άλλο – θα είναι αξιοπρεπές και θα στέκεται στο ύψος των περιστάσεων.

Μια τέτοια περίπτωση είναι ο αξεπέραστος Μάνος Κατράκης ο οποίος μπορεί να έφτασε στην κορυφή και να θεωρείται ακόμα και σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα κεφάλαια του ελληνικού θεάτρου και του εγχώριου κινηματογράφου αλλά ο δρόμος που διένυσε μέχρι εκεί ήταν γεμάτος από δυσκολίες και βάσανα.

Τόσα που το πιθανότερο είναι που τους περισσότερους θα τους είχαν κάνει να λυγίσουν και να εγκαταλείψουν κάθε προσπάθεια.

Αστέρι μέσα από κακουχίες και δυσκολίες

Τον Αύγουστο του 1909, στο Καστέλι Κισσάμου, στα Χανιά της Κρήτης γεννήθηκε το πέμπτο παιδί του εμπόρου Χαράλαμπου Κατράκη και της γυναίκας του Ειρήνης. Πριν κλείσει τα 10 του χρόνια ο μικρός Μάνος και η οικογένεια του, μετακόμισαν στην Αθήνα.

Γρήγορα, διαπίστωσε πως η μεγάλη του αγάπη είναι το θέατρο. Πριν καν κλείσει τα 18 του χρόνια έκανε ντεμπούτο στο θέατρο με το θίασο «Οι Νέοι» στο έργο «Για την αγάπη της». Το σπάνιο ταλέντο του τον έκανε να ξεχωρίσει από την πρώτη στιγμή.

Τον εντόπισε ο σκηνοθέτης Κώστας Λελούδας και την επόμενη χρόνια, το 1928, έπαιξε την πρώτη βουβή ταινία: «Το λάβαρο του '21». Πριν καν ξεκινήσει ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος ο Μάνος Κατράκης είχε κάνει σπουδαίες συνεργασίες όπως με το Θίασο του Μήτσου Μυράτ και της Μαρίκας Κοτοπούλη, είχε προσληφθεί στο νεοϊδρυθέν τότε Εθνικό Θέατρο και έδειχνε να πατά γερά στα πόδια του. Και τότε όλα ανατράπηκαν.

Ο ελληνοϊταλικός πόλεμος βρήκε τον Κατράκη στο μέτωπο. Η Γερμανική εισβολή και η κατάρρευση του μετώπου, τον έφερε και πάλι στην Αθήνα ενταγμένο στις γραμμές του ΕΑΜ. Στο φονικό χειμώνα του 1941 ο Κατράκης αναγκάστηκε να πουλήσει ακόμα και τα κοστούμια του για να φέρει λεφτά στην οικογένεια του. Για να εξασφαλίσει ένα πιάτο φαγητό.

«Τα πράγματα ήταν πολύ δύσκολα. Ο μισθός του Εθνικού Θεάτρου είχε καταντήσει ίσα - ίσα για ένα πιάτο φαΐ. Που να φτάσει να θρέψεις, μάνα, αδελφή, γυναίκα έγκυο. Η γυναίκα μου τελικά έκανε αποβολή οκτώ μηνών, είχε δίδυμα.Αρχίσαμε να πουλάμε ότι είχαμε. Τελειώσανε και αυτά. Τώρα;…

Εγώ είχα κάτι κουστουμάκια γιατί ήμουν και λίγο μερακλής και πήγαινα και τα πούλαγα μόνος μου, αφού οι μεταπράτες παίρνανε όσο - όσο. Στην οδό Αθηνάς, έξω από τον ηλεκτρικό σταθμό, ήτανε το παζάρι τότε των αγοραπωλησιών. Πήγαινα λοιπόν κρατούσα το κουστουμάκι στα χέρια μου και περίμενα να έρθει ο πελάτης να το αγοράσει.

Βλέπεις στα παλιατζίδικα μου παίρνανε μισοτιμής ό,τι είχα. Κάποτε ήρθε η ώρα να πουλήσω κι ένα κοστούμι που το αγαπούσα πολύ. Ήταν το καλύτερό μου. Μου το είχε ράψει ένας ράφτης ο Ζοφάκης που είχε έλθει από το Παρίσι και ραβότανε και ο Μινωτής σε αυτόν. Πάω λοιπόν στην οδό Αθηνάς στέκομαι και περιμένω. Κάποτε με πλησιάζει κάποιος καλή του ώρα και μου λέει:

• κύριε Κατράκη το πουλάτε;
• το πουλάω. Δεν το βλέπεις; Για να είμαι εδώ και να το κρατάω πάει να πει πως το πουλάω.
• Θέλετε να έρθετε μαζί μου;…

Με παίρνει και με πάει σε μια λέσχη στην Ομόνοια. Εγώ δεν είχα δοσοληψίες με λέσχες. Λέω τι θα κάνουμε στη λέσχη;

• είναι κάποιος που θα αγοράσει το κοστούμι σου.

Να μη στα πολυλογώ πήγαμε, βρήκαμε τον άνθρωπο, δεν ήθελε τέτοιο κοστούμι γιατί ήταν πολύ λεπτό, με ρώτησε αν είχα κανένα άλλο σκωτσέζικο. Είχα. Μου είπε να του το πάω την άλλη μέρα. Πήγα την άλλη μέρα και πήρε το κοστούμι», αφηγήθηκε ίδιος ο Μάνος Κατράκης στη βιογραφία του (εκδόσεις Κάκτος, συγγραφέας Αλέξης Κομνηνός).

Διώξεις, εξορία αλλά και καταξίωση

Το ότι ο Κατράκης εντάχθηκε και πολέμησε μέσα από τις γραμμές του ΕΑΜικου κινήματος ήταν κάτι που το εμφυλιακό (και μετεμφυλιακό) κράτος δεν του συγχώρησε ποτε. Ήδη από το 1942 υπήρχε στην Ασφάλεια ο φάκελος 20822 ο οποίος εμπλουτιζόταν με στοιχεία σε βάρος του Κατράκη μέχρι που έπεσε η χούντα των συνταγματαρχών το 1974!

Το 1947 είχε έρθει η ώρα της εξορίας και των διωγμών. Ικαρία, Μακρόνησος, Άη Στράτης, για επτά ολόκληρα χρόνια. Ένα από τα λίγα πράγματα που τον κράτησαν «όρθιο» ήταν η ισχυρή φιλία που «έχτισε» εκείνα τα μαύρα χρόνια με τον Γιάννη Ρίτσο.

Στη βιογραφία του μεγάλου ηθοποιού υπάρχει ένας συγκλονιστικός διάλογος με τη μητέρα του, από εκείνα τα δύσκολα χρόνια της εξορίας και των διώξεων.

• Τι είναι Μανόλη;
• Θες να ‘ρθω στο σπίτι, μάνα;
• Πώς θα ‘ρθεις;
• Ε… θα υπογράψω και θα ‘ρθω
• Ίντα να υπογράψεις;
• Δήλωση
• Ίντα δήλωση;
• Ότι δεν είμαι αυτό που είμαι…
• Και δεν είσαι;
• Είμαι
• Μην υπογράψεις, κερατά, μην υπογράψεις…

Το τελευταίο «Ταξίδι στα Κύθηρα»

Ο Μάνος Κατράκης επέστρεψε στην Αθήνα το 1952. Εργάστηκε περιστασιακά στο ραδιόφωνο ενώ κατάφερε να πάρει και κάποιους μικρούς ρόλους στο θέατρο. Σιγά σιγά άρχισε πάλι να κερδίζει το χαμένο έδαφος.

Το 1972 επέστρεψε στο Εθνικό Θέατρο και πρωταγωνίστησε στον Οθέλλο και τον Δον Κιχώτη, και στην Επίδαυρο στον Οιδίποδα Τύραννο (1973) και στον Προμηθέα Δεσμώτη (1974). Στον κινηματογράφο, πραγματικά κυριάρχησε, με την εμβληματική του φιγούρα αλλά πάντα θα ξεχωρίζουν οι συμμετοχές του στη «Συνοικία το όνειρο» το 1961 και στην «Ηλέκτρα» του Μιχάλη Κακογιάννη την αμέσως επόμενη χρονιά.

Στις περισσότερες ταινίες του ο Μάνος Κατράκης υποδύθηκε τον σκληρό και αδίστακτο πλούσιο. «Κόντρα ρόλος» δηλαδή, που λένε και οι ηθοποιοί, αλλά το παρουσιαστικό του ήταν τέτοιο που τον «βοηθούσε» να υποδυθεί τέτοιους χαρακτήρες.

Έναν τέτοιο ρόλο υποδύθηκε και στην ταινία «Ιστορία μιας ζωής» της Finos Film σε σκηνοθεσία του Γιάννη Δαλιανίδη. Πρωταγωνιστής σε εκείνη την ταινία του 1965, ήταν ο Μάνος Κατράκης στο ρόλο του «Μικέ Παπαδήμα», ενός αδίστακτου μεγαλοαστού και η Ζωή Λάσκαρη η οποία υποδυόταν τη «Μαριγώ» που έφυγε από το χωριό της κυνηγημένη και ατιμασμένη.

Η «Μαριγώ» πηγαίνει στην Αθήνα όπου εργάζεται αρχικά ως υπηρέτρια και στη συνέχεια σε ένα κομμωτήριο, όπου γνωρίζει μια πλούσια πελάτισσα. Όταν αυτή πεθαίνει, η «Μαριγώ» παντρεύεται τον σύζυγο της πελάτισσας, τον «Μικέ Παπαδήμα». Τα όσα ακολουθούν αποκαλύπτουν τον σκληρό χαρακτήρα του μεγαλοαστού που ουσιαστικά αγόρασε την αγάπη της φτωχής κοπέλας.

Όταν ο Μάνος Κατράκης διάβασε το σενάριο, το έστειλε πίσω στον Γιάννη Δαλιανίδη και του είπε πως είναι απαράδεκτο και πως ο ίδιος δεν πρόκειται να παίξει στην ταινία αυτή.

Ο Δαλιανίδης ζήτησε εξηγήσεις και ο Κατράκης του τόνισε πως ο ίδιος ήταν 56 ετών και η Ζωή Λάσκαρη μόλις 23 ετών και οι τολμηρές ερωτικές σκηνές με τη νεαρή ηθοποιό ήταν ένα απλό «περιτύλιγμα» το οποίο στην πραγματικότητα δεν έδινε κάτι το ιδιαίτερο στην όλη ταινία!

Ο Κατράκης ήταν από τη πρώτη στιγμή ο μόνος ηθοποιός που είχε ο Δαλιανίδης στο μυαλό του για τον συγκεκριμένο ρόλο και έτσι είδε πως εκείνος δεν κάνει πίσω, αφαίρεσε τις τολμηρές σκηνές και άφησε μόνο κάποιες... «τρυφερές στιγμές» του ζευγαριού!

Στο εμβληματικό «Ταξίδι στα Κύθηρα» του Θεόδωρου Αγγελόπουλου, το 1984, ο Κατράκης παίζει βαριά άρρωστος, χτυπημένος από καρκίνο των πνευμόνων. Εκεί υπάρχει μια συγκλονιστική σκηνή. Μετά τη λήξη του εμφυλίου ο Δεξιός (Διονύσης Παπαγιαννόπουλος) συναντά τον Αριστερό (Μάνο Κατράκη) στη μέση του δρόμου, στο χωριό τους.

Αποκαμωμένοι και οι δυο, δείχνουν να συμφιλιώνονται. Αν και στη συγκεκριμένη σκηνή ο Μάνος Κατράκης δε μιλάει καθόλου, η «γλώσσα του σώματος» είναι αυτή που «λέει» πολλά περισσότερα από αυτά που θα έλεγε και ο ίδιος.

Ούτως ή άλλως αυτό που αντιπροσώπευε ο Κατράκης σε εκείνη τη σκηνή, το είχε ζήσει και στην πραγματική του ζωή. Τη φτώχεια την έζησε στο πετσί του, πολύ πριν υποδυθεί τον φτωχό στο θέατρο ή τον κινηματογράφο. Τις πολιτικές διώξεις τις βίωσε στα ξερονήσια, πριν μεταφέρει όλα αυτά τα δεινά στο θέατρο.

Λίγες ημέρες μετά την ολοκλήρωση των γυρισμάτων άφησε την τελευταία του πνοή, χάνοντας τη μάχη με τον καρκίνο. 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.