Ποιος σκότωσε τον Μπουεναβεντούρα Ντουρούτι; Τέσσερα σενάρια για το μυστηριώδες τέλος

«Δε μας φοβίζουν τα ερείπια. Πάντοτε ζούσαμε μέσα σε τρώγλες και θα τα καταφέρουμε για λίγο καιρό ακόμα. Αλλά μην ξεχνάτε ότι εμείς οι εργάτες, ξέρουμε επίσης και να χτίζουμε. Εμείς χτίσαμε όλα αυτά τα παλάτια και τα μέγαρα, εδώ, στην Αμερική και παντού.

Και θα τα χτίσουμε ακόμα πιο όμορφα, γιατί εμείς θα κληρονομήσουμε τη Γη και γι’ αυτό να μην έχετε την παραμικρή αμφιβολία. Η αστική τάξη λοιπόν, ας γκρεμίσει τον κόσμο της πριν αποχωρήσει οριστικά από το προσκήνιο της ιστορίας.

Εμείς κουβαλάμε έναν καινούριο κόσμο, εδώ, στις καρδιές μας. Κι ο κόσμος αυτός μεγαλώνει κάθε στιγμή. Μεγαλώνει και τώρα, αυτή τη στιγμή που σας μιλάω».

Από την (πολιτική) φύση τους οι Αναρχικοί ανά τον κόσμο δεν αναγνωρίζουν τους ηγέτες. Για την ακρίβεια τους απεχθάνονται. Αν, ωστόσο, υπάρχει ένας αναρχικός που πλησίασε αυτόν τον «τίτλο» ήταν ο Μπουεναβεντούρα Ντουρούτι.

Για τον λόγο αυτό, άλλωστε, αν διαβάσετε οποιοδήποτε κείμενο για εκείνον θα δείτε να γράφονται ένα σωρό άλλα επίθετα εκτός από «ηγέτης»! Μύθος, εμβληματική μορφή, ήρωας, επαναστάτης, θρύλος κλπ. Και ίσως είναι ο μόνος που τα συγκεντρώνει όλα αυτα.

Ο μυστηριώδης θάνατός του, μία ημέρα σαν σήμερα, στις 20 Νοεμβρίου 1936, έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία και συγκλόνισε το αναρχικό κίνημα.

Ο Ισπανικός εμφύλιος, το πρελούδιο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου

Λέγεται και όχι άδικα πως ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος ήταν ουσιαστικά ένα αιματοβαμμένο μεταπολεμικό «ξεκαθάρισμα» των μεγάλων δυνάμεων. Η πρώτη πράξη του Ψυχρού Πολέμου.

Αν, όντως, αυτό ήταν ο ελληνικός πόλεμος, τότε ο αντίστοιχος Ισπανικός ήταν το πρελούδιο του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. Η πρόβα τζενεράλε της μεγάλης ανθρωποσφαγής.

Ο εμφύλιος αυτός πόλεμος δε μοιάζει με κανέναν άλλο αφού σε αυτόν συμμετείχαν έξι χώρες. Θα μπορούσε να πει κάποιος πως ήταν μια μικρογραφία του μεγάλου πολέμου που θα ακολουθούσε και ο οποίος βύθισε στο σκοτάδι την Ευρώπη.

Από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 και μετά φαίνεται ξεκάθαρα πως τα πράγματα στην Ισπανία δεν πάνε καθόλου καλά. Η αρχή της δεκαετίας του 1930, ωστόσο, βρίσκει τη χώρα βαθιά διχασμένη να προετοιμάζεται για έναν εμφύλιο πόλεμο που έμοιαζε (και τελικά ήταν) αναπόφευκτος.

Η μοναρχία είχε καταργηθεί και η Αριστερά ενίσχυε διαρκώς τις δυνάμεις της αλλά και την επιρροή της. Οι συντηρητικές δυνάμεις μαζί με την πανίσχυρη καθολική εκκλησία προσπαθούσαν να ανακόψουν με διάφορους τρόπους αυτή τη δυναμική. Δυο από τα κυρίαρχα ζητήματα ήταν η αναδιανομή πλούτου και γης αλλά και η αυτονομία περιοχών όπως η χώρα των Βάσκων και η Καταλονία.

Πυροδοτικός μηχανισμός ήταν οι εκλογές του Φεβρουαρίου του 1936. Η Αριστερά κερδίζει, ωστόσο, η Δεξιά δεν δείχνει καμία διάθεση συμβιβασμού με αυτή την εξέλιξη. Με μπροστάρη τον στρατηγό Φρανθίσκο Φράνκο, ο στρατός παίρνει τα όπλα για να προστατεύσει την Ισπανία από τον... κομμουνιστικό κίνδυνο (πάσα ομοιότητα με τα όσα έγιναν στην Ελλάδα το 1967 κάθε άλλο παρά τυχαία είναι).

Τα γεγονότα ξεκίνησαν από το Μαρόκο και άλλες αποικίες και στη συνέχεια επεκτάθηκαν στην υπόλοιπη Ισπανία. Ο στρατηγός και οι σύμμαχοι του θεωρούσαν πως θα ήταν ένας πόλεμος σύντομος, λίγων μηνών, όπως έλεγαν, ωστόσο, η πραγματικότητα τους διέψευσε.

Ο Ισπανικός εμφύλιος ξεκίνησε και επίσημα στις 17 Ιουλίου 1936. Από τη μία πλευρά, βρισκόντουσαν οι εθνικιστές- φασίστες του Φράνκο οι οποίοι στις τάξεις τους είχαν από ακροδεξιούς μέχρι φιλοβασιλικούς.

Από την άλλη πλευρά υπήρχε μια ετερόκλητη ένωση διάφορων δυνάμεων που η ιστορία τους αποκάλεσε «Δημοκρατικούς» προκειμένου να δείξει τη διαφορά ανάμεσα στις δυο πλευρές. Σε αυτή την ένωση, ωστόσο, μπορούσε να συναντήσει κανείς από σοσιαλιστές, κομμουνιστές και τροτσκιστές μέχρι και τους χιλιάδες αναρχικούς της CNT- FAI.

Αμεση στήριξη στα στρατεύματα του Φράνκο παρείχαν από την πρώτη στιγμή τόσο η ναζιστική Γερμανία όσο και η φασιστική Ιταλία που τους έδωσαν έμψυχο αλλά κυρίως άψυχο υλικό προκειμένου να κερδίσουν τον πόλεμο όσο πιο σύντομα γινόταν. Ο Φράνκο δεν δίστασε να βομβαρδίσει ολόκληρες πόλεις με τα αεροπλάνα που του έδωσαν οι Χίτλερ και Μουσολίνι.

Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα ο βομβαρδισμός της βασκικής πόλης Γκουέρνικα (Γκέρνικα όπως προφέρεται στα βασκικά). Στη δίκη της Νυρεμβέργης, αποκαλύφθηκε κάτι που θα μπορούσε να «συμπτύξει» σε μια φράση ότι έγινε στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο. Το δεξί χέρι του Χίτλερ, Χέρμαν Γκέρινγκ είχε πει πως ο συγκεκριμένος βομβαρδισμός έγινε για να δοκιμαστούν οι νεαροί Γερμανοί πιλότοι σε πραγματικές συνθήκες μάχης!

Αντίθετα, η πλευρά των «Δημοκρατικών» είχε την βοήθεια της Σοβιετικής Ένωσης αλλά και των Διεθνών Ταξιαρχιών που ήταν σοσιαλιστές, κομμουνιστές και αναρχικοί από διάφορες χώρες του κόσμου που πήγαν στα μέτωπα της Ισπανίας για να πολεμήσουν.

Υπολογίζεται πως 50.000 άτομα συμμετείχαν στις Διεθνείς Ταξιαρχίες με τους 10.000 από αυτούς να σκοτώνονται στις μάχες. Ανάμεσα στους μαχητές των Διεθνών Ταξιαρχιών υπήρχαν και περίπου 300 Έλληνες που μαζί με Γιουγκοσλάβους δημιούργησαν τον λεγόμενο «Βαλκανικό Λόχο» ο οποίος συμμετείχε (μέσω της 11ης Ταξιαρχίας) στις σφοδρές μάχες για την κατάληψη της Μαδρίτης και όχι μόνο.

Το κακό για τους «Δημοκρατικούς» ήταν πως Αγγλία και ΗΠΑ θεώρησαν πως δεν ήταν ακόμα η στιγμή για να εμπλακούν σε μια άμεση πολεμική σύγκρουση με τον Χίτλερ και προτίμησαν να μείνουν σε δηλώσεις... καταδίκης! Σύμμαχοι των «Δημοκρατικών» παρέμειναν μέχρι τέλους η ΕΣΣΔ και το Μεξικό ενώ αρχικά στο ίδιο στρατόπεδο είχε εμπλακεί μόνο στην αρχή και η Γαλλία.  

Μέχρι και σήμερα κανείς δεν γνωρίζει πόσοι ακριβώς ήταν οι νεκροί του εμφυλίου. Υπολογίζονται από 300.000 μέχρι και 1.000.000! Η πλευρά των φασιστών του Φράνκο «θέριζε» τις περιοχές που έλεγχαν οι «Δημοκρατικοί» και ιδιαίτερα τη Βαρκελώνη που θεωρούταν προπύργιο των αναρχικών.

Οι «Δημοκρατικοί», με πρωτεργάτες τους κομμουνιστές και τους αναρχικούς, έβαλαν στο στόχαστρό τους κυρίως τους πλούσιους και τον κλήρο. Συνολικά 12 επίσκοποι, 283 καλόγριες, 2.365 μοναχοί και 4.184 ιερείς εκτελέστηκαν στη διάρκεια του εμφυλίου, ενώ πυρπολήθηκαν και καταστράφηκαν δεκάδες ναοί και μοναστήρια.

Ποιος σκότωσε τον Μπουεναβεντούρα Ντουρούτι;

Με τον Ισπανικό εμφύλιο να μαίνεται, το καλοκαίρι του 1936, συμβαίνει κάτι μοναδικό. Κάτι που θα μπορούσε να έχει αλλάξει την ιστορία. Το αναρχικό συνδικάτο CNT (Confederación Nacional del Trabajo - Εθνική Συνομοσπονδία Εργασίας) και ο σκληρός πυρήνας του, η FAI (Federacion Anarquista Iberica – Ιβηρική Αναρχική Ομοσπονδία), μετά από σκληρές και αιματηρές μάχες καταφέρνουν να καταλάβουν το μεγαλύτερο μέρος της Βαρκελώνης και κάποιες άλλες περιοχές της Ισπανίας. Είναι το λεγόμενο «σύντομο καλοκαίρι της Αναρχίας».

Είναι η πρώτη φορά που αναρχικοί καταλαμβάνουν ένα μέρος και μπορούν να εφαρμόσουν το δικό τους πρόγραμμα. Κολεκτιβοποίηση, έλεγχος των βιομηχανιών από τους εργάτες, οργάνωση από τα κάτω με κόμματα, εκκλησία, αστυνομία να «εξαφανίζονται».

Οι εσωτερικές διενέξεις, ωστόσο, στο «Δημοκρατικό» στρατόπεδο βάζουν τέλος στην ουτοπία με τα αστικά αριστερά και κομμουνιστικά κόμματα να παίρνουν σταδιακά το πάνω χέρι.

Ένας από τους βασικότερους ήρωες εκείνης της ουτοπικής προσπάθειας ήταν ο Μπουεναβεντούρα Ντουρούτι, σημαίνων στέλεχος της CNT – FAI ο οποίος μετά τη Βαρκελώνη προσπαθεί να καταλάβει την πρωτεύουσα της Αραγωνίας, τη Σαραγόσα. Ζητάει όπλα και εφόδια για να νικήσει τους φασίστες του Φράνκο αλλά η αναρχική του φύση, είναι «αγκάθι» για τις σχέσεις με τη σταλινική ΕΣΣΔ.

Ο Ντουρούτι δεν το βάζει κάτω. Πολεμάει με νύχια και με δόντια. Γίνεται λαϊκός ήρωας και όπου και να πάει πλήθος κόσμου τον υποδέχεται.

Τελευταίος σταθμός του Ντουρούτι η Μαδρίτη. Το Νοέμβριου του 1936, η πρωτεύουσα της Ισπανίας είχε πέσει στα χέρια του Φράνκο και το «Δημοκρατικό» στρατόπεδο δίνει σφοδρές μάχες για να την ανακαταλάβει. Ο Ντουρούτι με την ταξιαρχία του είναι εκεί. Μια ημέρα σαν σήμερα, ωστόσο, πέφτει νεκρός. Κανείς δεν ξέρει ποιος τον σκότωσε. Υπάρχουν τουλάχιστον οκτώ διαφορετικά σενάρια με τέσσερα από αυτά να είναι τα επικρατέστερα:

1. Το σενάριο της «αδέσποτης σφαίρας»
Το επίσημο ανακοινωθέν της Δημοκρατικής κυβέρνησης, λίγες ώρες μετά τον θάνατο του Ντουρούτι, ανέφερε ότι σκοτώθηκε από «αδέσποτη σφαίρα». Η συγκεκριμένη εκδοχή προωθήθηκε αρχικά και από στελέχη της CNT για να αποφευχθούν εντάσεις και να διαφυλαχθεί το ηθικό του πληθυσμού. Παρότι συμβατό με ορισμένες μαρτυρίες, το σενάριο του ατυχήματος δεν έχει επιβεβαιωθεί πλήρως, και αρκετοί ιστορικοί το θεωρούν περισσότερο πολιτική συγκάλυψη παρά πραγματική εξήγηση.

2. Το σενάριο των φιλικών πυρών από μέλος της φρουράς του
Μία άλλη εκδοχή, αρκετά δημοφιλής στη μετέπειτα ιστοριογραφία, υποστηρίζει ότι ο Ντουρούτι χτυπήθηκε κατά λάθος από άνδρα της προσωπικής του φρουράς, πιθανότατα στη διάρκεια σύγχυσης ή απροσεξίας κατά τη μεταφορά όπλων μέσα στο αυτοκίνητο. Κάποιες μαρτυρίες από μέλη της Φάλαγγας Ντουρούτι αναφέρουν ότι το όπλο (συχνά αναφέρεται ένα υποπολυβόλο τύπου «Naranjero») εκπυρσοκρότησε.

3. Το σενάριο της δολοφονίας από ελεύθερο σκοπευτή των φασιστών
Αν και λιγότερο τεκμηριωμένο, υπάρχει το σενάριο ότι ο Ντουρούτι χτυπήθηκε από ελεύθερο σκοπευτή των φρανκικών δυνάμεων. Ορισμένοι αυτόπτες μάρτυρες ανέφεραν αρχικά ότι άκουσαν πυρά από απόσταση, αλλά οι τραυματολογικές ενδείξεις – η γωνία και η κατεύθυνση του τραύματος – θεωρούνται από πολλούς ιστορικούς ασύμβατες με πυρά από μακριά. Το σενάριο παραμένει πιθανό μόνο σε θεωρητικό επίπεδο, χωρίς ισχυρά αποδεικτικά στοιχεία.

4. Το σενάριο της πολιτικής δολοφονίας από «εσωτερικούς» αντιπάλους
Υπάρχει και η υποψία δολοφονίας από αντίπαλες πολιτικές δυνάμεις εντός του αντιφασιστικού στρατοπέδου, κυρίως σταλινικούς κομμουνιστές, που θεωρούσαν τους αναρχικούς – και ειδικά τον Ντουρούτι – εμπόδιο στον κεντρικό έλεγχο του πολέμου. Παρόλο που υπήρχε έντονη πολιτική αντιπαλότητα, δεν έχουν βρεθεί τεκμήρια που να συνδέουν οργανωμένα σχέδια εξόντωσης με το γεγονός. Αυτό κάνει το σενάριο πιθανό από άποψη πολιτικού κινήτρου, αλλά ατεκμηρίωτο ιστορικά.

Ότι και να είχε συμβεί ο Ντουρούτι, σκοτώθηκε πάνω στην έκρηξη της μάχης και ίσως γι αυτό είναι τόσο αγαπητός ακόμα και σήμερα. Δεν πρόλαβε να φθαρεί. Παρέμεινε για πάντα ο άνθρωπος που άνοιξε μια μικρή, σύντομη ρωγμή στον χρόνο.

Στην κηδεία του παραβρέθηκαν πάνω από μισό εκατομμύριο άνθρωποι, σε μια τεράστια πορεία προς το νεκροταφείο όπου μπροστά υπήρχε το φέρετρό του το οποίο ήταν σκεπασμένο με τη μαυροκόκκινη σημαία.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.