Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου: Γνωρίσαμε την ιστορία της παραγωγής ενέργειας στην Ελλάδα

Σε μια πόλη όπως η Αθήνα, που κάθε της γωνιά αποτελεί και μια μαρτυρία της ιστορίας της, νιώθεις πως βρίσκεσαι συνεχώς σε έναν διαρκή διάλογο με το παρελθόν. Η καταγεγραμμένη ιστορία της πόλης είναι τόσο μακρά και πλούσια που όσο τη μελετάμε, δεν ανακαλύπτουμε μόνο άγνωστες πτυχές της, αλλά εξερευνούμε και τον τρόπο με τον οποίον διαμορφώθηκε η καθημερινότητά μας σήμερα. 

Συνήθως, όταν αναφερόμαστε στην ιστορία της Αθήνας, εστιάζουμε στον πολεοδομικό σχεδιασμό της, τους δρόμους ή την αρχιτεκτονική της. Πόσοι όμως έχουνε αναρωτηθεί πώς ήταν η ζωή τον 19ο και 20ο αιώνα στην πράξη; Πώς οι κάτοικοι της πόλης κάλυπταν βασικές ανάγκες που σήμερα θεωρούμε αυτονόητες, όπως είναι το φως και το ζεστό νερό. 

Την ευκαιρία να προσεγγίσουμε με βιωματικό τρόπο την ιστορία μας, προσφέρει το Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας, το οποίο επιστρέφει στο «σπίτι» του, στο Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, για να συνδέσει το παρελθόν με το παρόν, μέσα από ένα πλούσιο πρόγραμμα διαδραστικών δράσεων και ξεναγήσεων.

Μέσα από αυτήν τη δημιουργική σύμπραξη, δίνεται η δυνατότητα σε μικρούς και μεγάλους, να έρθουν σε επαφή με ντοκουμέντα και τεκμήρια από την εποχή της λειτουργίας του παλιού εργοστασίου, να εξοικειωθούν με την ιστορία της παραγωγής ενέργειας στην Ελλάδα και να κατανοήσουν στην πράξη την πολύτιμη σημασία της. 

Οι δράσεις στο Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου, πραγματοποιούνται με την πρωτοβουλία και την υποστήριξη του Φυσικού Αερίου Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας, που στηρίζει την καθημερινή λειτουργία του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου, συμβάλλοντας ενεργά στην προστασία και την ανάδειξη της βιομηχανικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας. 

Βρέθηκα σε μια από τις ξεναγήσεις για το ενήλικο κοινό και συγκεκριμένα, σε μια ξενάγηση που επεφύλασσε κάτι πολύ ιδιαίτερο και συγκινητικό. Ο φωτογράφος Νίκος Μάρκου, ο άνθρωπος που φωτογράφισε τους εργάτες στο παλιό εργοστάσιο Γκαζιού λίγο πριν αυτό κλείσει οριστικά, ήταν μαζί μας για να μοιραστεί τις εικόνες και τις αναμνήσεις από την εποχή εκείνη. 

Η μουσειακή διαδρομή διαμορφώθηκε με βάση τη γραμμή παραγωγής, στηριζόμενη στο πλούσιο φωτογραφικό υλικό του κ. Μάρκου, σε ηχητικά ντοκουμέντα, βιντεοπροβολή και μια πρωτότυπη θεατρική ξενάγηση. 

Η ξενάγηση ξεκίνησε με σημαντικές πληροφορίες για τη δημιουργία του εργοστασίου Φωταερίου της Αθήνας και τη λειτουργία του ως το 1984, όταν και έκλεισε οριστικά. Σήμερα, το Φυσικό Άεριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας αποτελεί τη φυσική συνέχεια της αρχικής ενοποιημένης εταιρείας παραγωγής και διανομής ενέργειας και ο λόγος που η παραγωγή ενέργειας στην Ελλάδα συνεχίζει να εξελίσσεται δυναμικά, συμβάλλοντας στην ενεργειακή ασφάλεια της χώρας και στη μετάβαση προς ένα πιο βιώσιμο και αποδοτικό ενεργειακό μέλλον.

Το εργοστάσιο Φωταερίου στο Γκάζι ιδρύθηκε το 1857, ύστερα από συμβόλαιο που υπέγραψε με την πόλη των Αθηνών ο Γάλλος επιχειρηματίας François Théophile Feraldi, ο οποίος ανέλαβε και το έργο σε μια περίοδο που η ανάγκη να εκσυγχρονιστεί η νέα πρωτεύουσα ήταν πιο αδήριτη από ποτέ.

Σύντομα, η μικρή μονάδα φωταερίου της Αθήνας γνωρίζει περίοδο ακμής. Όπως μάς μετέφερε και η ξεναγός, το 1887, εμπλουτίζεται σε κτιριακές υποδομές και μηχανολογικό εξοπλισμό. Η ανάπτυξη αυτή συνδέεται με την επέκταση της χρήσης του φωταερίου ως μορφής ενέργειας στα σπίτια και στα εργοστάσια. 

Πρώτος σταθμός της ξενάγησης μας το Κτίριο Πίεσης και Διαμονής. Εκεί παρακολουθήσαμε μια ταινία μικρού μήκους αφιερωμένη στους εργάτες Γκαζιού, σε κείμενο και σκηνοθεσία του Δημήτρη Σταύρακα, για τις αθέατες πλευρές και την καθημερινότητα στο εργοστάσιο αλλά και τις σκληρές εργασιακές συνθήκες που επικρατούσαν. «Μαζεύεται τόσο κάρβουνο όσο για να τους στείλει στον άλλον κόσμο», κρατάω αυτή τη φράση στο τέλος της ταινίας.

Συνεχίσαμε στο κτίριο των Φούρνων όπου έγινε μια συνοπτική περιγραφή της βασικής γραμμής παραγωγής του φωταερίου. Η απόσταξη της πρώτης ύλης (του λιθάνθρακα) και η έκλυση του αρχικού φωταερίου. Ύστερα το αέριο έπρεπε να κρυώσει στα ψυχραντήρια, έπειτα να διοχετευτεί στις εγκαταστάσεις καθαρισμού και μετά να καταμετρηθεί ο όγκος του φωταερίου, πριν αποθηκευτεί τα αεριοφυλάκια. 

Στους Φούρνους όχι απλώς είδαμε από κοντά τον χώρο αλλά ζήσαμε μια μοναδική, συνολική εμπειρία που ακουμπά σε όλες τις αισθήσεις. Στο κτίριο, μυρίσαμε τις μυρωδιές του εργοστασίου, αφού ο λιθάνθρακας, ακόμη και τόσα χρόνια μετά, υπήρχε ακόμη στον χώρο. 

Στο πατάρι των Φούρνων, είχε στηθεί και η έκθεση φωτογραφίας με μέρος από το υλικό του κ. Μάρκου. Όπως είπε και ο ίδιος, προσπάθησε να καταγράψει και να εισχωρήσει με τον φακό του στην καθημερινότητα των εργατών. Τον ενδιέφερε πρώτα απ' όλα να χτίσει μια σχέση με τους εργάτες, γι' αυτό και κατάφερε τελικά να απαθανατίσει μέχρι και τις πιο προσωπικές στιγμές κατά την ώρα εργασίας.

Επόμενη στάση της ξενάγησης, οι Δεξαμενές Καθαρισμού, όπου διατηρείται επίσης σωζόμενος μηχανολογικός εξοπλισμός. Εκεί μάς περίμενε ένα πολύ ενδιαφέρον παιχνίδι, μια πρωτότυπη θεατρική ξενάγηση που ζωντανεύει την ιστορία του παλιού εργοστασίου και η οποία πρόσφερε μια άκρως ενδιαφέρουσα βιωματική εμπειρία. 

Η ξενάγηση στο σύνολο της διήρκησε σχεδόν δυο ώρες, κανείς μας όμως δεν καταλάβαμε πώς κύλησε τόσο γρήγορα ο χρόνος, όταν αυτή έφτασε το τέλος της. Μέσα από τις πολύ ενδιαφέρουσες πληροφορίες που έφερε στο φως η ξενάγηση, κατανοήσαμε τη σημασία της ενέργειας και γνωρίσαμε όσα καλύτερα όσα συνθέτουν μια ολόκληρη εποχή. Μέσα από τη βιομηχανική ιστορία της Αθήνας όπως τη διηγείται το μουσείο, μπορούμε να αντιληφθούμε καλύτερα και τη φυσική συνέχεια της.

Το φωταέριο άλλαξε ριζικά την καθημερινότητα των πολιτών, αφού εισήγαγε για πρώτη φορά την έννοια της μαζικής κατανάλωσης ενέργειας μέσω ενός οργανωμένου δικτύου.

Φυσικά σήμερα, η καθημερινότητα έχει διαμορφωθεί διαφορετικά, αφού έγινε η μετάβαση από το φωταέριο στο φυσικό αέριο, σηματοδοτώντας τη στροφή από μια τεχνητή, ρυπογόνο πηγή ενέργειας σε μια καθαρότερη, φυσική μορφή καυσίμου. Το φυσικό αέριο χρησιμοποιείται ως καύσιμη ύλη και καλύπτει τις ανάγκες του καταναλωτικού κοινού, χωρίς να ρυπαίνει το φυσικό περιβάλλον. 

Φεύγοντας από το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου το οποίο στηρίζει το Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας και έχοντας αντλήσει τόσες ενδιαφέρουσες πληροφορίες για το παλιό εργοστάσιο Γκαζιού, σκεφτόμουν, πόσο λίγα τελικά γνωρίζουμε για το πρόσφατο παρελθόν μας.

Το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου είναι η πιο πολύτιμη μαρτυρία της ιστορίας της παραγωγής ενέργειας στην Ελλάδα και ένας τρόπος να ανακαλύψουμε πώς, χάρη στην ανθρώπινη επινοητικότητα, μπορούμε σήμερα να καλύπτουμε κάθε είδους ενεργειακή ανάγκη και να χαιρόμαστε μικρά πράγματα της καθημερινότητας, που κάποτε δεν ήταν δεδομένα.  

Οι δράσεις του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου

Το Φυσικό Αέριο Ελληνική Εταιρεία Ενέργειας στηρίζει την καθημερινή λειτουργία, τις εκπαιδευτικές δράσεις και το έργο του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου, τιμώντας τη μακρά πορεία του και συμβάλλοντας στο να μεταλαμπαδεύεται η γνώση στις νέες γενιές.

Το ΒΜΦ, μέσα από ένα σύνολο δράσεων, βιωματικών εργαστηρίων και θεματικών ξεναγήσεων, ανοίγει τις πόρτες του τόσο για το ενήλικο κοινό όσο και για τα παιδιά.

Ενημερωθείτε για τις δράσεις του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου εδώ

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.