«Αν το ψηφίσουν, αυτοκτονούν»: Η επεισοδιακή κατάργηση του σταυρού από τον Ανδρέα Παπανδρέου

Η πρόσφατη συζήτηση που άνοιξε για το πελατειακό κράτος σίγουρα δεν είναι κάτι καινούριο. Οι προσπάθειες του Κυριάκου Μητσοτάκη να αποσυνδέσει την υπουργική από τη βουλευτική ιδιότητα είναι μονάχα ένας κρίκος σε αυτή τη μακρά ιστορική αλυσίδα. Το 1982 ο πρωθυπουργός Ανδρέας Παπανδρέου προχώρησε σε μια ιδιαίτερη πρωτοβουλία, την κατάργηση του σταυρού προτίμησης στα ψηφοδέλτια και την αντικατάστασή του από τη λίστα. Υλοποιώντας μια από τις προεκλογικές της δεσμεύσεις, η τότε κυβέρνηση παρουσίασε αυτή την κίνηση ως μια προσπάθεια πάταξης του ρουσφετιού. Πέτυχε;

Μια προεκλογική υπόσχεση που πραγματοποιήθηκε;

Όταν η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ έφερε στη Βουλή προς ψήφιση το νομοσχέδιο για την κατάργηση του σταυρού προτίμησης, οι αντιδράσεις ήταν ποικίλες. Η αντιπολίτευση επισήμανε πως όταν η ίδια πρόταση είχε πέσει στο τραπέζι από τη Νέα Δημοκρατία το 1975, το μέτρο είχε χαρακτηριστεί αντικοινοβουλευτικό. Ο Αθανάσιος Κανελλόπουλος, από τα παλιά στελέχη της συντηρητικής παράταξης, υπογράμμισε δηκτικά: «αν οι βουλευτές του ΠΑΣΟΚ υπερψηφίσουν το νομοσχέδιο αυτοκτονούν ενώ, αν το καταψηφίσουν, εκτελούνται».

Από την άλλη, η κυβερνητική πλευρά παρουσίαζε την αντικατάσταση του σταυρού με λίστα ως το πλέον καινοτόμο μέτρο στην ιστορία του ελληνικού κοινοβουλευτικού συστήματος, ένα μέτρο που υπήρχε άλλωστε στο προεκλογικό πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ. Ο βασικός στόχος ήταν η πάταξη του ρουσφετιού, η διάλυση του πελατειακού κράτους. Η ψήφιση του νομοσχεδίου είχε απώλειες για την κυβερνητική πλευρά. Δεν ήταν λίγοι οι βουλευτές που εξέφρασαν την αντίθεσή τους και 4 εξ αυτών (που καταψήφισαν) διαγράφτηκαν από την κοινοβουλευτική ομάδα του ΠΑΣΟΚ με συνοπτικές διαδικασίες.

Τι προέβλεπε το νομοσχέδιο

Στις 21 Οκτωβρίου 1982 η κατάργηση του σταυρού προτίμησης έγινε πραγματικότητα. Η λίστα των υποψηφίων βουλευτών θα διαμορφωνόταν ουσιαστικά από τα κομματικά όργανα και κυρίως, από τον εκάστοτε αρχηγό. Ο υπουργός Εσωτερικών, Γιώργος Γεννηματάς υποστήριζε πως τα στελέχη που θα επιλέγονταν για τη λίστα θα ήταν εκείνα που γνώριζαν πολύ καλά τα προβλήματα της περιφέρειάς τους, θα είχαν δηλαδή στενούς δεσμούς με την τοπική κοινότητα. Η εκλογή του βουλευτή θα γινόταν βάσει της σειράς που είχε στο ψηφοδέλτιο. Το καταστατικό όργανο του κόμματος θα ετοίμαζε τη λίστα με την ανάλογη σειρά και θα την κατέθετε με κλητήρα στον Άρειο Πάγο για έγκριση.

Το πρόβλημα όμως που φάνηκε να υπάρχει είναι πως οι εσωκομματικές διαμάχες φούντωσαν αφού οι υποψήφιοι βουλευτές αγωνίζονταν όχι για να κερδίσουν τον σταυρό προτίμησης από τον ψηφοφόρο αλλά το χρίσμα από τον αρχηγό. «Να καταξιώσουμε τον βουλευτή ως εκπρόσωπο του έθνους» δήλωνε κατά την έναρξη της συζήτησης στη Βουλή ο Ανδρέας Παπανδρέου. Μόνο που η λίστα δεν θα είχε εν τέλει την απόλυτη αποδοχή της κυβερνητικής παράταξης και καταργήθηκε το 1989. Εφαρμόστηκε για μία και μόνη φορά στις εκλογές του 1985.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.