Ο Έλληνας επίσκοπος που πολέμησε τους Τούρκους στις 29 Μαΐου αλλά η Ορθοδοξία θεωρεί προδότη

«Εάλω η Πόλις». Η κραυγή που αντήχησε από τον Βόσπορο στην Ιστορία και σήμανε το τέλος της χιλιόχρονης αυτοκρατορίας του Μεσαιωνικού Ελληνισμού. Το αίμα έτρεξε ποτάμι εξαιτίας της μανίας του κατακτητή. Ο Μωάμεθ γίνεται θριαμβευτής, ο θεμέλιος λίθος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που αντικαθιστά τη Βυζαντινή. Ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος περνάει από την πραγματικότητα στον μύθο. Και πάνω στα τείχη μέχρι την τελευταία στιγμή, ένας Έλληνας κληρικός που παλεύει να σταματήσει το αναπόφευκτο. 

Ένας κληρικός παντός καιρού

Υπάρχουν ορισμένες μορφές σε γεγονότα που μας είναι τόσο οικεία, οι οποίες πρακτικά δεν μας είναι καθόλου γνωστές. Μια τέτοια μορφή της βυζαντινής ιστορίας, είναι ο Ισίδωρος. Δεν γνωρίζουμε αρκετά για τα πρώτα χρόνια της ζωής του. Υπάρχουν ορισμένες διαδόσεις που τον συνδέουν με την οικογένεια των Παλαιολόγων. Η επικρατέστερη θεωρία αναφέρει πως γεννήθηκε στη Μονεμβασιά το 1385 και απολάμβανε την προστασία της τελευταίας βυζαντινής δυναστείας. 

Πήγε στην Κωνσταντινούπολη για σπουδές και ήρθε κοντά με τους Ιταλούς ουμανιστές που ζούσαν στην πόλη ενώ ασχολήθηκε με την αρχαιοελληνική και την εκκλησιαστική γραμματεία. Εντάχθηκε στην αυτοκρατορική αυλή και το 1434 εκπροσωπώντας την Ορθόδοξη Εκκλησία πήγε στη Βασιλεία της Ελβετίας για τις διαπραγματεύσεις που αφορούσαν την πολυθρύλητη ένωση των δύο Εκκλησιών. Περίπου την ίδια περίοδο, το Οικουμενικό Πατριαρχείο τον διάλεξε για να αναλάβει τα ηνία της Ρωσικής Εκκλησίας ως μητροπολίτης Κιέβου και ο ίδιος με τη συνοδεία του μετέβη στη Μόσχα για να εγκατασταθεί εκεί.

Από αυτό το σημείο και ύστερα αρχίζουν τα προβλήματα. Το βασικό ζήτημα που απασχολούσε τον ορθόδοξο κόσμο ήταν η ένωση με την Καθολική Εκκλησία. Υπήρχαν δύο αντίπαλα στρατόπεδα. Οι μεν που υποστήριζαν πως η ένωση θα είναι το τέλος της Ορθοδοξίας καθώς θα σημάνει την υποταγή στον Πάπα. Και οι δε που θεωρούσαν πως η σωτηρία της Ανατολής, της αυτοκρατορίας εν προκειμένω, θα έρθει μέσα από αυτή την ένωση που θα επουλώσει το σχίσμα του 1054.

Και τα δύο στρατόπεδα αντιπαθούσαν με σφοδρότητα το ένα το άλλο. Στην περίφημη σύνοδο Φερράρας - Φλωρεντίας που το θέμα συζήτησης ήταν αυτό ακριβώς, ο Ισίδωρος συντάσσεται σθεναρά με τους Ενωτικούς κερδίζοντας το μίσος των Ανθενωτικών.

Η δύσκολη αποστολή στην Κωνσταντινούπολη

Όταν ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος διαδέχθηκε τον αδερφό του Ιωάννη στον αυτοκρατορικό θρόνο, η κατάσταση ήταν κάτι περισσότερο από φρικτή. Η Κωνσταντινούπολη ήταν περικυκλωμένη και ο χρόνος μετρούσε αντίστροφα. Η μόνη λύση εκείνη τη στιγμή ήταν η βοήθεια από τη Ρώμη, από τη Δύση γενικότερα. Αυτή η βοήθεια όμως θα μπορούσε να υπάρξει υπό μια βασικότατη προϋπόθεση: την απόλυτη αποδοχή των συμφωνηθέντων στη σύνοδο της Φλωρεντίας, την υποταγή δηλαδή της Ορθόδοξης Εκκλησίας της Ανατολής στο Βατικανό.

Ο κλήρος και ο λαός της πόλης ήταν με έντονο τρόπο αντίθετοι σε αυτό. Ο Παλαιολόγος δεν είχε πολλά περιθώρια. Ζήτησε επισήμως βοήθεια από τη Ρώμη λέγοντας πως εκείνος και ο λαός θα αποδεχθούν την ένωση. Προς αυτόν τον σκοπό, ζήτησε επίσης από τον Πάπα να στείλει λεγάτους για να κάνουν την ένωση αποδεκτή. Ο Ισίδωρος τότε είχε γίνει καρδινάλιος αφού εξαιτίας της φιλοπαπικής του στάσης, οι Ρώσοι τον απέπεμψαν από τον μητροπολιτικό θρόνο αλλά βρήκε καταφύγιο στη Ρώμη. 

Ο Πάπας τον έστειλε στην Κωνσταντινούπολη με συνοδεία για να βοηθήσει τον απελπισμένο αυτοκράτορα. Στις 12 Δεκεμβρίου, λίγους μήνες πριν την Άλωση, ο Ισίδωρος λειτούργησε στην Αγία Σοφία παρουσία του αυτοκράτορα. Η πόλη είχε χωριστεί στα δύο, με την αποφασισμένη πλειοψηφία στην πλευρά των Ανθενωτικών. Ο Γεννάδιος Σχολάριος, επικεφαλής αυτής της ομάδας, που μετέπειτα έγινε Πατριάρχης με τις ευλογίες του κατακτητή, είναι κλεισμένος στο κελί του και όταν ο λαός της πόλης πήγε να του ζητήσει συμβουλές, εκείνος έγραψε ένα κομμάτι χαρτί και το κόλλησε στην πόρτα του.

Με χαρακτηριστική αυστηρότητα έλεγε: «Άθλιοι Ρωμαίοι, πώς εξαπατηθήκατε έτσι; Δείξατε εμπιστοσύνη στη δύναμη των Φράγκων και γι' αυτό χάσατε την ελπίδα του Θεού. Μαζί με την Πόλη που σύντομα θα καταστραφεί, χάσατε κι εσείς την ευσέβειά σας». Λαός και κληρός βγαίνουν στους δρόμους και καταριούνται τους Ενωτικούς. Κι ενώ ο Παλαιολόγος προσπαθεί να σώσει ό,τι μπορεί, οι Ανθενωτικοί με κρασί στο χέρι και εικόνες της Παναγίας βρίζουν και ξεσπούν.

Η μάχη πάνω στα τείχη

Παρά τις αντιδράσεις και το μίσος, ο Ισίδωρος έμεινε στην Πόλη μέχρι και τη στιγμή της πολιορκίας. Σύμφωνα με ορισμένες παραδόσεις, ήταν στα τείχη για να αντιμετωπίζει τον κατακτητή παρά το προχωρημένο της ηλικίας του. Κατέγραφε τις ζημιές και μελετούσε τη συμπεριφορά του εχθρού ενώ χρηματοδοτούσε τις επισκευές στα τείχη με δικά του έξοδα. Όταν η Πόλη έπεσε, προσπάθησε να γλιτώσει. 

Έβγαλε τα ρούχα του καρδινάλιου και με αυτά έντυσε το σώμα ενός νεκρού. Φόρεσε κουρελιασμένα ρούχα για να μοιάζει με ζητιάνο. Αιχμαλωτίστηκε και τον πούλησαν για σκλάβο αλλά πολυμήχανος καθώς ήταν ξέφυγε και κατέληξε στην Κρήτη κι ύστερα στη Ρώμη, στην οποία και άφησε την τελευταία του πνοή το 1464. Τάφηκε στην Βασιλική του Αγίου Πέτρου. Από την Κρήτη, έγραψε δύο επιστολές που περιγράφει την Άλωση και τη δική του περιπέτεια. 

«Αντισταθήκαμε για 54 μέρες. Την 55η, μετά από μια ολονύκτια επίθεση, με τις δυνάμεις μας εξαντλημένες και τα τείχη διαλυμένα, νωρίς το πρωί ο εχθρός κατάφερε να μπει μέσα, και η Κωνσταντινούπολη που ήταν η πιο όμορφη πόλη, η βασίλισσα των πόλεων, έπεσε στις 29 Μαΐου».

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.