Τα chatbots είναι ο νέοι ψυχολόγοι: Οι πέντε κρυφοί κίνδυνοι

Πλήθος ανθρώπων συζητάνε με chatbots τεχνητής νοημοσύνης προκειμένου να βρουν απαντήσεις σε προσωπικά προβλήματα, όπως οι σχέσεις, το άγχος και η κατάθλιψη.

Οι λόγοι είναι κυρίως πρακτικοί, καθώς τα AI chatbots είναι διαθέσιμα 24/7, είναι έυκολα προσβάσιμα και ποτέ δεν ασκούν κριτική. Ωστόσο, έρευνες επισημαίνουν πως η χρήση των chatbots μπορεί να δημιουργήσει ανθυγιεινά μοτίβα σκέψης, να καθυστερούν την πρόσβαση σε επαγγελματική φροντίδα  και να δημιουργούν συναισθηματικές εξαρτήσεις στους χρήστες.

Πρόσφατη μελέτη του «Journal of Psychopathology and Clinical Science», εντόπισε πέντες κινδύνους στις αλληλεπιδράσεις με chatbots. Αρχικά ότι δεν μπαίνουν οι χρήστες σε αναζήτηση βοήθειας, ενισχύνονται οι ψυχαναγκασμοί, δημιουργείται κοινωνική απομόνωση, δυναμώνουν οι στρεβλές σκέψεις και τέλος χάνεται η αυτονομία του νου. 

Τα chatbots που βασίζονται σε μεγάλα γλωσσικά μοντέλα (LLMs) εξελίχθηκαν μέσα σε λίγα χρόνια από εργαλεία παραγωγικότητας σε συνομιλητές στους οποίους οι άνθρωποι εμπιστεύονται προσωπικά και συναισθηματικά ζητήματα.

Έρευνες δείχνουν ότι περίπου το 70% των συνομιλιών με chatbot δεν αφορά την εργασία, αλλά καθημερινές ανησυχίες. Μελέτες δείχνουν ότι σχεδόν οι μισοί ενήλικες που έχουν διαγνωστεί με κάποια ψυχική διαταραχή έχουν χρησιμοποιήσει chatbot για υποστήριξη, συχνά χωρίς να το γνωρίζει ο γιατρός τους, αναφέρεται στη μελέτη.

Σημειώνεται πως έχουν δημιουργηθεί εφαρμογές ΑΙ ειδικά για την ψυχική υγεία, προκειμένου να χρησιμοποιούν οι χρήστες έναντι των γενικών chatbots.

Οι πέντε κρυφοί κίνδυνοι

Σύμφωνα με τη μελέτη, ο ιδιαίτερα συγκαταβατικός τρόπος με τον οποίο έχουν σχεδιαστεί τα chatbots μπορεί, άθελά τους, να δημιουργήσει έναν φαύλο κύκλο για τους πιο ευάλωτους χρήστες:

1. Καθυστέρηση στην αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας: Οι χρήστες μπορεί να αρχίσουν να χρησιμοποιούν την ΤΝ ως μια φθηνή και εύκολη εναλλακτική της θεραπείας, αποκτώντας την ψευδαίσθηση ότι λαμβάνουν επαρκή υποστήριξη, ενώ στην πραγματικότητα καθυστερούν τη θεραπεία που χρειάζονται.

2. Ενίσχυση ψυχαναγκαστικών συμπεριφορών: Καθώς τα chatbots έχουν σχεδιαστεί για να είναι διαρκώς υποστηρικτικά και να συμφωνούν με τον χρήστη, ενδέχεται να προσφέρουν συνεχή επιβεβαίωση σε άτομα με αγχώδεις διαταραχές ή ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (OCD), ενισχύοντας έτσι την τάση τους να την αναζητούν επανειλημμένα.

3. Μεγαλύτερη κοινωνική απομόνωση: Για όσους αισθάνονται μοναξιά ή άγχος στις διαπροσωπικές σχέσεις, η συνομιλία με ένα chatbot μπορεί να φαίνεται πιο ασφαλής από την επικοινωνία με άλλους ανθρώπους, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη δεν απορρίπτει ούτε παρεξηγεί τον συνομιλητή της. Με την πάροδο του χρόνου, η συντροφιά που προσφέρει η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να φαντάζει πιο ελκυστική από τις πραγματικές ανθρώπινες σχέσεις.

4. Ενίσχυση διαστρεβλωμένων πεποιθήσεων: Η τάση των chatbots να συμφωνούν υπερβολικά με τον χρήστη ή να τον κολακεύουν μπορεί να ενισχύσει παραληρηματικές ή διαστρεβλωμένες αντιλήψεις, αντί να τις αμφισβητήσει.

5. Απώλεια αυτονομίας: Η συνεχής προσφυγή στην ΤΝ για συμβουλές ακόμη και για μικρές καθημερινές αποφάσεις μπορεί σταδιακά να μειώσει την εμπιστοσύνη των χρηστών στη δική τους κρίση και να τους οδηγήσει σε υπερβολική εξάρτηση από το chatbots.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.