Εκλεγμένοι πρόεδροι από βάσεις φαντασμάτων

Το 2004 η παγκόσμια βιομηχανία της ποπ κουλτούρας κινούνταν στις ράγες της τεράστιας εμπορικής και όχι μόνο επιτυχίας της κινηματογραφικής απόδοσης του περίφημου "Lord of The Rings" από τον Peter Jackson. Ποιος να το έλεγε ότι απόηχος του "Lord of The Rings" είχε χτυπήσει και τα πασοκικά πράγματα.

Ο Κώστας Σημίτης στο τέλος της εξαντλητικής δεύτερης τετραετίας έβλεπε ανάμεσα στον ίδιο και την Τελετή Έναρξης των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004 τον τοίχο μίας επερχόμενης εκλογικής συντριβής από την ανερχόμενη Νέα Δημοκρατία του Κώστα Καραμανλή. Όταν πια κατάλαβε ότι τα πράγματα δεν είναι αναστρέψιμα, αποφάσισε να δώσει την ηγεσία του ΠΑΣΟΚ πίσω στον νόμιμο κληρονόμο του, τον Γιώργο Παπανδρέου.

Η κριτική προς το πρόσωπο του Παπανδρέου ξεκίνησε από πολύ νωρίς. Στην παραδοσιακά cringe πολιτική αργκό, επωφελήθηκαν από το "Lord of The Rings" και μίλησαν για παράδοση «του δακτυλιδιού της διαδοχής». Υπονοούνταν ότι η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ πέρασε, σαν να ήταν εξοχικό στην Αρτέμιδα, από τον έναν αρχηγό στον επόμενο χωρίς να έχει παρεμβληθεί καμία δημοκρατική διαδικασία.

Ψηφίζοντας αρχηγούς από τη βάση

Τότε αποφασίστηκε μία λύση πρωτοποριακή για τα ελληνικά δεδομένα. Ο Γιώργος Παπανδρέου ζήτησε την ψήφο του κόσμου. Στις 8 Φεβρουαρίου του 2004, πάνω από 1 εκατομμύριο άνθρωποι πήγαν να ψηφίσουν τον μοναδικό υποψήφιο για την ηγεσία του κόμματος. Ο Γιώργος Παπανδρέου πήρε το 99,7% έναντι του 0,3% κάτι παράξενων που πήγαν να ρίξουν λευκό. Έτσι φίμωσε εμφατικά όσους είχαν διαφωνίες, έχασε στις επόμενες εκλογές αλλά συμμάζεψε μία τεράστια διαφορά.

Στις Ευρωεκλογές του 2024, 20 χρόνια αφού είχε γίνει εκείνη η αναμέτρηση του Γιώργου Παπανδρέου με το λευκό, τα τρία κόμματα που έχουν κυβερνήσει αυτόν τον τόπο εκπροσωπούνταν από αρχηγούς οι οποίοι είχαν προκύψει μέσα από ανοιχτές εσωκομματικές διαδικασίες.  

Πλέον, η διαδικασία την οποία κοιτάγαμε κάποτε σαν εξωγήινοι, δίπλα σε όσους είχαν ψηφίσει κάποτε τον Σοφοκλή Βενιζέλο, έχει γίνει κάτι σαν απαραίτητη διαδικασία για κάθε δημοκρατικό κόμμα. Ακόμα και ο ΣΥΡΙΖΑ, με τις παραδοσιακές δομές αριστερού κόμματος, αποφάσισε να κάνει τη στροφή του στη σοσιαλδημοκρατία  ακολουθώντας το παράδειγμα του ΠΑΣΟΚ. Πρώτα ψηφίζοντας τον Τσίπρα εναντίον του κανένα και μετά τον Κασσελάκη εναντίον όλων.

Κατά πόσο εκδημοκρατιστήκαμε;

Η άναδυση των ανοιχτών εσωκομματικών διαδικασιών ήρθε παράλληλα με μία περίοδο που η λέξη «εκδημοκρατισμός» κόλλαγε στα πάντα. Πλέον όμως συμπλέει με μία νέα περίοδο που απέδειξε ότι η δημοκρατία είναι κάτι πιο σύνθετο από το να «ψηφίζουν οι πολλοί» και ο περίφημος «εκδημοκρατισμός» έδωσε τη θέση του σε μία βαθύτατη δημοκρατική κρίση σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του δυτικού κόσμου.

Σε αυτό το κλίμα, σήμερα, πάρα πολύς κόσμος θα πάει να ψηφίσει για τον επόμενο αρχηγό του ΠΑΣΟΚ. Πολλοί από αυτούς είχαν ψηφίσει και στις εκλογές του ΣΥΡΙΖΑ έναν χρόνο πριν και θα ξαναψηφίσουν στις εκλογές του ΣΥΡΙΖΑ σε λίγες εβδομάδες. Αν το δεις στην επιφάνεια του πράγματος, το πιο (εκ)δημοκρατικό πράγμα του κόσμου. Στο βάθος όμως όχι και τόσο.

Η προσφυγή σε «ανοιχτές δημοκρατικές διαδικασίες», ας είμαστε ειλικρινείς, αλλοιώνει άπαξ δια παντός τις οργανωτικές δομές τών κομμάτω, όπως τουλάχιστον τις γνωρίσαμε τον 20ό αιώνα. Πλάι σε Πολιτικές Γραμματείες, Νομαρχιακές Οργανώσεις, Συνέδρια υπάρχει πια το φάντασμα μία βάσης εκατοντάδων χιλιάδων ανθρώπων οι οποίοι αποκτούν σάρκα και οστά ανάλογα με το πότε συμφέρει, παρότι στη συντριπτική τους πλειοψηφία είναι εμφατικά απόντες από κάθε άλλη κομματική διαδικασία.

Ένα μέρος της διάλυσης του ΣΥΡΙΖΑ που βλέπουμε σε live σύνδεση προκύπτει και από αυτή την ανοιχτή προσφυγή στις κάλπες. Δεν εννοώ επειδή ψηφίστηκε στον βωμό του virality ο Κασσελάκης. Δεν με ενδιαφέρει αυτό εν προκειμένω. Το πρόβλημα είναι η σύγκρουση κομματικών μηχανισμών και μίας ηγεσίας που βγαίνει από τα σπλάχνα της βάσης, όποια και αν είναι αυτή.

Τι είναι όμως ο αρχηγός του κόμματος χωρίς τους κομματικούς μηχανισμούς του;

Αυτή τη στιγμή τα τρία κυβερνητικά κόμματα βρίσκονται σε μία τύπου εσωκομματική κρίση διαφορετικών εντάσεων βέβαια. Στη μία περίπτωση διαλύονται, στην άλλη τσακώνονται πολιτισμένα και στην τρίτη δεν τα λέμε ούτε στα πάρτι. Και στις τρεις περιπτώσεις όμως υπάρχει κάτι κοινό: Mία γκρίνια ότι οι ηγεσίες κλείνονται στους κύκλους τους.

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης κλεισμένος με τους ανθρώπους του Μαξίμου προσπαθεί να βρει συνδετικούς κρίκους για να μιλήσει με την Κοινοβουλευτική του Ομάδα. Ο Στέφανος Κασσελάκης κατηγορήθηκε ότι διοικούσε το κόμμα σαν να ήταν CEO και τελικά σε μία τελευταία (;) σπασμωδική αντίδραση το κόμμα τον έριξε. Παρόμοιες γκρίνιες υπάρχουν και στο ΠΑΣΟΚ για τον Νίκο Ανδρουλάκη.

Δυσκολεύομαι να πιστέψω ότι τα προβλήματα γεννιούνται εν κενώ ή ότι προκύπτουν από εσωστρεφείς ή εξωστρεφείς χαρακτήρες των αρχηγών. Αποτελούν μάλλον άμεσο αποτέλεσμα μίας εκλογικής διαδικασίας η οποία διακηρύσσει ότι είναι δημοκρατική αλλά τελικά καταλήγει να διαβρώνει τους κύριους φορείς του δημοκρατικού πολιτεύματος, τα κόμματα.

Το κύριο επιχείρημα των υποστηρικτών αυτών των διαδικασιών είναι ότι τα κόμματα ανοίγουν στην κοινωνία. Αυτό που βλέπουμε στην πράξη βέβαια είναι ότι απαξιώνονται. Στη θέση τους έρχονται λαμπερά πρόσωπα, εξειδικευμένοι τεχνοκράτες, μηχανισμοί επικοινωνίας και, πάλι το φάντασμα των εκατοντάδων χιλιάδων που ξεχώρισαν ένα μισάωρο μίας Κυριακής τους για να πουν τη γνώμη τους για ένα κόμμα με το οποίο λίγη σύνδεση έχουν.

Παράλληλα, λοιπόν, με τα πανηγύρια για τους εκατοντάδες χιλιάδες ψηφοφόρους, οι τοπικές οργανώσεις αραχνιάζουν και οι πραγματικές βάσεις στενάζουν από το μπέρδεμα που υπάρχει μεταξύ μελών, φίλων, φασαίων, αλεξιπτωτιστών και τύπων που απλά είδαν ουρά και μπήκαν.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.