Η ελπίδα είναι που θα μας σκοτώσει στο τέλος

Ζούμε σε μια χώρα όπου σχεδόν τίποτα δεν λειτουργεί όπως θα έπρεπε, αλλά όλα παρουσιάζονται σαν να βρίσκονται «στον σωστό δρόμο». Η ακρίβεια βαφτίζεται παγκόσμιο φαινόμενο.

Η ανασφάλεια στην εργασία παρουσιάζεται ως ευελιξία. Η διάλυση του κοινωνικού κράτους ως μεταρρύθμιση. Τα σκάνδαλα ως αστοχίες. Και μέσα σε αυτό το τοπίο, το μόνο που ζητείται επίμονα από τους πολίτες δεν είναι η συμμετοχή, ούτε η διεκδίκηση, ούτε καν η ανοχή. Είναι η ελπίδα.

Ελπίδα ότι κάτι θα αλλάξει. Ελπίδα ότι «αυτοί ίσως είναι καλύτεροι». Ελπίδα ότι «δεν μπορεί, κάποια στιγμή θα γυρίσει».

Η ελπίδα ως αναισθητικό

Ο κόσμος δεν είναι αφελής. Είναι εξαντλημένος. Και όταν είσαι εξαντλημένος, δεν ψάχνεις λύσεις· ψάχνεις ανάσες. Η ελπίδα σήμερα δεν λειτουργεί ως πολιτικό καύσιμο, αλλά ως αναισθητικό. Σε κρατά όρθιο όσο χρειάζεται για να αντέξεις λίγο ακόμα, όχι για να συγκρουστείς. Και αυτό ακριβώς την κάνει τόσο χρήσιμη για το σύστημα που υποτίθεται ότι θα έπρεπε να αμφισβητεί.

Γιατί όπου κι αν πάει να ακουμπήσει αυτή η ελπίδα -σε κυβερνήσεις, σε αντιπολιτεύσεις, σε «νέα πρόσωπα», σε ανακυκλωμένα αφηγήματα- οι πιθανότητες να δικαιωθεί δεν είναι απλώς μικρές. Είναι δομικά περιορισμένες. Όχι επειδή «όλοι είναι ίδιοι», αλλά επειδή το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούνται είναι ίδιο. Οι κανόνες δεν αλλάζουν. Οι ισορροπίες δεν αγγίζονται. Οι κόκκινες γραμμές μετακινούνται μόνο προς μία κατεύθυνση.

Και κάθε φορά που μια ελπίδα διαψεύδεται, δεν γεννιέται οργή. Γεννιέται σιωπή. Δεν γεννιέται πολιτική συνείδηση. Γεννιέται κυνισμός. Ο κόσμος δεν λέει «φτάνει», λέει «δεν υπάρχει εναλλακτική». Και κάπως έτσι, η ελπίδα δεν πεθαίνει, αλλά ανακυκλώνεται. Με άλλο όνομα, άλλο πρόσωπο, άλλο σύνθημα.

Από προσδοκία σε προσδοκία

Η πολιτική, αντί να είναι χώρος σύγκρουσης και συλλογικής απόφασης, έχει μετατραπεί σε μηχανή διαχείρισης προσδοκιών. Δεν σου υπόσχεται ότι θα ζήσεις καλύτερα· σου υπόσχεται ότι δεν θα ζήσεις πολύ χειρότερα. Δεν σου ζητά να πιστέψεις σε ένα σχέδιο· σου ζητά να φοβηθείς την εναλλακτική. Και εσύ, κουρασμένος (-η), φοβισμένος (-η), πιεσμένος (-η), πιάνεσαι ξανά από την ελπίδα, όχι επειδή πιστεύεις πραγματικά, αλλά επειδή δεν αντέχεις να μην πιστεύεις σε τίποτα.
 

Το πιο επικίνδυνο όμως δεν είναι ότι ελπίζουμε. Είναι ότι δεν ξέρουμε τι να κάνουμε με την ελπίδα. Την αντιμετωπίζουμε σαν σωτηρία και όχι σαν εργαλείο. Την αφήνουμε να αιωρείται, χωρίς πράξη, χωρίς ρίσκο, χωρίς κόστος. Περιμένουμε να δουλέψει μόνη της. Και όταν δεν δουλεύει, την πετάμε και πιάνουμε την επόμενη.

Κανείς όμως δεν μας είπε ότι η ελπίδα, αν δεν τη διαχειριστείς, γίνεται βάρος. Ότι αν δεν τη γειώσεις με πολιτική πράξη, με συμμετοχή, με σύγκρουση, σε συνθλίβει. Ότι αν την αφήσεις να υποκαταστήσει την ευθύνη, στο τέλος θα στραφεί εναντίον σου. Όχι με έναν θεαματικό τρόπο, αλλά ύπουλα: με απογοήτευση, με παραίτηση, με το αίσθημα ότι «τίποτα δεν αξίζει τον κόπο».

Όλοι περιμένουν κάτι

Και κάπου εκεί, η δημοκρατία αδειάζει από περιεχόμενο χωρίς να καταρρεύσει. Οι θεσμοί στέκονται, αλλά δεν πείθουν. Οι εκλογές γίνονται, αλλά δεν εμπνέουν. Οι πολίτες υπάρχουν, αλλά δεν συμμετέχουν. Όλοι περιμένουν κάτι και κανείς δεν κινείται. Γιατί όλοι ελπίζουν.

Ίσως λοιπόν ήρθε η ώρα να ειπωθεί το προφανές, όσο δυσάρεστο κι αν ακούγεται: δεν θα μας σκοτώσει η απελπισία. Με αυτήν, λίγο-πολύ, έχουμε μάθει να ζούμε. Αυτό που θα μας σκοτώσει στο τέλος είναι η ελπίδα μας. Η ελπίδα που φορτώσαμε με περισσότερα απ’ όσα μπορεί να αντέξει. Η ελπίδα που τη θέλαμε παιδική, ακίνδυνη, χωρίς κόστος. Η ελπίδα που ποτέ δεν μεγαλώσαμε αρκετά για να τη διαχειριστούμε.

Και όσο συνεχίζουμε να πέφτουμε από λάκκο σε λάκκο, κρατώντας την σαν σωσίβιο αντί για εργαλείο, τόσο πιο βαθιά θα γίνεται η πτώση.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.