Το κοινό της Ευρώπης επικύρωσε την κανονικοποίηση της βαρβαρότητας

Ο Διαγωνισμός Τραγουδιού της Eurovision 2025 πέρασε στην ιστορία ως ένας από τους πιο φορτισμένους πολιτικά των τελευταίων δεκαετιών. Και όχι επειδή κάποιος καλλιτέχνης έκανε μια προκλητική δήλωση, ούτε επειδή εμφανίστηκε μια σημαία που δεν άρεσε στην EBU. Αλλά επειδή, εν μέσω μιας συνεχιζόμενης γενοκτονίας, ένα κράτος που κατηγορείται διεθνώς για εγκλήματα πολέμου εμφανίστηκε κανονικά στη σκηνή, τραγούδησε, καταχειροκροτήθηκε και κατέλαβε τη δεύτερη θέση στη βαθμολογία του κοινού.

Το Ισραήλ με το τραγούδι «New Day Will Rise» κατετάγη δεύτερο στη συνολική βαθμολογία, συγκεντρώνοντας 357 βαθμούς. Από αυτούς, οι 297 προήλθαν αποκλειστικά από την ψηφοφορία του κοινού και μόλις 60 από τις εθνικές επιτροπές. Ήταν δηλαδή το πιο ψηφισμένο τραγούδι από το ευρωπαϊκό και παγκόσμιο κοινό, ξεπερνώντας σε ψήφους ακόμα και το νικητήριο τραγούδι της Αυστρίας, το οποίο είχε 178 βαθμούς από το televote.

Αυτό σημαίνει ότι αν το αποτέλεσμα κρινόταν αποκλειστικά από το κοινό, το Ισραήλ θα είχε νικήσει. Παρά τις αντιδράσεις, παρά τις διαδηλώσεις, παρά τις σφαγές. Η αποδοχή ήταν εκκωφαντική. Και η κανονικοποίηση της φρίκης, ακόμα πιο εκκωφαντική.

Η Eurovision του 2025 δεν ήταν απλώς ένας διαγωνισμός τραγουδιού. Ήταν μια πολιτική πράξη, όπως είναι πάντα, αλλά αυτή τη φορά χωρίς προσχήματα. Και αυτό που αποκαλύφθηκε μέσα από τη λάμψη, τις κάμερες και τις επιτροπές, είναι η βαθιά ηθική κρίση της Ευρώπης.

Eurovision 2025: Η αποθέωση του θεάματος και η «ουδετερότητα» της EBU

Η Eurovision αυτοπροσδιορίζεται ως «γιορτή της μουσικής και της διαφορετικότητας». Ένας θεσμός που υποτίθεται ότι ενώνει τους λαούς, υπερβαίνει τα σύνορα και αποφεύγει την πολιτική. Ή τουλάχιστον, αυτή είναι η αφήγηση που αναπαράγεται κάθε χρόνο από τη διοργανώτρια αρχή – την EBU (European Broadcasting Union) – και τα κρατικά κανάλια που συμμετέχουν.

Αλλά αυτή η «αποπολιτικοποίηση» είναι μια βολική φενάκη. Η Eurovision ήταν πάντα πολιτική: από τα τραγούδια διαμαρτυρίας της δεκαετίας του ’70 μέχρι τις «διπλωματικές» βαθμολογίες, και από τους αποκλεισμούς χωρών μέχρι τη σιωπή για άλλες. Δεν είναι η πολιτική που λείπει – είναι η επιλεκτικότητα που πλεονάζει.

Η EBU έχει απαγορεύσει σημαίες Παλαιστίνης, σύμβολα ΛΟΑΤΚΙ+ εκτός «πλαισίου», στίχους με πολιτικές αναφορές. Και την ίδια στιγμή, επέτρεψε τη συμμετοχή ενός κράτους που κατηγορείται για εγκλήματα πολέμου από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης. Ενός κράτους που εκείνες ακριβώς τις μέρες βομβάρδιζε τη Γάζα, εκτοπίζοντας εκατοντάδες χιλιάδες αμάχους.

Αν αυτή δεν είναι πολιτική απόφαση, τότε τι είναι;

Η επίκληση της «ουδετερότητας» είναι υποκρισία. Η μουσική είναι πολιτική όταν προβάλλει την αγάπη και την ειρήνη, αλλά δεν είναι πολιτική όταν την εκπροσωπεί ένα κράτος που σφαγιάζει αμάχους; Η EBU δεν μπορεί να έχει και τον πατριωτισμό και τον αποϊδεολογισμό ταυτόχρονα. Κάποιος πληρώνει πάντα για την «ουδετερότητα» – και στη συγκεκριμένη περίπτωση, τον λογαριασμό τον πληρώνουν οι νεκροί της Γάζας.

Το Ισραήλ στη σκηνή και η κανονικοποίηση του αδιανόητου

Μια χώρα κατηγορείται επίσημα στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για γενοκτονία. Εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες στη Γάζα έχουν ξεριζωθεί, δεκάδες χιλιάδες έχουν σκοτωθεί – πολλοί από αυτούς παιδιά. Νοσοκομεία ισοπεδώνονται. Καταφύγια βομβαρδίζονται. Η διεθνής κοινότητα μιλά για «κόκκινες γραμμές» που διαρκώς μετακινούνται. Και η Ευρώπη, εν μέσω όλων αυτών, δίνει μια παγκόσμια σκηνή στο Ισραήλ. Όχι για να απολογηθεί, αλλά για να τραγουδήσει.

Η εμφάνιση του Ισραήλ στον τελικό της Eurovision 2025 δεν ήταν απλώς μια μουσική στιγμή. Ήταν ένα τελετουργικό εξαγνισμού. Μια επιμελημένη εικόνα ειρήνης, ενότητας και ανθρωπισμού - την ώρα που στο φόντο συνέβαινε μια συστηματική καταστροφή ζωών και δομών.

H συμμετοχή έρχεται σε αντίστιξη με την τιμωρητική στάση της EBU απέναντι στη Ρωσία, η οποία αποκλείστηκε -πολύ σωστά- από τη Eurovision αμέσως μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Εκεί η πολιτική έγινε δεκτή χωρίς δεύτερη σκέψη, εδώ θάφτηκε κάτω από τα χαλιά του green room.

Η σκηνή φωτίστηκε. Το τραγούδι μίλησε για «νέα αρχή». Ο καλλιτέχνης τραγούδησε με συγκίνηση. Όμως όλη αυτή η ευγένεια, όλη αυτή η θεατρικότητα, δεν μπορούσε να σβήσει το αίμα που υπήρχε, συμβολικά αλλά και πραγματικά, κάτω από τα παπούτσια αυτής της συμμετοχής.

Το κοινό αντέδρασε. Υπήρξαν διαδηλώσεις έξω από τον χώρο. Κατά τη διάρκεια των προβών πετάχτηκε κόκκινη μπογιά στη σκηνή, σε μια σιωπηλή αλλά ηχηρή διαμαρτυρία. Η αποστολή του Ισραήλ χρειάστηκε ένοπλη προστασία για να κινηθεί στο χώρο. Αλλά όλα αυτά δεν χώρεσαν στο τηλεοπτικό κάδρο.

Η EBU τα απέκρυψε. Τα περισσότερα ΜΜΕ τα αποσιώπησαν. Η εμφάνιση του Ισραήλ παρουσιάστηκε κανονικά, σαν να μην συνέβαινε τίποτα. Και έτσι, η σφαγή «ξεπλύθηκε» μέσα από ένα τραγούδι.

Το χειρότερο, όμως, δεν ήταν η συμμετοχή του Ισραήλ. Το χειρότερο ήταν αυτό που ακολούθησε: η αποδοχή.

Εσύ ψήφισες. Εσύ τους ανέβασες στη δεύτερη θέση

Δεν ήταν κάποια επιτροπή. Δεν ήταν κάποιο παρασκήνιο. Εσύ το έκανες.

Εσύ έδωσες 297 βαθμούς.

Εσύ τους έφερες στη δεύτερη θέση.

Και αν το αποτέλεσμα κρινόταν μόνο από σένα, θα είχαν κερδίσει.

Ήξερες τι συμβαίνει. Δεν ήσουν ανενημέρωτος. Ήσουν απλώς άνετος. Και ψήφισες.

Γιατί σου άρεσε το τραγούδι;

Γιατί σου φάνηκε «όμορφη στιγμή»;

Γιατί δεν σε νοιάζει;

Γιατί το βλέπεις κάθε χρόνο και «δεν θέλεις να μπλέκεται η πολιτική»;

Και το σώμα του εξάχρονου στη Γάζα; Και το γεγονός ότι αποκλείεται συστηματικά η είσοδος ανθρωπιστικής βοήθειας; Ή το ότι οι αποθήκες του ΟΗΕ λεηλατούνται από τον ισραηλινό στρατό την ώρα που άνθρωποι λιμοκτονούν; Αυτά δεν είναι πολιτική; Ή απλώς δεν έχουν ωραίο ρεφρέν;

Δεν ψήφισες απλώς. Επέλεξες πλευρά. Και όσο κι αν προσπαθήσεις να το ντύσεις με δικαιολογίες, η ψήφος σου δεν ήταν αθώα. Ήταν σιωπηλή. Και η σιωπή -αυτήν τη στιγμή- σκοτώνει.

Η Eurovision φέτος δεν είχε απλώς τραγούδια. Είχε πλευρές. Και εσύ στάθηκες δίπλα στους σφαγείς. Ίσως γιατί τους υποστηρίζεις, ίσως γιατί δεν σε ενόχλησαν αρκετά. Κι αυτό, σε κάνει κομμάτι του προβλήματος.

Και δεν χρειάζεται να εξιδανικεύουμε τη Eurovision. Δεν είναι κάποιος σοβαρός θεσμός. Ένα πανηγυράκι είναι, που μερικές εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι παρακολουθούν πλουμιστούς «περφόρμερς» για να περάσουν άλλο ένα Σαββατόβραδο της ζωής τους. Αυτού ακριβώς του επιπέδου είναι και η αξιοπιστία της.

Ναι, το αποτέλεσμα μπορεί να έχει «πειραχτεί» Το Ισραήλ έχει και τα μέσα και το θράσος να το κάνει. Μπορεί όντως (και ελπίζω) να μην έχουν ψηφίσει τόσοι άνθρωποι τη συμμετοχή του. Αυτό όμως δεν παίρνει την ευθύνη πάνω από τους ώμους όσων όντως το ψήφισαν.

Η ηθική συνενοχή του θεατή

Καθίσαμε μπροστά από την τηλεόραση, ανάψαμε τα φώτα του σαλονιού, σχολιάσαμε τα κοστούμια, γελάσαμε με τις αμηχανίες των παρουσιαστών, στείλαμε καρδούλες στο chat, κάναμε poll στο Instagram, «ποια χώρα σας άρεσε πιο πολύ;». Και κάπου ανάμεσα στο playback και το φωτισμένο drone show, περάσαμε στη σφαγή με φυσικότητα.

Δεν είπαμε τίποτα. Δεν σταματήσαμε. Δεν ενοχληθήκαμε αρκετά. Κι αυτό είναι συνενοχή. Όχι με τα χέρια μας, αλλά με τη σιωπή μας.

Το πολιτισμικό μας πρόσωπο είναι αυτό που επιλέγουμε να αγνοούμε. Και όταν το θέαμα δεν διακόπτεται από τις φωνές των παιδιών που καίγονται, όταν η νύχτα μας προχωράει απρόσκοπτα με γκλίτερ και ψηφιακά πυροτεχνήματα, τότε δεν έχουμε πια καμία σχέση με την ειρήνη. Ούτε με την ανθρωπιά. Ούτε με τον πολιτισμό.

Δεν μπορούμε να ζητάμε δικαιοσύνη τη Δευτέρα, όταν το Σάββατο χειροκροτούσαμε τους σφαγείς. Δεν μπορούμε να μιλάμε για αξίες και αλληλεγγύη, όταν αυτή η «Ευρώπη των λαών» ψήφισε με ενθουσιασμό έναν δήμιο τυλιγμένο σε LED. Το πρόβλημα δεν είναι η Eurovision. Είμαστε εμείς.

Δεν τελείωσε με το φινάλε. Τώρα αρχίζει

Το τραγούδι τελείωσε. Το κοινό χειροκρότησε. Οι παρουσιαστές έκαναν τα «ευχαριστούμε που ήσασταν μαζί μας». Έπεσαν τα πυροτεχνήματα, έκλεισαν τα φώτα. Αλλά τίποτα δεν τελείωσε.

Γιατί τη στιγμή που σβήνει η σκηνή, ανάβει το φως στο ποιοι είμαστε. Και δεν μας αρέσει η εικόνα. Όχι γιατί δεν μας εκπροσωπεί – αλλά αντιθέτως γιατί μας εκπροσωπεί ακριβώς.

Η Eurovision 2025 ήταν αυτό που είμαστε σήμερα ως Ευρώπη: κουρασμένοι από την αλήθεια, πρόθυμοι για λίγη ακόμα ψυχαγωγία, ακόμη κι αν δίπλα μας ουρλιάζει ο θάνατος. Δεν θέλουμε να δούμε. Δεν θέλουμε να ξέρουμε.

Θέλουμε να είναι όλα όπως πάντα: όμορφα, φανταχτερά, ουδέτερα. Μα φέτος, τίποτα δεν ήταν ουδέτερο.

Κι όταν θα ξανανοίξεις την τηλεόραση, όταν θα ξανακοιτάξεις ένα stage, ένα live, ένα poll, θυμήσου: κάθε φορά που «απλώς ψυχαγωγείσαι», κάποιος άλλος σκοτώνεται. Κάποιο παιδί δεν μεγαλώνει. Κάποια μάνα δεν βρίσκει το παιδί της. Κάποια ψυχή θάβεται χωρίς όνομα.

Και εσύ ήσουν εκεί. Όχι απαραίτητα με το αίμα στα χέρια. Αλλά με τη σιωπή στα χείλη. Και αυτό, για όσους δεν πρόλαβαν να μιλήσουν, είναι αρκετό.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.