Εισόδια Θεοτόκου: Το πιάτο που τρώμε και το ιδιαίτερο έθιμο με τα σπόρια

Τα Εισόδια της Θεοτόκου εορτάζονται στις 21 Νοεμβρίου και αποτελούν μία από τις Μεγάλες Θεομητορικές εορτές της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Το εορταζόμενο γεγονός

Η γιορτή τιμά τη στιγμή κατά την οποία η μικρή Μαρία, σε ηλικία τριών ετών, προσφέρεται από τους γονείς της, τον Ιωακείμ και την Άννα, στον Ναό της Ιερουσαλήμ, προκειμένου να αφιερωθεί στον Θεό.

Πιο συγκεκριμένα, το εορταζόμενο γεγονός δεν αναφέρεται στην κανονική Αγία Γραφή. Η πρώτη γνωστή αναφορά σε αυτό βρίσκεται στο Πρωτοευαγγέλιο του Ιακώβου, ένα απόκρυφο κείμενο του τέλους του Β΄ αιώνα. 

Σύμφωνα με αυτό, οι μετέπειτα γονείς της Παναγίας, ο Ιωακείμ και η Άννα, ήταν βαθιά στενοχωρημένοι από το ότι δεν είχαν παιδιά. Για τον λόγο αυτό, προσευχήθηκαν και είχαν συμφωνήσει να αφιερώσουν το τέκνο τους στον Θεό. Αποκτώντας τη Μαρία λοιπόν, την πήγαν όταν ακόμη αυτή ήταν παιδί, στον Ναό της Ιερουσαλήμ προκειμένου να την αφιερώσουν στον Θεό. Αυτά είναι τα Εισόδια της Θεοτόκου. Μεταγενέστερες εκδοχές της ιστορίας (όπως το Ευαγγέλιο του Ψευδο-Ματθαίου και το Βιβλίο της Γεννήσεως της Μαρίας) προσθέτουν ότι η Μαρία αφιερώθηκε στον Ναό σε ηλικία περίπου τριών ετών, σε εκπλήρωση ενός όρκου. Κατά την παράδοση παρέμεινε εκεί προς μόρφωση για να προετοιμασθεί για τον ρόλο της ως Θεομήτωρ.

Τι τρώμε στα Εισόδια της Θεοτόκου

Η γιορτή αυτή αποτελεί και έναν σταθμό για τον παραδοσιακό ετήσιο αγροτικό κύκλο. Συνδέεται άμεσα με τον Νοέμβρη – τον Σπορέα, τον μήνα που οι γεωργοί βρίσκονται στο μέσο της σποράς. Η Παναγία της ημέρας αυτής αποκαλείται Μεσοσπορίτισσα, Αρχισπορίτισσα ή Πολυσπορίτισσα, αφού οι παραδόσεις της σχετίζονται με την ευφορία της γης και την καλή σοδειά.

Σε πολλές αγροτικές περιοχές της Ελλάδας, και κυρίως στη Μικρά Ασία, υπήρχε ένα όμορφο και συμβολικό έθιμο. Αφού οι αγρότες είχαν σπείρει περίπου το μισό από το στάρι τους, κρατούσαν ένα μέρος από τον υπόλοιπο σπόρο και το πήγαιναν στην εκκλησία για να ευλογηθεί. Μετά τη λειτουργία επέστρεφαν στα χωράφια και συνέχιζαν τη σπορά, λέγοντας την ευχή: «να καρπίσει και να μας θρέψει». Ήταν μια πράξη αφιέρωσης, ευχαριστίας και ελπίδας· μια μορφή «ευχετικών πολυσπορίων», όπου κάθε σπόρος αντιπροσώπευε και μια ευχή – για υγεία, καλοχρονιά, προκοπή και ειρήνη στο σπίτι.

Σε όλη την Ελλάδα, με μικρές παραλλαγές, συνηθίζεται ακόμη να φτιάχνονται τα πολυσπόρια στη γιορτή της Παναγίας της Πολυσπορίτισσας ή Μεσοσπορίτισσας, δηλαδή στα Εισόδια της Θεοτόκου στις 21 Νοεμβρίου, αλλά και του Αγίου Ανδρέα στις 30 Νοεμβρίου. Το έθιμο αυτό είναι μια προσφορά της αγροτιάς στη γη, ακριβώς στη χρονική περίοδο που συνδέεται με τη σπορά. Στην πραγματικότητα αποτελεί συνέχεια ενός πολύ αρχαίου ελληνικού εθίμου, της «πανσπερμίας» — δηλαδή της ανάμειξης πολλών διαφορετικών σπόρων, κάτι που σήμερα ονομάζουμε πολυσπόρια.

Τα πολυσπόρια αποτελούνται από βρασμένα δημητριακά και όσπρια: στάρι, κριθάρι, καλαμπόκι, κουκιά, ρεβίθια, φασόλια και φακές. Την παραμονή της γιορτής τα πήγαιναν στην εκκλησία για να τα ευλογήσει η Παναγία. Έπειτα, ένα μέρος από αυτά έβραζε και γινόταν το φαγητό της ημέρας, ενώ το υπόλοιπο σποριά γυρνούσε στα χωράφια ως ευλογημένος σπόρος.

Έτσι οι νοικοκυρές βράζουν μαζί διάφορα όσπρια και δημητριακά –σιτάρι, καλαμπόκι, φασόλια, κουκιά, ρεβίθια, φακές, φάβα, ρύζι– δημιουργώντας ένα φαγητό που συμβολίζει την ευφορία και την καλή σοδειά.

Σε πολλές εκδοχές προστίθενται και καβουρντισμένα ξηροκάρπια, σταφίδες, σουσάμι ή λίγη ζάχαρη.

Επειδή η ημερομηνία της (21 Νοεμβρίου) βρίσκεται μέσα στη Νηστεία των Χριστουγέννων («Σαρανταρά»), κατά την ημέρα αυτή οι κανόνες της νηστείας ελαφραίνουν κάπως και επιτρέπεται και η κατανάλωση ψαριού, κρασιού και λαδιού.
 

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.