Η Ελλάδα σε κρίσιμη δημογραφική καμπή: Από τις τοπικές ιδιαιτερότητες στην ευρωπαϊκή δράση

Το συνέδριο, που φιλοξενήθηκε στην Ιθάκη τελούσε υπό την αιγίδα της Κυπριακής Δημοκρατίας, Προεδρεύουσας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διοργανώθηκε από το Ελληνικό Δίκτυο Μικρών Νησιών, τον Δήμο Ιθάκης, το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων, το Παγκόσμιο Ιπποκράτειο Ινστιτούτο Ιατρών, την Ελληνική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής και τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής.

Στο συνέδριο συμμετείχαν υπουργοί, ευρωβουλευτές, πρεσβευτές, πανεπιστημιακοί και εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης. Η Πρεσβεία της Κυπριακής Δημοκρατίας διοργάνωσε ειδική θεματική ενότητα στην οποία τοποθετήθηκαν πρέσβεις των κρατών μελών της Ε.Ε.

Οι ομιλίες και οι συζητήσεις ανέδειξαν ότι το δημογραφικό είναι πολύ περισσότερα από αριθμοί: είναι ζήτημα προοπτικής, κοινωνικής συνοχής και βιωσιμότητας. «Η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να βλέπει το δημογραφικό ως απλό κοινωνικό ζήτημα, είναι ζήτημα προοπτικής», επισήμανε ο πρέσβης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Αθήνα Σταύρος Αυγουστίδης. Ο Καθηγητής Βύρων Κοτζαμάνης, Διευθυντής του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, έκλεισε την τρίτη μέρα με την αιχμηρή διαπίστωση ότι αντιμετωπίζουμε «δημογραφική κατάρρευση» αν δεν περάσουμε τάχιστα από τη συζήτηση στη δράση. Παρουσιάζοντας τα στοιχεία του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών, ανέδειξε ότι μέχρι το 2060 θα έχουμε 60.000 περισσότερους θανάτους από ό,τι γεννήσεις, πράγμα που σημαίνει ότι ο πληθυσμός της Ελλάδας θα μειωθεί κατά 1,7 εκατομμύρια ανθρώπους, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι το σενάριο αυτό δεν υπολογίζει την αύξηση των γεννήσεων μέσω της ενσωμάτωσης των μεταναστών. Όμως αυτό που είναι πιο ανησυχητικό, είπε, είναι πως ο αναπαραγωγικός πληθυσμός της χώρας μας θα μειωθεί κατά 35%, άρα το ισοζύγιο θανάτων και γεννήσεων δεν μπορεί να «κλείσει» γιατί δεν θα υπάρχει ο αναπαραγωγικός πληθυσμός για να τεκνοποιήσει. Κρίσιμο συμπέρασμά του  ήταν ότι κάθε περιοχή έχει τη δική της δυναμική και επομένως απαιτεί ξεχωριστή αντιμετώπιση: οι αιτίες στις αστικές περιοχές, στην περιφέρεια και στα μικρά νησιά διαφέρουν ριζικά.

Ο Δήμαρχος Ιθάκης, Διονύσης Στανίτσας, κήρυξε την έναρξη των εργασιών και περιέγραψε με ρεαλισμό την πραγματικότητα του νησιού και μίλησε για τη δημογραφική κρίση, στη χώρα μας και το εξωτερικό, το οποίο πρέπει να αξιοποιήσουμε για να διεκδικήσουμε την αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου και την αλλαγή νοοτροπίας, ειδικά για τις μικρές νησιωτικές περιοχές.

Ο Πρόεδρος του Ελληνικού Δικτύου Μικρών Νησιών, Λευτέρης Κεχαγιόγλου, υπογράμμισε την κρισιμότητα του ζητήματος για τα νησιά: «Το δημογραφικό αποτελεί πλέον ζήτημα εθνικής και ευρωπαϊκής επιβίωσης. Τα μικρά νησιά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των προκλήσεων, αντιμετωπίζοντας πληθυσμιακή συρρίκνωση, περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες και ανάγκη για ουσιαστικές πολιτικές στήριξης».

Στο Συνέδριο δόθηκε έμφαση στην ανάγκη αποκέντρωσης υπηρεσιών και υποδομών: ο Πρόεδρος του Ε Διαδημοτικού Δικτύου Υγειών Πόλεων και του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών Γεώργιος Πατούλης τόνισε ότι οι υπηρεσίες δημόσιας υγείας και οι υποδομές πρέπει να φέρουν την εξυπηρέτηση κοντά στον πολίτη, ενισχύοντας τις τοπικές κοινότητες και μειώνοντας την πίεση στις πόλεις. Παράλληλα επεσήμανε ότι θα πρέπει να δημιουργηθούν οι συνθήκες για να υπάρξει επιστροφή των χιλιάδων επιστημόνων που έφυγαν από τη χώρα μας κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης και δημιουργούν οικογένειες σε άλλες χώρες.

Ο Γενικός Γραμματέας της Ελληνικής Εταιρείας Αναπαραγωγικής Ιατρικής, Κωνσταντίνος Πάντος, από την πλευρά της επιστημονικής προσέγγισης, επισήμανε την ανάγκη πληροφόρησης για τη γονιμότητα και την πρόσβαση σε υπηρεσίες αναπαραγωγικής ιατρικής τονίζοντας χαρακτηριστικά ότι «η ομάδα των ατόμων άνω 40 είναι η ταχύτερα αναπτυσσόμενη κατηγορία που αναζητά υπηρεσίες γονιμότητας.  Χρειάζεται άμεση και ισότιμη ενημέρωση για την ηλικιακή επίδραση στη γονιμότητα, επιλογές διατήρησης και ρεαλιστικές πιθανότητες, ενσωματωμένη ίσως στην πρωτοβάθμια φροντίδα.

Ο Γενικός Γραμματέας του Παγκόσμιου Ιπποκράτειου Ινστιτούτου  Ιατρών Αντώνης Πολυδώρου, κατά την ολοκλήρωση των εργασιών του Συνεδρίου, δήλωσε «Έληξαν οι εργασίες του συνεδρίου “Η Ελλάδα σε μια κρίσιμη δημογραφική καμπή” Η Ιθάκη φιλοξένησε ένα διάλογο στρατηγικής σημασίας για το δημογραφικό μέλλον της χώρας και της Ευρώπης. Για πρώτη φορά εκφράστηκαν όλες οι απόψεις πολιτικές, επιστημονικές, πολιτιστικές, υπό την αιγίδα της Πρεσβείας της Κυπριακής Δημοκρατίας στην Ελλάδα.

Μία από τις σημαντικές ανακοινώσεις ήταν η δημιουργία του Ιthaka  Demographic Forum  ενός φορέα με αφετηρία την Ιθάκη που σκοπό έχει να αναδείξει τοπικά και περιφερειακά δημογραφικά ζητήματα, να προτείνει εφαρμόσιμες λύσεις και να μεταφέρει την εμπειρία σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες με αντίστοιχα προβλήματα, ώστε να εξαχθούν συμπεράσματα και βιώσιμες πρακτικές.

Πρακτικά συμπεράσματα που αναδείχθηκαν περιλαμβάνουν: στοχευμένα οικονομικά κίνητρα για επιστροφή μόνιμων κατοίκων, δημιουργία υποδομών στέγασης για επαγγελματίες όπως υγειονομικούς, δασκάλους, ενίσχυση πρωτοβάθμιας φροντίδας με παιδίατρους και γενικούς γιατρούς, προγράμματα ενημέρωσης για τη γονιμότητα, πρόσβαση στην αναπαραγωγική ιατρική και αξιοποίηση του πολιτιστικού αποθέματος για βιώσιμη τοπική ανάπτυξη. Το παράδειγμα των Γιαννιτσών, όπου στοχευμένα κίνητρα οδήγησαν σε αναστροφή του αρνητικού ισοζυγίου γεννήσεων-θανάτων, αναφέρθηκε από το Δήμαρχό τους Στάθη Φουντουκίδη, ως πρακτική που μπορεί να προσαρμοστεί και σε άλλες περιοχές.

Η παρουσία και το ενδιαφέρον της Ιδρύτριας και Προέδρου του Κοινωφελούς Ιδρύματος Kind Things Εριέττας Κούρκουλου – Λάτση επισφραγίστηκε αναφέροντας χαρακτηριστικά «Η υπογεννητικότητα αποτελεί μία από τις πιο κρίσιμες προκλήσεις για το μέλλον της Ελλάδας, με βαθιές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις που επηρεάζουν τη συνοχή και τη βιωσιμότητα της χώρας. Σε αυτό το πλαίσιο, πρωτοβουλίες υποστήριξης και προσφοράς μπορούν να λειτουργήσουν ως ουσιαστικός σύμμαχος, στηρίζοντας έμπρακτα τα νέα ζευγάρια και ενισχύοντας τις προϋποθέσεις για την απόκτηση παιδιών. Χωρίς να υποκαθιστούν τον ρόλο της Πολιτείας, έρχονται να καλύψουν υπαρκτά κενά και να προσφέρουν πραγματικές λύσεις εκεί όπου υπάρχουν ανάγκες. Η ενίσχυση της γονεϊκότητας δεν αποτελεί μόνο κοινωνική προτεραιότητα, αλλά μια συλλογική ευθύνη και μια ουσιαστική επένδυση στο μέλλον της χώρας».

Στο Συνέδριο μίλησαν επίσης κυβερνητικοί και πολιτικοί παράγοντες της χώρας μας συμβάλλοντας στην πολιτική διάσταση του διαλόγου που ξεκίνησε μέσα από αυτήν την πρωτοβουλία.

Η Υπουργός Εργασίας Νίκη Κεραμέως, κατά την τοποθέτησή της, υπογράμμισε ότι υπάρχει μακρόπνοη πολιτική ως προς το δημογραφικό για επαγγελματική αποκατάσταση και λαμβάνονται μέτρα για επιστροφή των νέων από το εξωτερικό.

Ο Υφυπουργός Υγείας Μάριος Θεμιστοκλέους  τόνισε ότι οι πιο εύπορες χώρες έχουν παρόμοιους δείκτες, περίπου 1,3, επιβεβαιώνοντας τον κανόνα πως όπου υπάρχει μεγαλύτερη ανάπτυξη, τόσο λιγοστεύουν οι γεννήσεις. Τόνισε δε «Η κυβέρνηση έχει δημιουργήσει ένα ξεχωριστό υπουργείο για την οικογένεια. Έχουν εξασφαλιστεί πόροι που φτάνουν τα 20 δις ευρώ σε ορίζοντα δεκαετίας, δηλαδή 2 δις ευρώ το χρόνο».

Ο Υφυπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, αρμόδιας για τη Δημοσιονομική Πολιτική, Θάνος Πετραλιάς αναλύοντας τον Αντίκτυπο της Δημογραφίας στην Οικονομική Ανταγωνιστικότητα, ανέδειξε τη στενή διασύνδεση των δημογραφικών εξελίξεων με τη μακροοικονομική σταθερότητα, την παραγωγικότητα και τη βιωσιμότητα της αναπτυξιακής προοπτικής της χώρας.

Από την πλευρά της, η Υφυπουργός Εσωτερικών Βιβή Χαραλαμπογιάννη μίλησε με θέμα «Δημογραφική πρόκληση και Δημόσια Διοίκηση: Το ανθρώπινο δυναμικό στο επίκεντρο», υπογραμμίζοντας τη σημασία ενός σύγχρονου και ανθεκτικού δημόσιου τομέα, ικανού να ανταποκριθεί στις μεταβαλλόμενες κοινωνικές και δημογραφικές ανάγκες, με επίκεντρο το ανθρώπινο δυναμικό και την αποτελεσματικότητα των δημόσιων υπηρεσιών.

Η Υφυπουργός Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας Έλενα Ράπτη στάθηκε ιδιαίτερα στο εθνικό σχέδιο δράσης για το δημογραφικό που περιλαμβάνει μεταξύ άλλων παρεμβάσεις για το στεγαστικό ζήτημα και τη σημασία της αναπαραγωγικής υγείας σημειώνοντας «Η ενημέρωση και η πρόληψη παίζουν καθοριστικό ρόλο. Η μητρότητα συχνά μετατίθεται για αργότερα. Η εξέταση ΑΜΗ αποκτά ιδιαίτερη σημασία, δίνει πολύτιμες πληροφορίες για τη γονιμότητα. Η γνώση δεν περιορίζει τη γυναίκα, αλλά την ενδυναμώνει».

Ο βουλευτής του ΠΑΣΟΚ και πρώην υπουργός Παύλος Γερουλάνος σημείωσε πως «πέραν της ενίσχυσης των πόρων για την οικογένεια είναι σημαντικό να απαλύνουμε τις δυσκολίες και τις απαιτήσεις των γονέων. Χρειάζεται ολόκληρη η κοινωνία να νοιάζεται για το μεγάλωμα ενός παιδιού και όλα εκείνα που δεν έχουν κόστος, αλλά κάνουν την οικογένεια και τους γονείς να μην νιώθουν μόνοι».

Οι Ευρωβουλευτές Νικόλαος Φαραντούρης και Σάκης Αρναούτογλου με τις ομιλίες του «Ευρωπαϊκή Οικονομική Διακυβέρνηση υπό Δημογραφική Πίεση»  και «Περιφέρειες, Νεολαία και Δημογραφικό: Γεφυρώνοντας τις Ανισότητες στην Ευρώπη» καθώς και οι επισημάνσεις του Βουλευτή Κεφαλληνίας της Νέας Δημοκρατίας Παναγή Καππάτου, έδωσαν το μήνυμα ότι στα εθνικά θέματα δεν υπάρχουν πολιτικά σύνορα.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η μαρτυρία του κ. Δημήτρη Αρκουζή, από την Ιθάκη, περιγράφοντας την οδύσσειά του στην προσπάθεια μαζί με την σύζυγό του να αποκτήσουν παιδί.

Το διακύβευμα και η δέσμευση του Συνεδρίου αυτού, αναμφίβολα ήταν το σημαντικό γεγονός.  Όλοι όσοι συμμετείχαν ανέδειξαν κρίσιμες πτυχές της δημογραφικής πρόκλησης και των επιπτώσεών της στη δημόσια πολιτική και τη λειτουργία του κράτους.

Ακολουθήστε το Reader στα Google News για να είστε πάντα ενημερωμένοι για όλες τις ειδήσεις και τα νέα από την Ελλάδα και τον κόσμο.